خشت‌به‌خشت مهربانی در خانه‌ای که «مرکز» نشد

به گزارش نصر،  در این گزارش، ضمن ثبت اتمسفر ملموس و خانگی این مجموعه، در گفتگو با رامین نوابی، مؤسس و رئیس هیئت‌مدیره انجمن، به بررسی ابعاد تخصصی ساماندهی کودکان کار، چالش ترخیص پس از ۱۸ سالگی و مدل‌های نوین درآمدی این نهاد مردمی پرداخته است.
به محض ورود به پذیرایی، صمیمیت فضا من را در بر می‌گیرد؛ سالنی در کار نیست، اینجا دقیقاً همان پذیرایی گرم یک خانه ایرانی است. با راهنمایی کادر دلسوز مجموعه و همراهی حسن قصاب‌پور، مدیر روابط عمومی انجمن که بچه‌ها او را به عنوان برادر بزرگتر خود می‌شناسند، گشت‌وگذارمان را در این مأمن آغاز می‌کنیم.
هر راهرو و هر نگاه، شگفتی جدیدی دارد. فضایی برای بازی‌های اینترنتی، باشگاه ورزشی، اتاق‌های خوابی که رنگ هرکدام متناسب با سن و روحیه فرزندان طراحی شده، آکواریوم زیبا و آشپزخانه‌ای که بوی مطبوع ناهار روزمره از آن به مشام می‌رسد. اینجا از بشقاب‌های بی‌روح سلف‌سرویس خبری نیست؛ غذا در دیس‌ها و بشقاب‌های خانگی سرو می‌شود و سالاد شیرازی کنار سفره، یادآور سلیقه و سهم مادری ( مامان سانار) است که در خانه حضور دارد.
 در میان این تکاپو، با «مامان ساناز» آشنا می‌شوم و منتظر می‌مانیم تا «بابا رامین» نیز از راه برسد؛ مردی که بودن در کنار این بچه‌ها را فراتر از یک مسئولیت اداری، یک زیست خانوادگی می‌داند.
طولی نمی‌کشد که رامین نوابی، با کوله‌باری از دغدغه‌های پدرانه ملحق می‌شود. وی از آرزوهای بزرگش برای بچه‌ها می‌گوید؛ از روزی که برایشان به خواستگاری می‌روند، رخت دامادی بر تنشان می‌کنند، با هم به هیئت و استخر می‌روند و آلبوم تصویری این لحظات شیرین، گواه قلب بزرگی است که برای تک‌تک این فرزندان می‌تپد. در ادامه، مشروح گفت‌وگوی تفصیلی ما با این فعال حوزه اجتماعی را می‌خوانید.

ناگفته‌های رامین نوابی از مدل بومی ساماندهی کودکان کار در تبریز
رامین نوابی، مؤسس و رئیس هیئت‌مدیره انجمن خیریه «فرزندان رحمت» تبریز در گفتگو با خبرنگار نصر، با تشریح محورهای اصلی فعالیت این مجموعه اظهار داشت: انجمن خیریه فرزندان رحمت با هدف تکمیل و تقویت زنجیره حمایت‌های اجتماعی برای گروه‌های آسیب‌پذیر شکل گرفته و فعالیت‌های خود را در سه حوزه مشخص و تخصصی سامان داده است.
نوابی در توضیح حوزه نخست، به نگهداری شبانه‌روزی کودکان بی‌سرپرست و بدسرپرست بالای ۵ سال اشاره کرد و افزود: تلاش ما این است که فراتر از چارچوب‌های معمول مراکز نگهداری، فضایی شبیه خانواده برای رشد عاطفی، تربیت، آموزش و پیگیری تحصیل این فرزندان فراهم شود.
وی ساماندهی و حمایت شبانه‌روزی از کودکان کار و خیابانی را دومین محور فعالیت‌های انجمن دانست و تصریح کرد: نگاه ما در این بخش صرفاً موقتی و کوتاه‌مدت نیست؛ بلکه با یک فرآیند چندوجهی حمایتی و توانمندساز، تلاش می‌کنیم مسیر بازگشت این کودکان به زندگی ایمن‌تر و آینده‌دار هموار شود.
رئیس هیئت‌مدیره انجمن فرزندان رحمت در ادامه، به سومین حوزه خدمات این مجموعه اشاره کرد و به خبرنگار نصر گفت: بخش سوم به فعالیت مرکز «راه نوین» اختصاص دارد که با تمرکز بر حمایت از زنان آسیب‌دیده، خدمات مشاوره‌ای، درمانی، روان‌پزشکی و مددکاری را به صورت فعال ارائه می‌دهد تا زمینه بازگشت ایمن و پایدار این افراد به زندگی سالم اجتماعی فراهم شود.

