شب‌ نشینی به وقت آیاز

به گزارش نصر، هر ساله شمار قابل توجه و رو به رشدی از علاقه‌مندان حرفه‌ای و آماتور نجوم و آسمان شب، در هفته‌ پایانی مرداد به مناطق مرتفع و دور از آلودگی هوا و آلودگی نوری می‌روند و شب را در بیداری و هیجان تماشای یکی از بارش‌های شهابی سحر می‌کنند؛ رویدادی که در کنار سایر فعالیت‌های نجومی تبریز، با نام انجمن نجوم آیاز گره خورده است.
مریم پرتوی، رئیس انجمن نجوم آیاز، درباره این برنامه می‌گوید: برنامه ای که در آن قرار داریم، گشت رصدی ویژه بارش شهابی برساووشی است که انجمن نجوم آیاز اقدام به برگزاری آن کرده است. بارش‌های شهابی همواره جزو برنامه‌هایی هستند که علاقه‌مندان زیادی را به خود جذب می‌کنند. این پدیده هر ساله از اواخر تیر تا اوایل شهریور اتفاق می‌افتد و حوالی ۲۱ و ۲۲ مرداد به اوج خود می‌رسد. به همین دلیل همه ترجیح می‌دهند در این زمان تجربه رصد بارش را داشته باشند.
 

پرتویی در توضیح برساووشی می گوید: بارش‌های شهابی زمانی رخ می‌دهند که زمین در مدار خود به دور خورشید، از میان توده ذرات و غبار به‌جامانده از حرکت یک دنباله‌دار عبور می‌کند. این ذرات با سرعت زیاد وارد جو زمین می‌شوند و در اثر برهم‌کنش با جو، انرژی خود را به صورت گرما و نور آزاد می‌کنند و ما رد نورانی آنها را در آسمان می‌بینیم.

بارش شهابی برساووشی در شرایط مناسب می‌تواند در اوج فعالیت، نرخ ساعتی حدود ۱۰۰ شهاب داشته باشد که در بخش‌های مختلف آسمان دیده می‌شوند.

رئیس انجمن آیاز می افزاید: در این برنامه گشت رصدی قرار است بارش شهابی را رصد کنیم. علاوه بر آن اجرام عمق آسمان از جمله کهکشان‌ها، خوشه‌ها، سحابی‌ها و سیاراتی مانند زحل، مریخ و زهره که در صورت مناسب بودن شرایط رصدی قابل مشاهده هستند را به کمک تلسکوپ برای شرکت‌کننده‌ها نشان خواهیم داد.

به گفته وی رصد بارش شهابی با چشم غیرمسلح انجام می شود و هیچ ابزار نیازی نیست. پرتوی می گوید: کافی است سرمان را به سمت آسمان بگیریم. بهتر است برای اینکه این کار راحت اتفاق بیفتد، دراز بکشیم و به آسمان چشم بدوزیم. چون شهاب‌ها با سرعت زیادی از میدان دید عبور می‌کنند و در نقطه خاصی از آسمان متمرکز نیستند، تلسکوپ برای رصد آنها مناسب نیست و میدان دید وسیع مورد نیاز است.
 

کارگاه‌های آموزشی طول شب یعنی آشنایی با صور فلکی، آسمان شب و تلسکوپ‌ها و همچنین آشنایی با منشأ بارش شهابی جزو مباحثی است که مدرسین نجوم به تدریس آن خواهند پرداخت.

پله اول: غروب آفتاب
برنامه هرچند غیررسمی، اما با تماشای غروب آفتاب آغاز می‌شود. خنکای ارتفاعات دامنه کوه سهند برای مردمی که تا همین چند ساعت پیش از آفتاب سوزان تابستان در زحمت و رنج بودند، حیات‌بخش است.

قریب به صد نفر در این گردهمایی شرکت دارند؛ با تنوعی مثال‌زدنی؛ از کودک سه‌ساله تا زنان و مردان بالای ۶۰ سال، زن و مرد و پیر و جوان، تنها یا گروهی و خانوادگی؛ اما همه با یک انگیزه مشترک: عشق به آسمان شب و کیهان شگفت‌انگیز. افراد به مرور در داخل و بیرون اقامتگاه جاگیر و آماده شروع برنامه‌ها می‌شوند.

