ردپای فقر روی ساختار مغز؛ استرس مالی مداوم باعث پیری زودرس ذهن می‌شود

سال‌ها فشار مالی مداوم می‌تواند اثرات قابل‌اندازه‌گیری بر عملکرد مغز در میانسالی و سلامت آن در دهه‌های بعدی زندگی بر جای بگذارد. تحقیق پژوهشگران دانشگاه کالج لندن نشان می‌دهد مشکلات مالی طولانی‌مدت با نتایج ضعیف‌تر شناختی مرتبط است و بر این نکته تأکید دارد که فقر و تنگدستی را نباید به عنوان رویدادی موقتی در نظر گرفت، بلکه باید به عنوان عامل مزمن و تأثیرگذار بر سلامت مغز به آن نگاه کرد.
مطالعه جدید داده‌های پرسشنامه‌ای مادام‌العمر از ۲,۷۵۹ بزرگسال بریتانیایی شرکت‌کننده در بررسی ملی سلامت و توسعه شورای تحقیقات پزشکی (معروف به مطالعه‌ی هم‌گروهی بریتانیایی ۱۹۴۶) را مورد بررسی قرار داده است.
افرادی که در دوران جوانی و میانسالی با مشکلات مالی مداوم یا درآمد پایین روبرو بودند، معمولاً در سن ۵۳ سالگی نمرات پایین‌تری در آزمون‌های شناختی کسب کردند. این ارتباط حتی پس از در نظر گرفتن عواملی مانند توانایی شناختی دوران کودکی، سطح تحصیلات و محرومیت دوران کودکی نیز پایدار بود.
در میان شرکت‌کنندگانی که در سنین ۶۹ تا ۷۱ سالگی اسکن مغزی انجام دادند، افرادی که درآمد پایین مداوم داشتند، با سلامت ضعیف‌تر مغز مواجه بودند. این ضعف شامل کوچک‌شدگی بیشتر مغز (آتروفی مغزی) و بزرگ‌شدن فضاهای پر از مایع درون مغز (گسترش بطن‌ها) بود. این یافته‌ها نشان می‌دهد که فشار مالی مزمن نه تنها بر عملکرد شناختی، بلکه بر ساختار فیزیکی مغز نیز تأثیر می‌گذارد و فرآیند پیری مغز را تسریع می‌کند.
دکتر ژاک ولز، نویسنده‌ی مسئول مطالعه از واحد سلامت و پیری مادام‌العمر در دانشگاه کالج لندن، دراین‌باره توضیح می‌دهد: «بیشتر تحقیقات درباره‌ی تأثیر فقر بر مغز، فقط به یک مقطع خاص نگاه می‌کنند و نماد این هستند که آیا فرد در آن زمان خاص با مشکل مالی روبرو بوده یا نه. اما مطالعه‌ی ما با بررسی داده‌های چندین دهه، نشان می‌دهد این تداوم و انباشت مشکلات مالی در طول زندگی است که به مغز آسیب می‌زند، نه یک دوره‌ی کوتاه و گذرای سختی. به زبان ساده‌تر، فقر مزمن و طولانی‌مدت، مغز را در برابر پیری آسیب‌پذیرتر می‌کند و خطر زوال شناختی را افزایش می‌دهد.»
تحقیق همچنین نشان داد که بعضی از گروه‌ها بیشتر از بقیه در معرض آسیب‌های ناشی از فقر هستند. ارتباط بین مشکلات مالی و سلامت ضعیف‌تر مغز در دوران پیری، به ویژه در سه گروه بیشتر دیده شد: مردان، افرادی که در کودکی فقیر بوده‌اند و کسانی که حامل APOE-ε4 هستند؛ ژنی که خطر ابتلا به بیماری آلزایمر را افزایش می‌دهد.

مردانی که سال‌ها با مشکلات مالی دست و پنجه نرم کرده بودند، در ۵۳ سالگی نسبت به زنانی که شرایط مشابهی داشتند، نمرات پایین‌تری در آزمون‌های حافظه و توانایی‌های ذهنی، کسب کردند. پژوهشگران معتقدند این تفاوت به‌دلیلچند عامل است: اول اینکه مردانی که در تنگدستی زندگی می‌کردند، بیشتر به رفتارهای ناسالم مانند سیگار کشیدن و مصرف زیاد الکل روی می‌آوردند. دوم اینکه، از آنجا که این افراد در سال ۱۹۴۶ متولد شده‌اند، در آن زمان معمولاً مردان نان‌آور اصلی خانواده بودند و فشار روانی بیشتری برای تأمین مخارج زندگی احساس می‌کردند.
چندین مسیر بیولوژیکی می‌توانند ارتباط بین سختی مالی و پیری شناختی را توضیح دهند. یکی از مهم‌ترین آن‌ها، التهاب مزمن است که می‌تواند دراثر استرس طولانی‌مدت ایجاد شود. تحقیقات قبلی نشان داده‌اند که التهاب، یکی از عوامل شناخته‌شده در تسریع پیری مغز و افزایش خطر زوال عقل است.
همچنین، نگرانی مکرر در مورد مسائل مالی ممکن است «بار شناختی» را افزایش دهد؛ به این معنا که ذهن دائماً درگیر این مشکلات است و منابع ذهنی کمتری برای سایر فعالیت‌های شناختی باقی می‌ماند.
یافته جالب این بود که اگرچه افرادی که مشکلات مالی داشتند، در ۵۳ سالگی عملکرد مغزی‌شان ضعیف‌تر بود، در سال‌های بعد، یعنی بین ۵۳ تا ۶۹ سالگی، حافظه‌شان با سرعت کمتری نسبت به دیگران رو به کاهش رفت. یک توضیح احتمالی این است که این افراد تا سن ۵۳ سالگی، بخش زیادی از توانایی‌های شناختی خود را از دست داده بودند و فضای زیادی برای افت بیشتر وجود نداشت.
مطالعه براساس اطلاعات دقیقی است که در طول چندین دهه از شرکت‌کنندگان جمع‌آوری شده است. از افراد خواسته شد در سه مقطع سنی ۲۶، ۴۳ و ۵۳ سالگی، درآمد خانواده‌شان را گزارش کنند. براساس این گزارش‌ها، کسانی که حداقل در دو مقطع از این سه مقطع، در پایین‌ترین سطح درآمدی (۲۰ درصد پایین جامعه) قرار داشتند، به عنوان افرادی با «درآمد پایین مداوم» شناخته شدند. این گروه حدود ۱۶ درصد از کل شرکت‌کنندگان، یعنی تقریباً یک نفر از هر شش نفر را تشکیل می‌دادند.
برای سنجش «سختی مالی»، از شرکت‌کنندگان پرسیده شد که آیا در تأمین هزینه‌های زندگی یا پرداخت قبوض خود مشکل دارند یا خیر. بر اساس پاسخ‌ها، افرادی که در چند مقطع زمانی این مشکل را داشتند، در گروه «سختی مالی مداوم» قرار گرفتند که شامل ۱۲ درصد از شرکت‌کنندگان (حدود یک نفر از هر هشت نفر) می‌شد.
پروفسور پراویتا پاتالای، یکی از پژوهشگران مطالعه، در پایان می‌گوید: «حمایت از افرادی که با مشکلات مالی دست و پنجه نرم می‌کنند و تلاش برای کاهش فقر مزمن، می‌تواند به پیشگیری از زوال عقل و کاهش تعداد مبتلایان به آن در آینده کمک کند.»