سقف ۷۲ ساعته برای تعطیلی مدارس؛ سرنوشت آموزش پس از ۳ روز

به گزارش نصر، مدارس در سال‌های اخیر به دلایل مختلفی از جنگ و آلودگی هوا گرفته تا ناترازی انرژی، شرایط نامساعد جوی و شیوع بیماری‌ها بارها تعطیل شده‌اند؛ تعطیلی‌هایی که گاهی از چند روز فراتر رفته و حتی بخش پایانی سال تحصیلی را به آموزش غیرحضوری کشانده است. حالا آموزش‌وپرورش با تدوین دستورالعمل جدید مدیریت تعطیلات، به دنبال محدود کردن تعطیلی‌های سراسری و جایگزینی تصمیم‌گیری منطقه‌ای است؛ بر اساس این دستورالعمل، تعطیلی مطلق مدارس و آموزش مجازی در شرایط جنگی حداکثر ۷۲ ساعت خواهد بود و پس از آن باید درباره ادامه وضعیت آموزشی تصمیم‌گیری شود؛ اما آیا سه روز برای عبور از شرایط بحرانی کافی است و مدارس پس از این مهلت به کلاس‌های درس بازمی‌گردند؟

تجربه تعطیلی‌های طولانی؛ آموزش تاوان بحران‌ها را می‌دهد
تعطیلی مدارس در ایران دیگر صرفاً تصمیمی مقطعی در روزهای آلوده یا شرایط نامساعد جوی نیست؛ در سال‌های اخیر، مجموعه‌ای از بحران‌ها نظام آموزشی را بارها با وقفه روبه‌رو کرده است. تجربه تعطیلی مدارس در جریان جنگ و ادامه آموزش غیرحضوری تا پایان سال تحصیلی گذشته، یکی از نمونه‌هایی است که حالا مسئولان آموزش‌وپرورش از پیامدهای آن برای ضرورت بازنگری در شیوه مدیریت تعطیلات یاد می‌کنند.علی محبی رئیس پژوهشگاه مطالعات آموزش‌وپرورش، با اشاره به تجربه سال گذشته گفته است از ۹ اسفند و هم‌زمان با آغاز جنگ، مدارس تا پایان سال تحصیلی تعطیل ماندند و آموزش به‌صورت غیرحضوری دنبال شد؛ وضعیتی که به گفته او لطمات زیادی به نظام آموزشی وارد کرد.
این تجربه، ضرورت تدوین چارچوبی مشخص برای مواجهه با بحران‌ها را بیش از گذشته مطرح کرده است؛ چارچوبی که از یک سو امنیت دانش‌آموزان را در اولویت قرار دهد و از سوی دیگر، اجازه ندهد آموزش به دلیل تصمیم‌های طولانی و یکسان برای مناطق مختلف، بدون ضرورت متوقف شود.
در همین زمینه، سیدجلال موسوی، دبیر ستاد تعلیم و تربیت شورای عالی انقلاب فرهنگی، با تشریح نتایج بررسی وضعیت تربیتی ایران در مقایسه با ۳۰ کشور جهان اعلام کرده است که تعطیلی مدارس در ایران بیشتر از بسیاری از کشورهای مورد بررسی است. این بررسی که وضعیت کشور را بر اساس ۶۰ شاخص حوزه تربیت ارزیابی کرده، موضوع تعطیلی مدارس در شرایط اضطراری از جمله جنگ، آلودگی هوا و همه‌گیری کرونا را نیز در بر گرفته است.
به گفته موسوی، دانش‌آموزان سرمایه انسانی و آینده کشور هستند و مدیریت شرایط اضطراری باید به شکلی انجام شود که امکان تداوم آموزش باکیفیت فراهم بماند. او در عین حال بر ضرورت توسعه بسترهای آموزش مجازی مناسب و تعاملی تأکید کرده است؛ چراکه صرف انتقال کلاس درس به فضای مجازی، لزوماً به معنای استمرار آموزش باکیفیت نیست.

۷۲ ساعت؛ سقف تعطیلی یا زمان تصمیم‌گیری دوباره؟
محوری‌ترین بخش دستورالعمل جدید، تعیین سقف ۷۲ ساعته برای تعطیلی مدارس و آموزش غیرحضوری در شرایط جنگی است. محبی توضیح داده است که پس از پایان این مهلت، جلسه‌ای دوباره تشکیل می‌شود تا درباره ادامه تعطیلی، بازگشت به آموزش حضوری یا استمرار آموزش غیرحضوری تصمیم‌گیری شود.
این موضوع به معنای آن نیست که مدارس در هر شرایطی پس از سه روز الزاماً بازگشایی خواهند شد؛ بلکه پس از ۷۲ ساعت، وضعیت باید دوباره ارزیابی و درباره شیوه ادامه آموزش تصمیم گرفته شود.
علیرضا کاظمی، وزیر آموزش‌وپرورش، نیز در توضیح این سیاست گفته است اگر در منطقه‌ای شرایط حاد ایجاد شود، آموزش در همان محدوده به‌صورت نقطه‌ای و موقت، حداکثر برای سه روز مجازی خواهد شد و پس از آن آموزش حضوری استمرار می‌یابد؛ البته هر زمان شرایط تغییر کند، متناسب با وضعیت موجود درباره شیوه آموزش تصمیم‌گیری خواهد شد.
بنابراین، دو موضوع در این دستورالعمل اهمیت دارد؛ نخست اینکه تعطیلی نباید بدون بازنگری و ارزیابی مجدد ادامه پیدا کند و دوم اینکه تصمیم درباره فعالیت مدارس باید متناسب با سطح تهدید در هر منطقه باشد، نه بر اساس یک تصمیم یکسان برای تمام کشور.

