رسالت قلم خبرنگار، دیدن نادیده‌ هاست

به گزارش نصر، به مناسبت روز قلم، با مهرداد خوشکارمقدم، از روزنامه‌نگاران باسابقه تبریز، به گفت‌وگو نشستیم تا از رسالت قلم خبرنگار، تحولات این حرفه، تأثیر هوش مصنوعی و چالش‌های امروز رسانه سخن بگوید.

ضمن تبریک روز قلم به پاس سا‌ل‌ها تلاش در این عرصه، شما رسالت قلم یک خبرنگار را چه می‌دانید؟
خبرنگار باید نادیده‌ها را ببیند و مردم را نسبت به آن‌ها آگاه کند. اگر فقط بتوانیم فهم سیاسی و اجتماعی جامعه را ارتقا دهیم، بزرگ‌ترین کار را انجام داده‌ایم. مردمی که از آگاهی و شعور اجتماعی بالاتری برخوردار باشند، در مطالبه‌گری کمتر دچار خطا می‌شوند و در برابر جریان‌های مختلف و روایت‌های گوناگون، قدرت تشخیص بیشتری خواهند داشت و به دام عوام‌فریبی‌ها و حتی بازی‌های رسانه‌ای برخی جریانات مبتلا نمی‌شد. رسالت قلم خبرنگار، افزایش آگاهی و بینش جامعه است.

گسترش هوش مصنوعی در حوزه‌های مختلف از جمله خبرنگاری را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
به نظر من، به جای ارزش‌گذاری درباره اینکه هوش مصنوعی خوب است یا بد، باید واقعیت را پذیرفت. این فناوری با سرعت زیادی در حال ورود به همه حوزه‌هاست و نمی‌توان جلوی آن را گرفت. تجربه نشان داده ما در مواجهه با پدیده‌های نو، به‌ویژه در کشورهای در حال توسعه، معمولاً برخورد عقلانی نداریم؛ ابتدا مقاومت می‌کنیم و وقتی همه‌گیر شد، تازه به فکر مدیریت آن می‌افتیم.
هوش مصنوعی بسیاری از کارها را آسان‌تر می‌کند و این ذات فناوری است. بخشی از مخالفت‌ها هم ناشی از ناآشنایی یا تمایل نداشتن به یادگیری ابزارهای جدید است. البته معتقدم هوش مصنوعی از نظر فنی می‌تواند بخشی از کار نویسندگان و خبرنگاران را انجام دهد، اما هنوز نمی‌تواند جای سوژه‌یابی، سوژه‌پروری، نگاه متفاوت و خلاقیت انسانی را بگیرد. این‌ها ویژگی‌هایی هستند که یک خبرنگار حرفه‌ای را از دیگران متمایز می‌کنند.

خبرنگار امروز برای ماندن در این حرفه به چه مهارت‌هایی نیاز دارد؟
مهارت‌های خبرنگاری در دو دهه اخیر به‌شدت تغییر کرده است. ما نسلی هستیم که صفحه‌بندی دستی، ارسال خبر با فکس و حتی فرستادن فیلم عکاسی با مسافر هواپیما برای چاپ روزنامه را تجربه کرده‌ایم. آن زمان خوش‌خط بودن هم یک مهارت حرفه‌ای محسوب می‌شد.
بعد از آن اینترنت، تایپ، ایمیل و رسانه‌های دیجیتال آمدند و امروز خبرنگار با یک تلفن همراه می‌تواند عکس و فیلم بگیرد، تدوین کند، گزارش تصویری بسازد و خبر را در لحظه منتشر کند.
خبرنگار باید همیشه خودش را به فناوری‌های جدید مجهز کند، چون اگر این اتفاق نیفتد، از جریان حرفه‌ای عقب می‌ماند. امروز تسلط بر تلفن همراه، نرم‌افزارهای تولید محتوا، عکاسی، فیلم‌برداری، تدوین، اجرا، روایتگری و شبکه‌های اجتماعی از نیازهای این حرفه است.
اما فناوری تنها بخشی از ماجراست. سوژه‌یابی، زاویه نگاه متفاوت، توانایی پرداختن به موضوعاتی که دیگران از کنارشان عبور می‌کنند و داشتن شم خبرنگاری، ویژگی‌هایی هستند که همچنان جایگزینی برای آن‌ها وجود ندارد و بخشی از آن با تجربه و بخشی با آموزش به دست می‌آید.

