دوگانگی خدمات شهری؛ چالش عدالت در تبریز

به گزارش نصر، روح‌الله رشیدی در گفت‌وگو با خبرنگار آژانس خبری نصر، با واکاوی چالش‌های عمده هسته مرکزی تبریز از جمله بلاتکلیفی بافت تاریخی و فرسوده و بحران ترافیک، ضمن انتقاد از سرعت کند توسعه مترو و زوال ناوگان اتوبوسرانی در سال‌های گذشته، راهکارهای ارتقای کیفیت زندگی شهری را تعریف پروژه‌های محله‌محور، شفاف‌سازی هزینه‌ها، جلب مشارکت واقعی معتمدان محلی و عبور مدیران از پشت‌میزنشینی به سوی لمس بی‌واسطه مشکلات مردم دانست.
 
مطالبه نخست شهروندان تبریز؛ تحقق عدالت فضایی و نظارت قاطع بر شهرداری
عضو شورای اسلامی شهر تبریز در ابتدای این گفتگو به تشریح اولویت‌دارترین دغدغه‌های شهروندان پرداخت و اظهار داشت: بر اساس بررسی‌های علمی و میدانی انجام‌یافته توسط مرکز پژوهش‌های شورای شهر، مهم‌ترین توقع مردم از مدیریت شهری، برقراری عدالت یا به تعبیر دقیق‌تر عدالت فضایی است؛ یعنی همه شهروندان بتوانند به امکانات و خدمات شهری به‌صورت عادلانه دسترسی داشته باشند.
 بخش زیادی از نارضایتی مردم، به‌ویژه در مناطق کم‌برخوردار، ناشی از نابرابری و توزیع ناعادلانه امکانات و خدمات است. بنابراین اصل خواسته مردم این است که مدیریت شهری، خدمات و امکانات شهرداری را به شکل عادلانه در سطح شهر توزیع کند تا همه شهروندان از یک شهر عادلانه بهره‌مند شوند.
 وی در ادامه با برشمردن سایر مطالبات عمومی افزود: در کنار عدالت فضایی، موضوعاتی مانند حمل‌ونقل عمومی و ترافیک نیز از دغدغه‌های جدی مردم است. فضای سبز شهری، پارک‌ها و فضاهای عمومی نیز از دیگر مسائل مهم برای شهروندان به شمار می‌رود. همچنین ساخت‌وسازهای بی‌ضابطه و بی‌قاعده در شهر، کیفیت زندگی مردم را محدود کرده و به یکی از نگرانی‌های جدی تبدیل شده است.
 رشیدی با تاکید بر لزوم تقویت ابعاد نظارتی پارلمان شهری تصریح کرد: شورای شهر باید با قاطعیت بر عملکرد شهرداری نظارت کند. یکی از معیارهای ارزیابی عملکرد شورای شهر از دید مردم، میزان و کیفیت نظارت آن بر عملکرد شهرداری است. شفافیت، پاسخ‌گویی و پیگیری مطالبات مردم نیز اهمیت زیادی دارد. مردم انتظار دارند پروژه‌ها، محل اجرای آن‌ها، میزان هزینه‌ها و عملکرد مدیریت شهری به‌صورت شفاف اعلام شود. از موضوع عدالت فضایی گرفته تا عملکرد خود شورای شهر، شفافیت و نظارت بر شهرداری، همه این موارد باید در دستور کار قرار گیرد.
 
 

