آب دریاچه ارومیه یک سراب است، گول نخورید

آنچه امروز می‌بینیم، یک سراب است؛ آبی که اگر مدیریت نشود، تا چند ماه دیگر به کف شوره‌زاری خشک تبدیل خواهد شد. مرور تجربیات گذشته، به‌ویژه در سال ۱۳۹۸، نشان می‌دهد که هرچند بارش‌های خوب، نعمت بزرگی است، اما مدیریت حوضه و حفظ این آب از اهمیت مضاعفی برخوردار است. آن سال هم حجم آب دریاچه تا ۴ میلیارد مترمکعب رسید، اما این وضعیت پایدار نماند. امروز هم در همان نقطه حساس ایستاده‌ایم، با این تفاوت که فرصت‌های جبران‌ناپذیر کمتری باقی مانده است.
تبخیر یکی از عوامل اصلی هدررفت آب در این دریاچه است و نقش مهمی در بیلان منفی آن دارد . در روزهای گرم تابستان، بیش از ۲ میلیارد مترمکعب از این آب شیرین پیش از آنکه کمکی به دریاچه کند، از دسترس خارج خواهد شد و هیچ جلسه کارگروهی هم نمی‌تواند جلوی این واقعیت فیزیکی را بگیرد. از طرفی، پیش‌بینی‌ها خبر از استقرار سامانه ال‌نینو و افزایش گرما در تابستات دارد که شرایط را سخت‌تر خواهد کرد.
حقابه ۳/۴ میلیاردی دریاچه ارومیه سال‌هاست روی کاغذ مانده. سهم آبی که باید از پشت سدها رهاسازی شود، قربانی مصارف کشاورزی و اولویت‌های کوتاه‌مدت شده است. عدم تخصیص حقابه، دریاچه را از یک پهنه آبی دائمی به یک تالاب فصلی تبدیل کرده که تنها در ماه‌های محدود بارانی جان می‌گیرد و با شروع گرما می‌میرد. از ابرپروژه‌های نجات دریاچه ارومیه تنها جلسات کارگروهش را دیده‌ایم و اتفاق ملموسی را شاهد نبوده‌ایم که نشان‌دهنده عمق ناکارآمدی کارگروه نجات دریاچه است.
لذا لازم است مسئولان به جای بسنده کردن به آمارهای مقطعی و خوش‌بینی‌های زودگذر و بهانه کردن شرایط ویژه کشور، توجه جدی به برنامه‌های نجات نشان دهند. زمانی می‌توانیم از احیای دریاچه صحبت کنیم که حداقل ۱۲ میلیاردمترمکعب آب در دریاچه داشته باشیم. تشکیل جلسات کارگروه کافی نیست؛ آنچه دریاچه ارومیه نیاز دارد، اقدام عملی، تخصیص حقابه واقعی، و شهامت تصمیم‌گیری به نفع محیط زیست در برابر مصارف بی‌رویه بخش کشاورزی است.
امروز آسمان به ما فرصتی دوباره داده، اما این فرصت فریبی بیش نیست اگر گمان کنیم بارش به تنهایی دریاچه را نجات خواهد داد، تکرار اشتباهات گذشته است.
آب دریاچه ارومیه یک سراب است؛ گول نخورید.

مهدی صاغی - پژوهشگر پسادکتری دانشگاه تبریز
انتهای پیام/