تفاوت بوم‌شناختی پدیده کودکان کار در تبریز با سایر کلان‌شهرها
مؤسس انجمن فرزندان رحمت در ادامه گفتگو با خبرنگار نصر، با اشاره به ویژگی‌های خاص اجتماعی کلان‌شهر تبریز و تفاوت‌های ساختاری پدیده کودکان کار در این منطقه تأکید کرد: بررسی‌های میدانی نشان می‌دهد پدیده کودکان کار در تبریز ماهیت و ریشه‌های متفاوتی با برخی کلان‌شهرهای دیگر دارد. در حالی که در بعضی مناطق کشور با چالش‌ شبکه‌های موازی یا الگوهای سازمان‌یافته کار کودکان مواجه هستیم، خوشبختانه در تبریز این ساختارها عمومیت ندارند و مسئله شکل دیگری به خود گرفته است.
وی در تحلیل ریشه‌ای و آسیب‌شناختی این پدیده در استان خاطرنشان کرد: بخش عمده‌ای از کودکانی که در سطح معابر دیده می‌شوند، بیشتر تحت تأثیر چالش‌های معیشتی خانواده، بدسرپرستی غیرعمدی، بیماری سرپرست یا اعتیاد در کانون خانواده به سمت کار خیابانی هدایت شده‌اند.
نوابی یادآور شد: این تفاوت بوم‌شناختی به ما یادآوری می‌کند که برای حل پایدار این مسئله در تبریز، رویکردهای صرفاً انضباطی یا برخوردهای سخت‌افزاری کارساز نخواهد بود؛ بلکه راهکار اصلی، تمرکز ویژه بر کانون خانواده، تقویت بسترهای حمایتی نهادهای متولی و توانمندسازی معیشتی، تحصیلی و فرهنگی خانواده‌های آسیب‌پذیر است.

نقد طرح‌های ضربتی «جمع‌آوری»؛ ضرورت جایگزینی رویکرد «جذب و بازپیوند»
نوابی در پاسخ به ارزیابی اثربخشی طرح‌های موسوم به «جمع‌آوری کودکان کار»، به خبرنگار نصر گفت: رویکرد مقابله‌ای و واژه «جمع‌آوری» از اساس نادرست است. کودک کار مجرم نیست که او را دستگیر یا جمع‌آوری کنیم؛ او قربانی شرایط اقتصادی و خانوادگی است. ما باید ادبیات خود را تغییر دهیم و به جای جمع‌آوری، از واژه «ساماندهی و جذب» استفاده کنیم.
وی با تبیین فرآیند طراحی‌شده در انجمن فرزندان رحمت، مراحل سه‌گانه این الگو را این‌گونه تشریح کرد: گام اول، «جذب و پذیرش اولیه» است که در آن، کودک با همراهی و ادبیات اقناعی مددکاران به مرکز هدایت می‌شود. در گام دوم که به «خدمات درمانی و روان‌شناختی» اختصاص دارد، بلافاصله مراحل سم‌زدایی و درمان (در صورت درگیری با اعتیاد)، معاینات کامل پزشکی، ارزیابی‌های روان‌شناختی و تأمین تغذیه مناسب آغاز می‌شود.
رئیس هیئت‌مدیره انجمن فرزندان رحمت، گام سوم یعنی «مددکاری خانواده و بازپیوند» را مهم‌ترین مرحله برشمرد و اظهار داشت: ریشه حضور کودک در خیابان، در خانه‌اش نهفته است. هم‌زمان با پذیرش کودک، تیم مددکاری ما وضعیت خانواده را بررسی می‌کند؛ چرا که تا زمانی که مشکل معیشت، مسکن، اعتیاد یا درمان والدین حل نشود، بازگرداندن کودک بی‌فایده خواهد بود. هدف غایی ما، توانمندسازی خانواده و ایجاد یک «بازپیوند پایدار» است تا کودک با عزت نفس به آغوش خانواده خود بازگردد.