چالش‌های هسته مرکزی شهر؛ بلاتکلیفی بافت فرسوده و بحران ترافیک
رئیس کمیسیون عمران، حمل و نقل و ترافیک شورای شهربا آسیب‌شناسی معضلات هسته مرکزی شهر توضیح داد: ابتدا باید روشن شود که منظور از مرکز شهر، هسته مرکزی شهر است. به نظر من، دو مسئله عمده در این بخش وجود دارد؛ نخست، بافت فرسوده که بخش قابل‌توجهی از بافت تاریخی شهر را نیز دربرمی‌گیرد و دوم، ترافیک شدید در هسته مرکزی شهراست.
 وی اضافه کرد: امروز و در آینده، یکی از مسائل اصلی مرکز شهر، بافت فرسوده و بلاتکلیفی حدود صد هکتار از بخش اصلی و اصیل شهر تبریز است. متأسفانه به دلیل محدودیت‌ها و ضوابطی که هیچ‌گاه به‌صورت عملی و عادلانه تعیین تکلیف نشده‌اند، این بخش از شهر به محل ساختمان‌های مخروبه و ویرانه تبدیل شده است. این مسئله، یک مشکل اساسی و زیربنایی برای مرکز شهر است.
 رشیدی با اشاره به پیامدهای ترافیکی مرکز شهر گفت: مسئله مهم دیگر، ترافیک شدید در هسته مرکزی شهر است که به دلیل وجود کاربری‌های جاذب سفر ایجاد شده و در نتیجه، آلودگی شدید هوا، آلودگی صوتی و کاهش شاخص‌های رفاه را به همراه دارد. بنابراین، مشکلات مرکز شهر را می‌توان در دو محور اصلی خلاصه کرد؛ نخست، بافت فرسوده و بافت تاریخی؛ و دوم، ترافیک و پیامدهای آن است.
 وی درباره راهکارهای حل بحران‌های مرکز شهر تشریح کرد: بافت فرسوده و تاریخی نیازمند تعیین تکلیف از سوی دولت، به‌ویژه وزارت راه و شهرسازی و وزارت میراث فرهنگی است. زمانی که این بخش تعیین تکلیف شود و مشخص شود چه نوع ساخت‌وسازی در آن امکان‌پذیر است، به‌گونه‌ای که هویت بافت تاریخی حفظ شود، زمینه سرمایه‌گذاری فراهم خواهد شد. در این صورت، ساکنان و مالکان اصلی نیز می‌توانند در نوسازی و احیای این بخش مشارکت کنند.
رئیس کمیسیون عمران، حمل و نقل و ترافیک شورای شهر همچنین در مورد مدیریت ترافیک گفت: در مورد ترافیک نیز باید راه‌حل‌های جدی در نظر گرفته شود؛ از جمله توسعه حمل‌ونقل عمومی و اعمال محدودیت‌های ترافیکی است. البته محدودیت‌های ترافیکی بدون فراهم‌کردن امکانات مناسب برای مردم، فایده‌ای نخواهد داشت. امروز مترو در تبریز در حال توسعه است. خط دو مترو اگر به‌طور کامل اجرا شود، بخش مهمی از هسته مرکزی شهر را پوشش خواهد داد و می‌تواند بخشی از سفرهای درون‌شهری را از خودروهای شخصی به حمل‌ونقل عمومی منتقل کند. همچنین اگر مسیرهای پیاده و سامانه‌های حمل‌ونقل عمومی مکمل نیز توسعه یابند، سفر با خودروهای شخصی کاهش خواهد یافت.
وی با تأکید بر لزوم تمرکززدایی از بافت مرکزی خاطرنشان کرد: حل ترافیک مرکز شهر تنها با توسعه حمل‌ونقل عمومی امکان‌پذیر نیست. باید برخی کاربری‌های جاذب سفر، مانند مطب پزشکان، مجتمع‌های پزشکی، بعضی مدارس و سایر مراکزی که سفر زیادی ایجاد می‌کنند، از محدوده هسته تاریخی شهر منتقل شوند. با انتقال این کاربری‌ها، هسته تاریخی می‌تواند به محلی برای گردشگری تبدیل شود؛ البته به شرط آنکه سایر مشکلات آن نیز حل شود.
 
دوگانگی شهری و احساس تبعیض در توزیع امکانات خدماتی تبریز
رئیس مرکز پژوهش‌های شورای شهر تبریز با تأیید گلایه‌های شهروندان نسبت به توزیع نامناسب خدمات شهری گفت: برخی محله‌ها نیازمند خدمات شهری بیشتری هستند و در آن‌ها احساس تبعیض وجود دارد. حتی اگر فهرست خدمات ارائه‌شده در شهر طولانی باشد، باز هم مردم بعضی مناطق احساس می‌کنند سهمشان از امکانات و خدمات شهری کمتر از مناطق دیگر است. برخی مناطق از امکانات کافی برخوردارند، اما بعضی مناطق هنوز از خدمات اولیه محروم‌اند. این احساس و ادراک، در بسیاری موارد با واقعیت هم مطابقت دارد.
 عضو شورای شهر تبریز در تشریح مصادیق این نابرابری بیان کرد: وقتی بخشی از مردم در بعضی محله‌ها از امکانات اولیه مانند آسفالت معابر، مناسب‌سازی خیابان‌ها، فضای سبز، فضای بازی کودکان، پارک، خدمات عمومی و حمل‌ونقل عمومی محروم هستند، طبیعی است که احساس تبعیض کنند. در برخی مناطق، تراکم ساختمان‌ها افزایش یافته، فضاهای عمومی کافی وجود ندارد، محله‌ها به مناطق مخروبه تبدیل شده‌اند و امکان دسترسی مناسب به حمل‌ونقل عمومی فراهم نیست. در نتیجه، شهروندان این مناطق احساس می‌کنند از امکانات شهر سهم عادلانه‌ای ندارند. تبریز از نظر توزیع امکانات و خدمات شهری دچار دوگانگی است؛ بعضی مناطق بسیار برخوردارند، در حالی که برخی مناطق هنوز برای تأمین نیازهای اولیه خود با مشکل مواجه‌اند. 

