شهریار؛ از ماندگاری غزل تا روایت دو زبانه‌ی یک شاعر

به گزارش نصر، غلامعلی حدادعادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی، در این همایش با اشاره به حضور خود در تبریز، آذربایجان را یکی از کانون‌های مهم فرهنگی و ادبی کشور دانست و اظهار کرد: برگزاری مجموعه برنامه‌های فرهنگی از جمله «ایران جان» موجب شده است آذربایجان در این روزها مورد توجه جامعه فرهنگی کشور قرار گیرد.
وی با اشاره به حضور چهره‌های برجسته آذربایجان در فرهنگستان زبان و ادب فارسی افزود: بیش از هر استان دیگری از آذربایجان عضو فرهنگستان داریم و استادانی همچون محمدعلی موحد و حسن انوری از پایه‌ها و ارکان این مجموعه هستند.
رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی با طرح این پرسش که چرا شهریار از سوی شورای عالی انقلاب فرهنگی به عنوان شاعر ملی ایران انتخاب شد و روز درگذشت او به نام روز ملی شعر و ادب فارسی نامگذاری شد، گفت: برای پاسخ به این پرسش باید مجموعه ویژگی‌های ادبی شهریار از جمله فصاحت و بلاغت، شهرت، گستره نفوذ آثار و استمرار فعالیت ادبی او مورد توجه قرار گیرد.
حدادعادل، حضور شعر شهریار در زندگی روزمره مردم را یکی از ویژگی‌های برجسته او عنوان کرد و افزود: آثاری همچون «علی ای همای رحمت» و «آمدی جانم به قربانت، ولی حالا چرا» در میان مردم فراگیر شده‌اند و برخی ابیات این شاعر به بخشی از حافظه عمومی جامعه تبدیل شده است.
وی ادامه داد: شهریار خود را درگیر مرزبندی میان شعر نو و شعر کهن نکرد و در کنار بهره‌گیری از میراث شعر کلاسیک، با شاعران و جریان‌های نوگرای ادبی نیز ارتباط داشت.
رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی، رابطه شهریار با نیما یوشیج را نمونه‌ای از این ارتباط دانست و گفت: شهریار در عین پایبندی به سنت شعر فارسی، نسبت به تحولات جدید ادبی نیز بیگانه نبود و ارتباط او با نیما، بخشی از این واقعیت را نشان می‌دهد.
حدادعادل همچنین با اشاره به دو زبانه بودن آثار شهریار، اظهار کرد: شهریار به آذربایجانی و ترک‌زبان بودن خود افتخار می‌کرد و برجسته‌ترین اشعار ترکی را سرود، اما در عین حال زبان فارسی را نیز عزیز می‌داشت.
وی با تأکید بر جایگاه زبان فارسی در شکل‌گیری حوزه فرهنگی مشترک میان مردم ایران افزود: زبان فارسی در طول قرن‌ها توانسته است با وجود تفاوت‌های زبانی و گویشی، زمینه ارتباط فرهنگی و هویتی میان بخش‌های مختلف ایران را فراهم کند.
حدادعادل در بخش دیگری از سخنان خود به علاقه رهبر جمهوری اسلامی ایران به شهریار اشاره کرد و گفت: روحیه و مردانگی شهریار و همچنین اشعاری که او پس از انقلاب اسلامی در حمایت از انقلاب و بسیج سروده بود، از جمله دلایل توجه ایشان به این شاعر بوده است.
وی همچنین بر ضرورت تقویت زبان ترکی آذری تأکید کرد و افزود: این زبان بخشی از ذخایر زبانی کشور است و باید زمینه برای تولید و انتشار آثار بیشتر به این زبان فراهم شود؛ چرا که میلیون‌ها نفر با آن سخن می‌گویند و از ادبیات غنی آن بهره‌مند هستند.
