زیستن در دنیای ۹۰ به ۱۰/ از قیچی به دست گرفتن تا پیش‌ داوری‌ های فرهنگی

به گزارش نصر، این روز نخستین‌بار در سال ۱۹۷۶ توسط بیل ریتچ، بنیان‌گذار سازمان بین‌المللی چپ‌دست‌ها پایه‌گذاری شد تا توجه عموم مردم به تفاوت‌ها، نیازمندی‌ها و چالش‌های روزمره این قشر جلب شود. با این حال، بررسی‌ها و پژوهش‌های تخصصی نشان می‌دهد که پس از گذشت دهه‌ها، ساختار دنیای مدرن همچنان پاسخگوی نیازهای بنیادی این اقلیت نیست.

چرا برخی افراد چپ‌دست می‌شوند؟
ما در جهانی سرشار از تفاوت‌ها زندگی می‌کنیم. انسان‌ها در ذات خود با یکدیگر متفاوتند و همین ویژگی‌ها هستند که به دنیای ما معنا می‌بخشند. چپ‌دست بودن یا راست‌دست بودن نیز یکی از همین تفاوت‌هاست؛ اما پرسشی که مطرح می‌شود، این است که تفاوت‌هایی از قبیل چپ‌دست بودن و قرار گرفتن در اقلیت جمعیت جهان در چه چیزی ریشه دارد؟
علت چپ‌دست یا راست‌دست شدن افراد همچنان یکی از موضوعات مورد بررسی متخصصان علوم زیستی و اعصاب است. تحقیقات تا کنون نشان می‌دهند که چپ‌دستی حاصل تعامل پیچیده‌ای میان ژنتیک، ساختار مغز و عوامل دوران جنینی است.
بر اساس پژوهش‌های منتشرشده در نشریات تخصصی زیستی و عصبی، عوامل ژنتیکی نقش بسیار مهمی در این فرآیند دارند؛ به‌طوری که اگر هر دو والد چپ‌دست باشند، احتمال چپ‌دست شدن فرزند تا ۲۶ درصد افزایش می‌یابد، در حالی که این میزان برای والدینی که هر دو راست‌دست هستند، تنها بین ۹ تا ۱۰ درصد است. با این حال، دانشمندان تأکید می‌کنند که مهارت و تخصص حرکتی دست غالب، حاصل تمرین مداوم و تکرار در طول رشد است و مغز انسان از طریق انعطاف‌پذیری عصبی مسیرهای حرکتی، دست پرکاربردتر را تقویت می‌کند.

آیا چپ‌دست‌ها باهوش‌ترند؟
اگرچه در گذشته باورهایی مبنی بر برتری هوشی افراد چپ‌دست وجود داشت، اما ارزیابی‌های علمی نشان می‌دهند، ارتباط مستقیم و اثبات‌شده‌ای میان چپ‌دستی و میزان هوش کلی افراد وجود ندارد.
با این حال، تفاوت‌های ساختاری قابل‌توجهی در نحوه پردازش اطلاعات در مغز این افراد دیده می‌شود. نحوه ارتباط دو نیمکره مغز از طریق «جسم پینه‌ای» در افراد چپ‌دست انعطاف‌پذیری متفاوتی ایجاد می‌کند و بر خلاف راست‌دست‌ها، پردازش زبان و مهارت‌های فضایی در آنان در هر دو نیمکره مغز انجام می‌گیرد. این امر سبب شده تا چپ‌دست‌ها در ارائه راهکارهای متعدد و غیرمتداول برای حل یک مسئله توانایی بیشتری از خود نشان دهند. همچنین این ساختار مغزی باعث شده چپ‌دست‌ها در ورزش‌هایی مانند تنیس، شمشیربازی و بوکس به دلیل غیرقابل‌پیش‌بینی بودن الگوهای حرکتی‌شان برای حریفان، موفقیت بالاتری ثبت کنند.