 

آخرین وضعیت خطوط چهارگانه مترو و برنامه‌ریزی برای جهش ناوگان اتوبوسرانی
 این عضو شورای اسلامی شهر تبریز در پاسخ به سوالی درباره آخرین وضعیت زیرساخت‌های حمل‌ونقل ریلی و جاده‌ای شهر گفت: در سال‌های گذشته، سرعت اجرای طرح‌های حمل‌ونقل عمومی مطلوب نبوده است. مترو برای تبریز در چهار خط طراحی و پیشنهاد شده است. خط یک به دلیل برخی ملاحظات و محدودیت‌ها هنوز به‌طور کامل مورد استفاده قرار نمی‌گیرد. در خط دو، بخش قابل‌توجهی از عملیات حفاری و احداث انجام شده، اما تکمیل زیرساخت‌ها و تأمین ناوگان زمان‌بر است. همچنین حفاری خط سه نیز به‌تازگی آغاز شده و عملیات اجرایی خط چهار به شکل تراموای روزمینی شروع شده است. اگر دو خط مترو به‌طور کامل به بهره‌برداری برسند، بخش قابل‌توجهی از سفرهای درون‌شهری پوشش داده می‌شود و می‌توان امیدوار بود ترافیک در محله‌های مختلف کاهش یابد.
رئیس کمیسیون عمران، حمل و نقل و ترافیک شورای شهر با انتقاد از وضعیت گذشته ناوگان اتوبوسرانی شهری اظهار داشت: در کنار مترو، وضعیت اتوبوسرانی نیز اهمیت زیادی دارد. متأسفانه ناوگان اتوبوسرانی در سال‌های پیش از ۱۴۰۰ رو به زوال رفته بود و تعداد اتوبوس‌ها کاهش پیدا کرده بود. به دلیل نبود نوسازی، میانگین عمر ناوگان افزایش یافته بود و مردم برای جابه‌جایی ناچار بودند از خودروهای شخصی یا وسایل نقلیه پرهزینه استفاده کنند.
 وی افزود: هدف و برنامه این است که تا پایان دوره شورای ششم، تعداد اتوبوس‌ها نسبت به سال ۱۴۰۰ افزایش قابل‌توجهی پیدا کند و حتی دو برابر شود. از سوی دیگر، کیفیت اتوبوس‌ها نیز باید ارتقا یابد؛ یعنی اتوبوس‌های فرسوده از چرخه خارج شوند، ناوگان نوسازی شود و میانگین عمر اتوبوس‌ها کاهش پیدا کند تا ناوگانی جوان‌تر و کارآمدتر داشته باشیم.
 
پروژه‌های محله‌محور؛ کلید ارتقای کیفیت زندگی در مناطق حاشیه‌نشین
رئیس مرکز پژوهش‌های شورای شهر تبریز با تبیین رویکرد علمی در بهبود کیفیت زندگی شهروندان گفت: کیفیت زندگی شهری در مناطق و محله‌های مختلف تفاوت دارد. شاخص‌های کیفیت زندگی شهری متعددند و در هر منطقه وضعیت متفاوتی دارند. برای مثال، در حاشیه شمالی شهر تبریز، کیفیت زندگی تا حد زیادی به وضعیت مسکن وابسته است. در این مناطق، مسکن ممکن است کیفیت، وسعت یا ایمنی کافی نداشته باشد و در نتیجه کیفیت زندگی مردم تحت تأثیر قرار گیرد.
وی در مورد کمبودهای این مناطق گفت: موضوع دیگر، فضاهای عمومی است. در بعضی مناطق، پارک، فضای بازی کودکان، درمانگاه و سایر فضاهای عمومی وجود ندارد یا بسیار محدود است؛ همین مسئله باعث کاهش کیفیت زندگی می‌شود. دسترسی به معابر و خیابان‌ها نیز یکی از شاخص‌های مهم است. وقتی منطقه‌ای پرجمعیت باشد اما شبکه معابر آن کامل نباشد، خودروها، آمبولانس‌ها و خدمات امدادی نمی‌توانند به‌موقع به آن دسترسی پیدا کنند و در چنین شرایطی، کیفیت زندگی شهری کاهش می‌یابد.
رشیدی در ادامه تصریح کرد: برای ارتقای کیفیت زندگی شهروندان، لازم است پروژه‌ها به‌صورت منطقه‌به‌منطقه و محله‌به‌محله تعریف شوند. در یک منطقه ممکن است احداث پل یا مسیرگشایی موجب افزایش کیفیت زندگی شود، اما در منطقه‌ای دیگر، اولویت با احداث خیابان، پارک یا درمانگاه باشد. برای نمونه، ممکن است در یک محله یک کوچه یا خیابان ۱۸ متری به طول چندصد متر وجود داشته باشد که به دلیل نبود دسترسی مناسب، امکان استفاده مطلوب از مسجد، مدرسه یا سایر امکانات را فراهم نکند. اجرای یک پروژه کوچک در چنین محله‌ای می‌تواند تأثیر زیادی بر کیفیت زندگی مردم داشته باشد. در برخی محله‌ها، شبکه فاضلاب اولویت دارد و در برخی دیگر، خدمات بانکی، درمانی و رفاهیباشد. همه این خدمات باید در کنار یکدیگر قرار گیرند تا شاخص‌های زندگی شهری ارتقا پیدا کند. بنابراین پروژه‌ها باید با توجه به نیاز هر محله و هر منطقه انتخاب شوند.
 
