گام‌های دانش‌بنیان ایرانی در مسیر امنیت غذایی؛ توسعه آفت‌کش‌های گیاهی با فناوری نانو

به گزارش نصر، تأمین امنیت غذایی در کنار حفظ سلامت انسان و محیط زیست یکی از چالش‌های مهم کشاورزی امروز است. کنترل آفات برای حفظ کمیت و کیفیت محصولات ضروری است، اما انتخاب روش مناسب برای این کار باید با توجه به اثربخشی، ایمنی و پیامدهای زیست‌محیطی انجام شود. در این میان، ترکیبات طبیعی و فناوری‌های نوین فرمولاسیون می‌توانند مسیرهای تازه‌ای برای توسعه آفت‌کش‌ها فراهم کنند.
در همین راستا یک مجموعه دانش بنیان با تمرکز بر تولید آفت‌کش‌های گیاهی و بهره‌گیری از فناوری نانو و میکروکپسوله‌سازی، در حال توسعه محصولاتی برای کنترل انواع آفات کشاورزی، بهداشتی و انباری است. این شرکت تلاش می‌کند با استفاده از ترکیبات استخراج‌شده از منابع طبیعی و به‌کارگیری فناوری‌های نوین، محصولاتی برای مدیریت آفات ارائه کند که وابستگی کمتری به برخی مواد شیمیایی متداول داشته باشند.

ظرفیت بالای ایران در تولید گیاهان دارویی و توسعه مواد مؤثره بومی
مدیرعامل این شرکت دانش‌بنیان درباره سابقه فعالیت این مجموعه اظهارکرد: حدود ۲۰ سال است که در زمینه تولید آفت‌کش‌های گیاهی فعالیت می‌کنیم و این شرکت نیز از سال ۱۳۹۶ با هدف تولید محصولات مورد نیاز مصرف‌کنندگان و با تکیه بر فناوری‌های نوین آغاز به کار کرده است.
مریم نگهبان با تأکید بر اینکه یکی از انگیزه‌های اصلی برای ورود به این حوزه، ظرفیت سرشار ایران در تولید گیاهان دارویی و امکان استفاده از ترکیبات طبیعی برای کنترل آفات بوده است، افزود: در بخشی از بازار آفت‌کش‌ها، شرکت‌ها مواد مؤثره را وارد کرده و محصول نهایی را تولید می‌کنند؛ در حالی که منابع گیاهی کشور می‌توانند زمینه‌ای مستعد برای توسعه و تولید مواد مؤثره در داخل فراهم کنند. ما با بهره‌گیری از فناوری‌های جدید تلاش کرده‌ایم این ترکیبات طبیعی را به محصولات کاربردی برای کنترل آفات تبدیل کنیم.

نقش فناوری نانوکپسوله‌سازی در پایداری و اثربخشی آفت‌کش‌ها
یکی از فناوری‌های کلیدی مورد استفاده در محصولات این شرکت، نانوکپسوله‌سازی و میکروکپسوله‌سازی است. در این روش‌ها، ماده مؤثره درون یک ساختار پوشاننده قرار می‌گیرد که نوع پوشش و ویژگی‌های فرمولاسیون بر پایداری ماده مؤثره، نحوه آزادسازی آن و عملکرد محصول در شرایط مصرف تأثیر مستقیم دارد. به همین دلیل، کپسوله‌سازی امکان طراحی فرمولاسیون‌های متناسب با نوع آفت و شرایط استفاده را فراهم کرده و از نظر دوام و انبارداری نیز نتایج مطلوبی به همراه داشته است.
عضو هیئت‌مدیره این شرکت دانش‌بنیان، نیز با اشاره به ضرورت مداخلات انسانی در طبیعت برای تأمین امنیت غذایی گفت: برای تولید غذای کافی، ناگزیر به مداخله در طبیعت هستیم، اما این مداخلات می‌توانند تعادل اکولوژیکی را تحت تأثیر قرار داده و به گسترش آفات منجر شوند؛ بنابراین کنترل جمعیت آفات برای حفظ محصولات کشاورزی ضرورت دارد.
حسین عظیمی افزود: استفاده از آفت‌کش‌ها لزوماً به معنای استفاده از سموم شیمیایی متداول نیست و انتخاب آفت‌کش مناسب باید علاوه بر کنترل آفت هدف، پیامدهای آن برای مصرف‌کنندگان، موجودات غیرهدف و محیط زیست را نیز مد نظر قرار دهد.
وی با تأکید بر این که طبیعت خود حاوی ترکیباتی با اثرات زیستی است، یادآور شد: با این حال، طبیعی‌بودن یک ماده به‌تنهایی به معنای بی‌خطر بودن آن نیست و ارزیابی خطر برای انسان، دام، زنبورهای عسل و سایر موجودات غیرهدف، نیازمند آزمون‌های اختصاصی و رعایت دستورالعمل‌های مصرف است.

از کنترل آفات مزارع تا مقابله با انگل‌های دامی و انباری
بر اساس اعلام معاونت علمی ریاست جمهوری، دامنه فعالیت این مجموعه فناور تنها به مزارع محدود نبوده و حوزه‌های متنوعی را پوشش می‌دهد:
آفات انباری و بهداشتی: تولید فرمولاسیون آفت‌کش‌های پلیمری نانوکپسوله برای آفات بهداشتی و تولید پودرها و قرص‌های تدخینی با هدف جایگزینی موادی مانند متیل‌بروماید و فسفین.
فرآورده‌های زیستی: کپسوله‌کردن قارچ‌های بیمارگر حشرات و انواع باکتری‌ها.
زنبورداری و دامپزشکی: توسعه فرآورده‌های گیاهی برای کنترل کنه واروآ (انگل زنبور عسل) و تولید محصولات ضدعفونی‌کننده و ضدانگل‌های خارجی دام، طیور و پرندگان.
مهم‌ترین آفات کشاورزی: توسعه محصولات گیاهی برای مدیریت آفاتی نظیر پسیل پسته، مگس سفید، بید سیب‌زمینی، کنه‌ها، شپشک‌ها، شته‌ها و تریپس که از عوامل اصلی خسارت به محصولات کشاورزی به شمار می‌روند.
توسعه آفت‌کش‌های گیاهی مبتنی بر فناوری نانو، در صورت برخورداری از اثربخشی قابل‌قبول و ایمنی تأییدشده، می‌تواند به‌عنوان بخشی از راهکارهای «مدیریت تلفیقی آفات» در کنار پایش جمعیت، کنترل زیستی و اقدامات زراعی به کار گرفته شود تا ضمن کاهش خسارت به محصولات کشاورزی، پیامدهای ناخواسته زیست‌محیطی کنترل آفات نیز به حداقل برسد.
انتهای پیام/