پایان تعطیلی سراسری؛ هر منطقه با شرایط خودش
یکی از تغییرات اصلی در دستورالعمل جدید، حرکت از تصمیم‌گیری سراسری به سمت تصمیم‌گیری منطقه‌ای است. به گفته محبی، شرایط جنگی یکی از عوامل اصلی تعطیلی مدارس بوده و در دستورالعمل تازه، مقرر شده است برای هر منطقه آموزشی بر اساس سطح تهدیدی که مراکز امنیتی اعلام می‌کنند، وضعیت فعالیت مدارس تعیین شود.
بر این اساس، ممکن است یک منطقه به دلیل شرایط امنیتی نیازمند آموزش غیرحضوری باشد، اما مدارس مناطق دیگر بدون محدودیت به فعالیت خود ادامه دهند. همچنین برای دوره‌های تحصیلی مختلف، سناریوهای آموزشی متناسب با شرایط پیش‌بینی شده است.
محبی تأکید کرده است که دستورالعمل شامل تمام مدارس دولتی و غیردولتی و انواع مدارس می‌شود و شورای تأمین هر منطقه در چارچوب قواعد تعیین‌شده و بر مبنای سطح تهدید تصمیم می‌گیرد؛ بنابراین امکان تصمیم‌گیری سلیقه‌ای وجود ندارد.
این تغییر از آن جهت اهمیت دارد که تعطیلی سراسری در شرایطی که خطر یا محدودیت تنها متوجه بخشی از کشور است، می‌تواند آموزش دانش‌آموزان مناطق دیگر را نیز بدون ضرورت متوقف کند. با این حال، موفقیت تصمیم‌گیری منطقه‌ای به شفافیت شاخص‌ها، تعیین دقیق مسئولیت‌ها و هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول وابسته است.

۶ عامل برای تعطیلی مدارس
دستورالعمل فعلی مربوط به شرایط جنگی است، اما تعطیلی مدارس تنها به بحران‌های امنیتی محدود نمی‌شود. محبی از ۶ عامل برای تعطیلی مدارس نام برده که جنگ یکی از آنهاست و ناترازی انرژی، شرایط نامساعد جوی، حوادث غیرمترقبه مانند سیل و زلزله و بیماری‌ها نیز در این مجموعه قرار دارند.
به گفته رئیس پژوهشگاه مطالعات آموزش‌وپرورش، دولت این مجموعه را مکلف کرده است با استفاده از شاخص‌های مشخص، دستورالعمل‌های مربوط به سایر عوامل را نیز تنظیم کند. پژوهشگاه این دستورالعمل‌ها را آماده کرده، اما برای نهایی‌سازی و ابلاغ آنها باید جلسات مربوط تشکیل شود.
در این میان، وضعیت آلودگی هوا و ناترازی انرژی از موضوعات مهم پیش‌روی مدارس است؛ عواملی که هر سال با سرد شدن هوا و افزایش مصرف انرژی، احتمال تعطیلی مدارس را مطرح می‌کنند.
کاظمی درباره احتمال تعطیلی مدارس به دلیل آلودگی هوا و ناترازی‌ها گفته است شاخص‌های مربوط به این موضوعات با هماهنگی و همکاری دستگاه‌های ذی‌ربط از جمله وزارت بهداشت، سازمان حفاظت محیط زیست و مدیریت بحران بررسی و تنظیم می‌شود.
این اظهارات نشان می‌دهد که قرار است تصمیم درباره تعطیلی به شاخص‌های تخصصی و شرایط واقعی هر منطقه وابسته باشد؛ نه صرفاً تصمیم‌های مقطعی و واکنشی. با این حال، تا زمانی که دستورالعمل‌های مربوط به همه عوامل نهایی و ابلاغ نشوند، چارچوب واحدی برای مواجهه با تمام انواع تعطیلی‌ها در اختیار مدارس و استان‌ها نخواهد بود.