بحران ۱۸ سالگی و ترخیص؛ پیوند عاطفی و حمایتی که گسسته نمی‌شود
این فعال حوزه اجتماعی در بخش دیگری از گفتگوی خود با خبرنگار نصر، با اشاره به فرآیند ترخیص فرزندان پس از سن قانونی (۱۸ سالگی) و لزوم تقویت بسترهای حمایتی در این مرحله گفت: طبق دستورالعمل‌های قانونی بهزیستی، فرزندان پس از رسیدن به سن ۱۸ سالگی وارد چرخه ترخیص و استقلال زیستی می‌شوند؛ مراحلی که سازمان بهزیستی همواره تلاش می‌کند با پرداخت تسهیلات اولیه، زمینه‌ساز خروج موفق آن‌ها باشد. با این حال، عبور از این سن حساس و ورود به متن جامعه، به یک دوره گذار تکمیلی و چتر حمایتی همه‌جانبه نیاز دارد؛ چرا که مواجهه ناگهانی یک جوان ۱۸ ساله با چالش‌های بزرگی چون تأمین مسکن، یافتن شغل پایدار و کسب مهارت‌های اجتماعی، بدون همراهی مستمر می‌تواند مسیر استقلال او را با سختی‌های مضاعف روبرو کند.
نوابی با تأکید بر اینکه در انجمن فرزندان رحمت، ۱۸ سالگی آغاز فصلی تازه از همراهی است نه پایان راه، افزود: ما فرآیند مهارت‌آموزی، استعدادیابی، هدایت به سمت تحصیلات دانشگاهی و یادگیری حرفه‌های کاربردی را سال‌ها قبل از رسیدن به سن قانونی آغاز می‌کنیم تا فرزندانمان با آمادگی کامل وارد جامعه شوند.
وی با اشاره به تداوم این پیوند عاطفی و هم‌افزایی با نهادهای دولتی خاطرنشان کرد: پشتیبانی‌های مادی، معنوی و عاطفی ما پس از سن ترخیص نیز  ادامه می‌یابد؛ ما تا زمان رسیدن فرزندانمان به اشتغال پایدار، استقلال مالی، تشکیل خانواده و ازدواج، مانند یک خانواده واقعی در کنارشان می‌مانیم و تماشای موفقیت‌های تحصیلی، استقلال کاری و رخت دامادی بر تن بچه‌ها، شیرین‌ترین بخش کارنامه تعاملی ماست.

مدل درآمدی پایدار؛ تضمین تداوم خدمات در روزهای سخت اقتصادی
رامین نوابی در پایان این گفتگو، در تشریح مدل مالی و نحوه تأمین هزینه‌های مجموعه به خبرنگار نصر گفت: اداره یک مرکز شبانه‌روزی با گستره‌ای از هزینه‌های ثابت و تخصصی از درمان و دارو گرفته تا آموزش، تغذیه، پوشاک، اسکان و به‌کارگیری نیروهای حرفه‌ای نیازمند برنامه‌ریزی مستمر و منابع قابل اتکا است. بر همین اساس، ما در کنار همراهی ارزشمند خیرین و مردم شریف آذربایجان، تلاش کرده‌ایم بخشی از پایداری خدمات را از مسیر مدل‌های درآمدی پایدار و کارآفرینی اجتماعی تأمین کنیم تا کیفیت حمایت‌ها در طول زمان حفظ شود.
مؤسس انجمن خیریه فرزندان رحمت تبریز افزود: در همین چارچوب، برخی ظرفیت‌های؛  خدمات درمانی و آموزشی ، همکاری‌های تولیدی با صنایع غذایی شکل گرفته است و درآمد حاصل از آن‌ها به صورت شفاف و مستقیم صرف نگهداری، درمان و آموزش فرزندان مجموعه می‌شود.
نوابی در پایان تأکید کرد: هدف ما از این طراحی مالی، ایجاد اطمینان خاطر برای تداوم خدمت‌رسانی است؛ به‌گونه‌ای که حتی در شرایط دشوار اقتصادی نیز سفره گرم، درمان شایسته و مسیر آموزش این کودکان بدون وقفه ادامه یابد؛ زیرا مسئولیت ما در قبال این فرزندان، مسئولیتی مداوم و مبتنی بر استمرار حمایت است.
مصاحبه از زهرا ژرفی مهر

 انتهای پیام/