اما واقعاً مردم چرا اینجا آمده‌اند؟ چه چیزی باعث می‌شود کسی رنج سفر را بر خود هموار کند و بالای کوه خواب آسوده شب را بر خود حرام کند؟ یا شاید بهتر است این سؤال را این‌گونه پرسید که نجوم و ستاره‌شناسی یکی از رشته‌های بسیار جدی، پیچیده و حتی دشوار دنیای علم است؛ اما چگونه است که می‌تواند این حجم از مخاطب را با خود همراه سازد؟

رئیس انجمن آیاز معتقد است انسان‌ها، چه آماتور و چه حرفه‌ای، در جست‌وجوی خویشتن خویش وارد جهان نجوم می‌شوند.
او می‌گوید: به نظرم علاقه به نجوم یک تکه از وجود انسان است. آسمان جزئی از طبیعت است. انسان از روزی که خودش را شناخته، آسمان و ستاره ها را بالای سرش دیده است. احساس کنجکاوی به او دست داده، سعی کرده کشف کند و اساساً علم نجوم شکل گرفته. خواستیم روابط بین حرکت ستاره‌ها و سیاره‌ها رو بدانیم، کنجکاو شدیم، دنبال کردیم و علم نجوم و ستاره‌شناسی شکل گرفت.

پرتوی می افزاید: الان همه غرق زندگی و روزمرگی هستیم. وقتی می‌بینیم کسی تلسکوپ گذاشته و ماه را نشون می‌دهد و از چشمی نگاه می کنیم، انگار روح مان به گذشته و طبیعت خودش بازمی گردد.
همان‌طور که وقتی از وسط شهر و مشغله‌ها به جنگل و دریا می‌روید، تغییر روحیه اتفاق می افتد در نجوم هم همین اتفاق رقم می‌خورد. آرامشی که در شب رصدی تجربه می شود غیرقابل وصف است. وقتی می‌بینیم ستاره‌ای که چند میلیون سال نوری با ما فاصله دارد اما نورش قابل رویت است، عظمت عالم و کوچکی خودمان را درک می‌کنیم. من فکر می‌کنم افراد از دریچه چشمی تلسکوپ، به این شگفتی‌ها می رسند. گویی ذاتاً چیزی در درونمان هست که با نگاه کردن به آسمان با گذشته پیوند پیدا می‌کند.

کارگاه آموزشی نجوم، در دل شب
در میان توضیحاتی که رئیس انجمن آیاز داد، این واقعیت مستتر است که زندگی‌های امروز، آپارتمان‌نشینی، آلودگی هوا و آلودگی نوری و غیره، در دسترس‌ترین لذت مردم را از آنها گرفته است. حالا دیگر سال‌هاست که نمی‌توان زیر طاق آسمان دراز کشید و ستاره شمرد، اما نیاز به آن همچنان به قوت خود باقی است.

گزارش خبرنگار نصر می افزاید در این میان و با توجه به جذابیت بالا، بسیاری از افراد غیرمتخصص صرفاً با انگیزه مالی نسبت به ثبت‌نام و برگزاری تور اقدام می‌کنند. حتی دیده می‌شود که برای بازاریابی و ایجاد هیجان کاذب در مخاطبان، ادعاهای دروغینی درباره شدت و نوع بارش شهابی مطرح می‌کنند و در نهایت اعتماد عمومی مردم خدشه‌دار می‌شود. این در حالی است که شرکت در برنامه گروه‌های تخصصی می‌تواند مانع این سوءاستفاده‌گری‌ها شود.
 

دقیقه‌ها و ساعت‌ها به مرور می‌گذرند و هوا تاریک و تاریک‌تر می‌شود و ستاره‌ها پیدا و آشکار می‌شوند. هرچند ابرها هم دیگر مهمانان آسمان این شب هستند، اما رصد به قوت خود باقی است. خوشه پروین، سیاره زهره و زحل و صور فلکی به کمک اعضای انجمن برای شرکت‌کننده‌ها نمایان می‌شوند و در میان همین مراحل، چه بسیار فریاد شوقی که گهگاه بلند می‌شود و حاکی از دیده شدن یک شهاب است.