در ادامه این نشست، حسین معصومی همدانی، عضو فرهنگستان زبان و ادب فارسی، با تمرکز بر ارتباط شهریار و نیما یوشیج، به بررسی جایگاه شعر نیمایی در شکل‌گیری فضای ادبی دوره معاصر پرداخت.
وی با اشاره به یادداشت‌های نیما درباره سفرش به تبریز و دیدار با شهریار اظهار کرد: این دو شاعر علاوه بر دیدار در تبریز، در دوره اقامت نیما در تهران نیز با یکدیگر ارتباط داشتند و علاقه شهریار به نیما تا پایان زندگی او ادامه یافت.
معصومی همدانی با اشاره به شعر شهریار پس از درگذشت نیما، بر ضرورت بررسی تأثیر متقابل این دو چهره در تاریخ شعر معاصر تأکید کرد و گفت: در بررسی شهریار نباید تنها به آثار او پرداخت، بلکه نقش او در روند تحول شعر نو نیز نیازمند مطالعه است.
وی افزود: شهریار پس از انتشار «افسانه» نیما، نه تنها با او مخالفتی نداشت، بلکه از ستایشگران نیما بود و تأثیر او را بر شعر خود نیز مورد توجه قرار می‌داد.
این عضو فرهنگستان زبان و ادب فارسی، شعر «نیما غم دل گو که غریبانه بگرییم» را نمونه‌ای از علاقه شهریار به نیما دانست و خاطرنشان کرد: در دوره‌ای که برخی شعر نیما را مورد انتقاد شدید قرار می‌دادند، شهریار از این جریان دفاع می‌کرد.
در بخش دیگری از همایش، امید طبیب‌زاده، عضو فرهنگستان زبان و ادب فارسی، در سخنرانی خود با عنوان «اشعار شهریار در آینه تحول تاریخی وزن شعر فارسی و نبوغ شاعرانه او»، به بررسی جایگاه شهریار در روند دگرگونی شعر فارسی پرداخت.
طبیب‌زاده با اشاره به وضعیت شعر نیمایی در دوره معاصر گفت: امروز شعر نیمایی آن‌گونه که انتظار می‌رود مورد توجه نیست و برای بررسی چرایی تداوم غزل در شعر معاصر، نمی‌توان نقش شهریار را نادیده گرفت.
وی شهریار را یکی از آخرین شاعران بزرگ شعر فارسی در سنت غزل دانست و افزود: حضور شهریار در ادبیات معاصر، در استمرار و ادامه حیات غزل فارسی قابل بررسی است و برای شناخت این جایگاه باید آثار او را در بستر تحولات تاریخی شعر فارسی مطالعه کرد.
همچنین حسین مهرنگ، استاد زبان و ادبیات فارسی، با تأکید بر جایگاه شهریار در فرهنگ و ادبیات ایران، توجه به میراث ادبی این شاعر و معرفی ابعاد مختلف شخصیت و آثار او را ضروری دانست.
وی با اشاره به برخی وقایع و مصائب مرتبط با چهره‌های فرهنگی و ادبی کشور، از جمله شهادت رهبر ادیب و دختر ایشان، اظهار کرد که مواجهه با چنین حوادثی در پرتو نگاه ایمانی و عبارت «ما رأیت الا جمیلاً» قابل تأمل است.
مهرنگ در ادامه بر مسئولیت بنیاد شهریارشناسی و فرهنگستان زبان و ادب فارسی در زمینه پژوهش، معرفی و تبیین میراث شهریار تأکید کرد و گفت باید زمینه شناخت دقیق‌تر این شاعر برای نسل امروز و آینده فراهم شود.

همایش ملی «شهریار؛ شاعر ملی ایران» با محوریت بررسی ابعاد ادبی، زبانی، فرهنگی و تاریخی زندگی و آثار استاد شهریار در بنیاد شهریارشناسی برگزار شد و استادان حاضر در آن، از زوایای مختلف به جایگاه این شاعر در شعر کلاسیک و معاصر فارسی و همچنین ادبیات ترکی پرداختند.
انتهای پیام/