کتابیار تبریز؛ بازگشت کتاب به سبد خانواده

رویداد «کتابیار» در تبریز، از ۲۷ شهریورماه و همزمان با روز شعر و ادب فارسی آغاز شده و با مشارکت ۱۷ کتابفروشی شهر تا ۱۰ مهرماه ادامه دارد. شهروندان ثبت‌نام‌شده در این طرح از ۴۰ درصد تخفیف خرید کتاب تا سقف ۵ میلیون تومان بهره‌مند می‌شوند؛ حمایتی که با هدف همزمانِ تسهیل خرید برای مردم و کمک به چرخه نشر و کتابفروشی طراحی شده است.

سهمی که زنان از بازار کتاب گرفتند
یکی از نکات قابل توجه در آمار ثبت‌نام کتابیار، حضور پررنگ زنان است؛ حدود نیمی از ثبت‌نام‌کنندگان را زنان تشکیل داده‌اند. این عدد، صرفاً یک آمار جمعیتی نیست. پشت آن می‌توان ردپای زنانی را دید که برای خودشان، فرزندانشان یا خانواده، کتاب را در فهرست خرید قرار داده‌اند؛ آن هم در هفته‌ای که آغاز مدارس و دانشگاه‌ها، هزینه‌ها و خریدهای خانوار را بیشتر از همیشه کرده است.
کتابفروشی‌ها در این روزها فقط محل عبور خریداران چند عنوان مشخص نبوده‌اند. مراجعه‌کنندگان سراغ موضوعات متنوع رفته‌اند؛ از کتاب‌های کودک و نوجوان و آموزشی گرفته تا ادبیات، روان‌شناسی، تاریخ و حوزه‌های تخصصی‌تر. همین تنوع انتخاب، تصویر روشن‌تری از تقاضای فرهنگی شهر ارائه می‌دهد؛ تقاضایی که شاید در شرایط عادی، زیر فشار قیمت‌ها کمتر امکان بروز پیدا کند.

کتابفروشی‌هایی که دوباره شلوغ شدند
برای کتابفروش، رونق یک هفته‌ای بازار فقط به معنای افزایش فروش نیست؛ رفت‌وآمد بیشتر، گفت‌وگو با مشتری، معرفی کتاب‌های تازه و دیدن دوباره خانواده‌هایی است که شاید خرید کتاب را برای مدتی از سبد هزینه‌هایشان عقب انداخته بودند.
بازخورد کتابفروشی‌های مشارکت‌کننده نیز از همین فضای پررونق حکایت دارد. در نخستین روزهای اجرای طرح، همزمانی کتابیار با هفته بازگشایی مدارس، رفت‌وآمد کتابفروشی‌ها را بیشتر کرده و استقبال از گروه‌های مختلف کتاب، نشان داده است که وقتی بخشی از مانع اقتصادی خرید برداشته شود، علاقه به کتاب همچنان وجود دارد.
یکی از کتابفروشان در توصیف فضای این روزها، از مراجعه خانواده‌هایی می‌گوید که با فهرست خرید وارد کتابفروشی شده‌اند و در میان قفسه‌ها، انتخاب‌هایشان را تغییر داده‌اند؛ کتابی را برای فرزندشان برداشته‌اند، کتاب دیگری را برای خودشان و گاهی عنوانی را هم به پیشنهاد فروشنده به سبد خرید اضافه کرده‌اند. این همان اتفاق کوچکی است که در آمار فروش دیده می‌شود، اما معنای فرهنگی بزرگ‌تری دارد.

اقتصاد کتاب، اقتصاد فرهنگ است
کتابیار از این منظر فقط یک طرح تخفیف نیست. اعتبار حدود ۷ میلیارد تومانی اختصاص‌یافته به طرح، در کنار مشارکت کتابفروشی‌ها، پول را در چند حلقه از زنجیره فرهنگ به حرکت درمی‌آورد؛ از شهروندی که با هزینه کمتر کتاب می‌خرد تا کتابفروشی‌ای که مشتری بیشتری می‌بیند و چرخه‌ای که در نهایت به ناشر، نویسنده، مترجم و دیگر فعالان حوزه نشر می‌رسد.
در شرایطی که کتاب برای بسیاری از خانواده‌ها در معرض حذف یا عقب‌نشینی از سبد هزینه‌ها قرار گرفته، سیاست‌های حمایتی از این جنس می‌تواند فاصله میان «علاقه به کتاب» و «توان خرید کتاب» را کمتر کند. مسئله فقط این نیست که چند جلد کتاب بیشتر فروخته شود؛ مسئله این است که رابطه شهروند با کتاب، به دلیل فشار اقتصادی قطع نشود.

شهری که هنوز برای کتاب جا دارد
تصویر کتابیار در روزهای نخست، تصویر قفسه‌هایی است که دوباره دست‌های بیشتری میان آنها حرکت می‌کند؛ مادرانی که برای فرزندانشان کتاب انتخاب می‌کنند، جوانانی که میان چند عنوان مردد می‌مانند، دانش‌آموزانی که در آستانه سال تحصیلی سراغ کتاب می‌روند و بزرگسالانی که فرصت پیدا کرده‌اند کتابی را که مدت‌ها در ذهن داشته‌اند، این بار از قفسه بردارند.
این شاید مهم‌ترین پیام کتابیار باشد: در تبریز هنوز می‌توان مردم را با کتاب دور یک اتفاق جمع کرد. کافی است کتاب، برای بخشی از جامعه، دوباره کمی دست‌یافتنی‌تر شود.
و شاید رونق کتابفروشی‌ها در همین چند روز، بیش از هر آمار دیگری نشان داده باشد که بازار کتاب فقط منتظر خواننده نیست؛ گاهی خواننده هم منتظر فرصتی است تا دوباره به سراغ کتاب برگردد.

گزارش از پری اشتری
انتهای پیام/