چالش‌های روزمره؛ آیا راهکاری وجود دارد؟
طراحی اکثر فضاهای شهری، محیط‌های کاری و ابزارهای روزمره بر اساس ارگونومی بدن راست‌دست‌ها صورت گرفته است. ارمیا در مصاحبه با خبرنگار نصر بیان کرد: تا جایی که به یاد دارم، با قیچی کار کردن برای من بسیار سخت بود. موقع درست کردن کاردستی، به شدت با مشکل مواجه بودم و به دنبالش سرعت پایینی داشتم. حتی کار کردن با چاقو هم تا حدی برایم چالش‌برانگیز بود. برای اولین بار در دوره تحصیل کارشناسی ارشد در کنار صندلی راست‌دستی که داشتم، صندلی دیگری برایم درنظر گرفتند و به شکل محسوس احساس راحتی کردم.
تجربه زیسته بسیاری از چپ‌دست‌ها حاکی از چالش‌هایی در مورد تیغه‌های قیچی‌ است که به‌گونه‌ای روی هم قرار می‌گیرند که هنگام استفاده با دست چپ، به جای بریدن، کاغذ را گیر انداخته یا لایه‌لایه می‌کنند. صندلی‌های دسته‌دار امتحانی و دانشگاهی نیز فرد را مجبور می‌کنند، برای نوشتن متمایل شده و دچار آسیب‌های ستون فقرات شوند. و یا دربازکن‌های دستی برای چرخش با دست راست طراحی شده‌اند. از سوی دیگر، سیمِ وسط یا سمت چپ دفترهای فنری هنگام نوشتن فشار ناخوشایندی زیر مچ دست ایجاد می‌کند. در نمونه‌های دیگر، می‌توان به ماوس‌های قالب‌گیری‌شده برای دست راست و کلیدهای عددی سمت راست کیبورد گرفته تا جای‌گیری کارت‌خوان‌های مترو و دنده خودروها اشاره کرد که سرعت و دقت چپ‌دست‌ها را تحت تاثیر قرار داده و آنان را به تطبیق اجباری وا می‌دارد.

رنج‌های کوچک، بار روانی و رفتارهای کلیشه‌ای
گزارش نصر می‌افزاید، رنج‌های ظاهراً کوچک اما مداوم زندگی را برای چپ‌دست‌ها اندکی سخت کرده است. کثیف شدن دست و کاغذ هنگام نوشتن از چپ به راست، و برخورد مداوم آرنج فرد چپ‌دست با فرد راست‌دست در میزهای غذاخوری یا کلاس‌های درس که معمولاً آنان را مجبور به انتخاب «گوشه‌ترین جای میز» می‌کند، از تجربه زیسته‌های مشترک این قشر است.
همچنین می‌توان به بار روانی و تاریخی ریشه‌دار در این مسئله اشاره کرد؛ در گذشته بسياری از معلمان یا والدین دست چپ کودک را می‌بستند تا او را به استفاده از دست راست مجبور کنند. افراد چپ‌دست گاهی شوم و خبیث تلقی می‌شدند و این نشان از پیش‌داوری فرهنگی دارد. امروزه نیز مواجهه با جملات کلیشه‌ای یا انتظارهای نادرست، همچنان فشار روانی مضاعفی بر این اقلیت ۱۰ درصدی وارد می‌آورد.
با وجود تمام چالش‌ها، نوعی «حس خویشاوندی و همبستگی آنی» میان چپ‌دست‌ها در مواجهه با یکدیگر در محیط‌های کاری و اجتماعی شکل می‌گیرد. اما پیام و مطالبه اصلی چپ‌دست‌ها از طراحان و سیاستگذاران تنها یک چیز است:«لحاظ کردن حق انتخاب برای ۱۰ درصد جامعه».
آنان انتظاری مبنی بر تغییر کامل ابزارها ندارند، بلکه خواستار آن هستند که امکانات استانداردی نظیر صندلی‌های امتحانی، ملزومات اداری، ابزارهای کارگاهی و تجهیزات دیجیتال حداقل به صورت قابل‌تنظیم یا قرینه تولید شوند تا ۱۰ درصد از افراد جامعه مجبور به تحمل فشارهای فیزیکی و بیهوده در زندگی روزمره نباشند.

گزارش از ساغر خزانی
انتهای ‌پیام/