رونمایی از کتاب خوئی ها بنیانگذاران صنعت کبریت ایرانی/ «خوئی‌ها»، خاندانی مهم در مسیر صنعتی‌شدن تبریز

به گزارش نصر، آیین رونمایی از کتاب «خوئی‌ها» فرصتی برای بازخوانی بخشی از تاریخ صنعتی و اجتماعی تبریز و نقش خاندان‌هایی بود که در گذار این شهر به دوران مدرن، افزون بر فعالیت اقتصادی، در عرصه‌های اجتماعی و فرهنگی نیز حضور داشتند.
 

جلد یک کتاب «خوئی‌ها» با تمرکز بر دوره‌ای از تاریخ معاصر ایران، از سال ۱۲۸۵ تا ۱۳۱۵، به بررسی فعالیت‌ها و تأثیرگذاری خاندان خویی‌لر در روند صنعتی‌شدن تبریز و تحولات اجتماعی این شهر می‌پردازد؛ خانواده‌ای که سابقه فعالیت صنعتی آن به بیش از یک قرن پیش بازمی‌گردد و کارخانه کبریت ممتاز یکی از شناخته‌شده‌ترین یادگارهای این مسیر است.

بازخوانی جای خالی یک روایت تاریخی
در این نشست، «رحیم رئیس نیا»، مترجم و تاریخ نگار، با اشاره به اهمیت انتشار چنین اثری، از تلاش مؤلف و ویراستار برای تدوین روایتی مستند از تاریخ این خاندان و سهم آن در مدرن‌شدن تبریز و ایران سخن گفت و ابراز امیدواری کرد که این مسیر پژوهشی با انتشار جلدهای بعدی کتاب ادامه یابد.
وی اذعان داشت: از قرن ۱۹ که سرمایه داری در امریکا و اروپا آغاز شده، به مرور در همه کشور ها، سرمایه برای اقدامات صنعتی به کار گرفته شده و در اذربایجان هم، بزرگان سرمایه داری چون خاندان خوئی بودند که در این قرن، خیلی اقدامات گسترده ای برای مدرنیته و صنعتی شدن این شهر انجام دادند و ارزش این کتاب بر نقل همین تاریخ است که امیدواریم به شکلی متعالی، جلد دوم اش هم به چاپ برسد.

خوئی‌ها؛ فراتر از نام کبریت ممتاز
«سعید جلالی»، مدیر انتشارات ستوده و ناشر کتاب نفیس «خوئی‌ها»، با اشاره به رویکرد این انتشارات در معرفی ظرفیت‌ها و افتخارات تاریخی تبریز، تشریح کرد: این اثر شصت‌ونهمین کتاب منتشرشده از سوی انتشارات ستوده است و در امتداد تلاش برای معرفی چهره‌ها، خاندان‌ها و ظرفیت‌هایی قرار دارد که در تاریخ این شهر نقشی اثرگذار داشته‌اند.
وی با بیان اینکه نقش خاندان خویی‌لر به دوره زمانی مورد بررسی در کتاب محدود نمی‌شود، افزود: تأثیرگذاری این خانواده در طول بیش از ۱۲۰ سال امتداد داشته و همچنان دارد و بررسی فعالیت‌های آن، تصویری فراتر از ارتباط شناخته‌شده این خاندان با صنعت کبریت به دست می‌دهد. امروز در جریان تحولات صنعتی جهان، با ظهور و پیشرفت تکنولوژی، وارد انقلاب صنعتی پنجم شدیم و این خانواده همواره پای کار است.
جلالی با اشاره به تحولات تاریخی تبریز در دوران مشروطه، استبداد صغیر، جنگ‌های جهانی، قحطی‌ها و حوادث طبیعی، خاطرنشان کرد: ردپای این خاندان را می‌توان در بخش عظیمی از فعالیت‌های اجتماعی و اقدامات حمایتی آن در دوره‌های دشوار تاریخی قرن بیستم پی گرفت. ازاین‌رو، ثبت این روایت برای ماندگاری در حافظه تاریخی مردم این دیار اهمیت دارد.
وی اذعان داشت: فعالیت‌های اجتماعی خاندان خویی لر در کنار اقدامات صنعتی آنان، از جمله توجه به آموزش، کمک به مردم در دوره‌های بحرانی قحطی و مشارکت در امور عام‌المنفعه، از محورهای قابل توجه و خواندنی این کتاب است.
جلالی، نقش اجتماعی خاندان خویی‌لر در مقاطع حساس تاریخ تبریز را تشریح کرد و گفت: نقش و حضور اجتماعی این خاندان در کنار فعالیت‌های اقتصادی و صنعتی، بخشی از هویت تاریخی این خانواده را شکل داده است. اعضای اولیه این خاندان، در دوران ملتهب مشروطه در کنار چهره‌های اثرگذار سیاسی و اجتماعی حضور داشتند و در مقاطع دشواری همچون قحطی‌ها، جنگ‌های جهانی، زلزله سلماس و سیل مرداد ۱۳۱۳ تبریز، اقدامات خوئی ها در حمایت از مردم در مطبوعات تاریخی به ثبت رسیده اند. نکته مهم این کتاب در روایت علمی تاریخ بر پایه اسناد موجود است که بر ارزش آن می افزاید.

روایت مستند یک خاندان در متن تاریخ
«قاسم ترکان»، ویراستار کتاب «خوئی‌ها» نیز در پایان نشست، با اشاره به روند بررسی اسناد و منابع تاریخی موجود، بر حضور اعضای این خاندان در کانون برخی تصمیم‌ها و تحولات سیاسی و اجتماعی تبریز تأکید کرد.
وی با اشاره به ارتباط برخی اعضای خانواده، از جمله حاج محمد خوییلر، با چهره‌های اثرگذار دوران مشروطه چون حاج آقا کوزه‌کنانی، نقش حمایتی آنان در مقاطع حساس و ملتهب تاریخی را مورد توجه قرار داد و گفت: در بررسی اسناد، جلوه‌های مختلفی از حضور این خانواده در عرصه‌های اجتماعی و عام‌المنفعه آشکار شده است. بخشی از کتاب به ارتباطات و حضور آلمانی‌ها در این دوره تاریخی اختصاص دارد و تصاویر و مستندات مرتبط با آن، در کنار دیگر اسناد، به بازسازی فضای تاریخی آن سال‌ها کمک می‌کند.
گفتنی است، کتاب «خوئی‌ها» به اهتمام و ویراستاری «فرخ رحیم زاده خویی» و تحقیق و تالیف «قاسم ترکان»، با تمرکز بر بخشی از تاریخ این خاندان، می‌کوشد پیوند میان صنعت، تحولات اجتماعی و مسئولیت‌پذیری عمومی را در یکی از دوره‌های مهم تاریخ معاصر تبریز بازخوانی کند؛ دوره‌ای که شهر در متن دگرگونی‌های سیاسی و اقتصادی ایران، مسیر تازه‌ای از توسعه و صنعتی‌شدن را تجربه می‌کرد. ثبت چنین روایت‌هایی، افزون بر معرفی چهره‌ها و خاندان‌های اثرگذار، می‌تواند به بازشناسی لایه‌هایی از تاریخ تبریز کمک کند که در حافظه عمومی، گاه تنها به نام یک کارخانه یا محصول شناخته شده‌اند، حال آنکه پشت این نام‌ها، داستانی طولانی از کار، سرمایه، تحولات اجتماعی و نسبت صنعت با زندگی مردم قرار دارد.
انتهای پیام/