بیماری‌ها؛ تصمیم‌گیری از مدرسه آغاز می‌شود
در میان عوامل مختلف تعطیلی، بیماری‌ها سازوکار متفاوتی دارند. محبی توضیح داده است که وزارت بهداشت بر اساس کار پژوهشگاه، فعلاً دستورالعملی موقت ابلاغ کرده که تصمیم‌گیری درباره تعطیلی را به خود مدرسه واگذار می‌کند.
بر اساس این دستورالعمل، مدرسه با هماهنگی منطقه آموزشی و بر مبنای میزان ابتلا و آستانه‌های تعیین‌شده می‌تواند درباره تعطیلی تصمیم بگیرد. چنین رویکردی این امکان را فراهم می‌کند که در صورت افزایش ابتلا در یک مدرسه، بدون تعطیلی گسترده مدارس دیگر، درباره همان واحد آموزشی تصمیم‌گیری شود.
البته اجرای این سیاست به دسترسی مدارس به اطلاعات دقیق و به‌روز درباره میزان ابتلا و هماهنگی مؤثر با مناطق آموزشی و دستگاه‌های بهداشتی نیاز دارد.

دو اصل در برابر هم نیستند؛ جان دانش‌آموز و حق آموزش
محبی دو قاعده اصلی دستورالعمل را حفظ جان دانش‌آموزان و اولویت داشتن آموزش عنوان کرده است. به گفته او، در برخی مناطق و در شرایط جنگی، حضور دانش‌آموزان برای خانواده‌های مضطرب اختیاری خواهد بود و برای جبران آن، آموزش جایگزین پیش‌بینی شده است.
این بخش از دستورالعمل اهمیت ویژه‌ای دارد؛ چراکه باز بودن مدرسه به‌تنهایی نمی‌تواند تضمین‌کننده استمرار آموزش باشد. در شرایطی که خانواده‌ها نسبت به امنیت فرزندان خود نگرانی دارند، اجبار به حضور ممکن است با واقعیت‌های روانی و اجتماعی منطقه همخوانی نداشته باشد. از سوی دیگر، غیرحضوری شدن آموزش نیز باید با برنامه‌ای مشخص همراه باشد تا دانش‌آموزان از جریان یادگیری خارج نشوند.
موسوی، دبیر ستاد تعلیم و تربیت شورای عالی انقلاب فرهنگی، نیز بر همین ضرورت تأکید کرده و گفته است در شرایط اضطراری باید علاوه بر مدیریت تعطیلی‌ها، زیرساخت‌های لازم برای آموزش مجازی مناسب و تعاملی فراهم شود.

اختیار تصمیم‌گیری؛ مسئله‌ای فراتر از تعطیلی
در کنار دستورالعمل جدید، مسئله اختیار تصمیم‌گیری درباره تعطیلی مدارس نیز مطرح است. موسوی با انتقاد از محدود بودن اختیار مسئولان آموزش‌وپرورش در این زمینه گفته است حتی وزیر آموزش‌وپرورش نیز در حال حاضر اختیار کافی برای تصمیم‌گیری درباره تعطیلی مدارس ندارد.
به گفته او، در بسیاری از کشورها تصمیم‌گیری درباره این مسائل بر عهده متخصصان و متولیان حوزه آموزش‌وپرورش است و لازم است سازوکار کشور نیز به‌گونه‌ای اصلاح شود که مسئولان تخصصی این حوزه نقش مؤثرتری داشته باشند.
این موضوع یکی از چالش‌های مهم اجرای سیاست جدید است؛ چراکه از یک طرف، تصمیم‌گیری درباره امنیت و شرایط اضطراری به هماهنگی دستگاه‌های مختلف نیاز دارد و از طرف دیگر، استمرار آموزش و کیفیت آن باید با نظر متخصصان تعلیم و تربیت مدیریت شود.
در واقع، کاهش تعطیلی‌های غیرضروری تنها با تعیین سقف زمانی امکان‌پذیر نیست و باید مشخص باشد چه نهادی مسئول ارزیابی وضعیت، چه نهادی مسئول تصمیم نهایی و چه دستگاهی مسئول فراهم کردن شرایط ادامه آموزش است.

آزمون اصلی دستورالعمل؛ بازگشت به مدرسه یا استمرار یادگیری؟
دستورالعمل جدید مدیریت تعطیلات مدارس را می‌توان تلاشی برای فاصله گرفتن از تعطیلی‌های سراسری و طولانی‌مدت دانست؛ سیاستی که می‌خواهد تصمیم‌ها را به سطح مناطق نزدیک‌تر کند و با تعیین مهلت ۷۲ ساعته، امکان بازنگری مستمر در وضعیت آموزشی را فراهم آورد.
با این حال، اجرای موفق این سیاست به چند پیش‌نیاز وابسته است: شاخص‌های روشن برای تشخیص سطح تهدید، هماهنگی دستگاه‌های مسئول، آمادگی مدارس برای آموزش غیرحضوری، دسترسی برابر دانش‌آموزان به امکانات آموزشی و توجه به شرایط روانی خانواده‌ها.
از سوی دیگر، دستورالعمل جنگی تنها بخشی از مسئله را پوشش می‌دهد و تا زمان نهایی شدن چارچوب‌های مربوط به آلودگی هوا، ناترازی انرژی، شرایط جوی و حوادث غیرمترقبه، همچنان پرسش‌هایی درباره نحوه تصمیم‌گیری در این شرایط باقی می‌ماند.
انتهای پیام/