در فضای کاری شما به عنوان خبرنگار حوزه بحران شناخته شده‌اید. سخت‌ترین گزارشی که تاکنون نوشته‌اید، کدام بوده است؟
حوادث زیادی را از نزدیک پوشش داده‌ام؛ از سقوط هواپیما گرفته تا زلزله‌ها و جنگ. اما دو حادثه هرگز از خاطرم پاک نمی‌شود.
نخست زلزله بم. یکی از تلخ‌ترین صحنه‌ها، مربوط به مصاحبه با جوان دانشجویی بود که هنگام زلزله از خوابگاه خارج شده و نجات پیدا کرده بود، اما نامزدش در خوابگاه دختران زیر آوار مانده بود. او تعریف می‌کرد که تا ساعت‌ها صدای کمک خواستن نامزدش را می‌شنیده، اما هیچ کاری از دست کسی برنمی‌آمد و تا رسیدن نیروهای امدادی، صدا به تدریج ضعیف شد و برای همیشه قطع شد. هنگام روایت این خاطره، هنوز آثار آن شوک و فشار روحی در رفتارش کاملاً مشهود بود. این صحنه هیچ‌وقت از ذهنم پاک نمی‌شود.
حادثه دوم هم سقوط هواپیمای سرلشکر احمد کاظمی بود؛ اتفاقی که تجربه‌های تلخ و فراموش‌نشدنی زیادی برای من به همراه داشت.

مهم‌ترین خط قرمز یک خبرنگار چیست؟
از نگاه من، منافع ملی مهم‌ترین خط قرمز خبرنگار است. همچنین خبرنگار نباید مردم را فریب دهد و آنها را ساده‌لوح به حساب بیاورد. متأسفانه گاهی در رقابت‌ها و اختلافات سیاسی، افکار عمومی قربانی می‌شود و این برخلاف رسالت رسانه است.

مهم‌ترین ضعف رسانه‌های استان را چه می‌دانید؟
به نظر من، رسانه‌های محلی تا حد زیادی سطح مطالبه‌گری جامعه را پایین آورده‌اند. به جای پرداختن به مسائل ریشه‌ای، بیشتر درگیر موضوعات ظاهری و حاشیه‌ای شده‌ایم و نام آن را مطالبه‌گری گذاشته‌ایم.
در حالی که رسانه باید درباره مسائل اساسی مانند توسعه، زیرساخت‌ها، اقتصاد، صنعت و آینده استان مطالبه‌گری کند، گاهی توجهش صرف موضوعاتی می‌شود که تأثیر چندانی بر زندگی مردم ندارند. نتیجه این رویکرد آن است که مسئولان نیز به جای حل مسائل بنیادین، به ظاهرسازی عادت می‌کنند.
امروز بخشی از رسانه‌ها برای جذب بازدید و دنبال‌کننده، ناخواسته به سطحی‌نگری دامن می‌زنند؛ در حالی که رسانه می‌تواند با افزایش آگاهی و بینش مردم، مطالبه‌گری را به سمت مسائل مهم و اثرگذار هدایت کند.
در پایان، شاید بتوان گفت که در نبرد میان سنت و فناوری، مسئله انتخاب یکی و کنار گذاشتن دیگری نیست. ابزارها تغییر می‌کنند، فناوری پیش می‌رود و شیوه‌های روایت دگرگون می‌شوند، اما ارزش قلم همواره ثابت و در حد اعلی است اگر حفظ اصالت حرفه‌ای، صداقت و مسئولیت اجتماعی قربانی مصلحت اندیشی یا عطش دیده شدن نشود.
انتهای پیام/