کارگاه‌های آموزشی اساتید در حال برگزاری است. اما گویا طبیعت غافلگیری دیگری هم برای ما ترتیب دیده است. نم‌نم باران شروع می‌شود و عملاً حضور در فضای باز را برای مدتی متوقف می‌کند.
شب از نیمه گذشته، اما جمعیتی که با دقت و حوصله تمام پای سخنرانی شناخت اجرام آسمانی نشسته‌اند، پیام‌های پیدا و پنهان بسیاری برای تصمیم‌گیران شهر و کشور دارد و نشان می‌دهد علم هنوز هم مهجور نیست و کیفیت بالاخره مخاطب خود را پیدا می‌کند.

آیاز؛ پلی برای علاقمندان نجوم
به گزارش خبرنگار نصر و به نقل از تیم اجرایی این رویداد، انجمن نجوم آیاز فعالیت خود را از سال ۱۳۸۴ در تبریز آغاز کرده و جرقه اولیه فعالیت انجمن با جمعی از المپیادی ها در پژوهشسرا زده شده است. این جمع به مرور آن را به عنوان یک NGO ثبت کردند. آیاز اکنون به عنوان یک NGO فعال در حوزه نجوم و فعالیت‌های علمی و پژوهشی در تبریز فعالیت می‌کند و به گفته رئیس انجمن، تنها NGO ثبت‌شده در این حوزه در شهر است.

پرتوی در شرح برنامه‌های انجمن می‌گوید: شب‌های رصدی خارج از شهر برای زمانی برنامه‌ریزی می شود که ماه در آسمان نباشد چون نور ماه، رصد اجرام عمق آسمان را دشوار می کند. رصد ماه هم در تربیع اول ماه، یعنی حدود هفتمین روز ماه قمری که هنوز بدر کامل نشده در پاک های داخل شهر برگزار می شود. در این زمان نور ماه مناسب است و تماشای گودال‌ها را بهتر از سایر مواقع میسر می کند.

محدودیت تخصصی برای عضویت در آیاز
رئیس انجمن آیاز در خصوص شرایط عضویت در انجمن می گوید: بخشی از فعالیت‌های انجمن، نجوم آماتوری است؛ یعنی نجومی که مخاطب آن صرفا علاقه‌مندان به نجوم است نه افرادی که تحصیلات آکادمیک دارند. این افراد می‌توانند با عضویت در انجمن و شرکت در دوره ها، رصدها کارگاه‌ها و باشگاه‌های مختلف، سطح علمی خود را ارتقا دهند و به مرور وارد حوزه های تخصصی تر شوند، کار علمی پژوهشی انجام دهند یا سخنرانی کنند. بعضی‌ها به حدی علاقه‌مند شدند که در رشته دانشگاهی آن ادامه تحصیل دادند.

ساعت‌ها از پی هم می‌گذرند. حالا دیگر از ابر و باران تنها بوی نم خاک و هوای باطراوت باقی مانده و آسمان پرستاره شب مجدداً جلوه‌گری می‌کند. عکاسان در تلاشند تا بهترین قاب‌ها را ثبت کنند، عده‌ای پشت تلسکوپ می‌کوشند تا به حد بضاعت قدرت دستگاه، اجرام آسمانی را از دل تاریکی بیرون کشیده و به دیگران نشان دهند و عده‌ای هم مشغول رصد بارش هستند که ناگهان آن فریادهای شادی شدت بیشتری می‌گیرد.
این هیجان مربوط به تماشای یک آذرگوی بزرگ و چندرنگ است؛ شهابی بسیار پرنور که در اثر ورود یک شهاب‌واره نسبتاً بزرگ‌تر به جو ایجاد می‌شود و می‌تواند برای لحظاتی با نور شدید و حتی رنگ‌های مختلف دیده شود. برساووشی‌ها نیز به داشتن شهاب‌های درخشان و آذرگوی‌های پرنور شهرت دارند.
شب به همین منوال سپری می شود تا اینکه گرگ‌ومیش و شفق و سپیده صبح، به مرور خبر از پایان این ضیافت می‌دهند. تماشای طلوع آفتاب آخرین برگ از این دفتر پرماجرا بود.
ساعت هفت صبح است و باید بعد از یک ماراتن ۱۲ ساعته و با خاطری آکنده از تصاویر و خاطرات شگفت‌آور، پیست اسکی سهند را به مقصد تبریز باید ترک کرد. آسمانی که یک شب تمام، چشم‌ها را به خود دوخته بود، حالا در روشنای صبح آرام‌آرام رنگ می‌بازد و نور، اعجاز آن را از چشم ها پنهان می سازد.
انتهای پیام/