مشارکت نخبگان و معتمدان محلی در تصمیم‌گیری‌های کلان پارلمان شهری
وی با اشاره به جایگاه قانونی و مردمی شورای شهر گفت: مخاطب اصلی در این حوزه، شورای شهر است. اگر شورای شهر تشکیل شده، از نظر قانونی موظف است تصمیم‌هایی بگیرد که مستقیم یا غیرمستقیم متأثر از نیازها، مسائل و مطالبات مردم باشد. اعضای شورای شهر در واقع وکیل مردم هستند؛ یعنی مردم آن‌ها را انتخاب کرده‌اند تا مسائل شهر را شناسایی کنند و پس از بررسی مشکلات، سیاست‌های مناسب را برای حل آن‌ها اتخاذ کنند. سیاست درست باید با مشارکت مردم شکل بگیرد.
 رئیس مرکز پژوهش‌های شورای شهر تبریز در بخش دیگری از صحبت‌های خود به الگوهای بین‌المللی مشارکت شهروندان اشاره کرد و گفت: در بسیاری از کشورهای دنیا، روش‌های مختلفی برای مشارکت شهروندان وجود دارد. برخی شوراها از طریق مطالعات و بررسی‌های محلی، دیدگاه مردم را دریافت می‌کنند. برخی دیگر به‌صورت محله‌به‌محله مراجعه می‌کنند و مسائل را از نزدیک شناسایی می‌کنند. برای مثال، اگر اعتبار یا منابع مالی مشخصی برای یک محله در نظر گرفته شود، می‌توان اختیار تصمیم‌گیری درباره نحوه هزینه‌کرد آن را تا حدی به ساکنان، نخبگان و معتمدان همان منطقه واگذار کرد تا خودشان برای حل مسائل محله اقدام کنند. البته برخی مسائل در سطح عمومی شهر ؛ مانند حمل‌ونقل عمومی قرار دارند. در این موارد، لازم است دیدگاه مردم در سطح شهر دریافت شود و تصمیم‌ها با توجه به نیاز عمومی شهر اتخاذ شوند.
 
کالبدشکافی علل ناکارآمدی برخی خدمات شهری و لزوم خروج مدیران از اتاق‌های بسته
وی در پاسخ به سوالی درباره ریشه‌های کندی یا ناکارآمدی برخی خدمات ارائه شده به شهروندان گفت: برای این موضوع دلایل مختلفی وجود دارد. بخشی از کندی یا ناکارآمدی، ناشی از مطالعه ناکافی و طراحی نادرست است. وقتی برای یک پروژه، متناسب با اهمیت آن مطالعه کافی انجام نشود، یعنی محاسبات، ارزیابی‌ها و پیوست‌های اجتماعی به‌درستی تهیه نشوند، مشکلات در مرحله اجرا آشکار می‌شوند. در چنین شرایطی، اجرای پروژه با سرعت مناسب انجام نمی‌شود یا پس از اتمام، کیفیت آن پایین است و هزینه‌های اضافی ایجاد می‌کند. بنابراین مطالعه پیش از اجرا اهمیت بسیار زیادی دارد. اگر مطالعات فنی، اقتصادی و اجتماعی به‌درستی انجام شود، تصمیم‌های مناسب‌تری گرفته خواهد شد.
رشیدی نبود منابع مالی واقعی و روابط ناسالم را از دیگر عوامل ناکارآمدی دانست و تصریح کرد: گاهی نیز به دلیل محاسبه‌نشدن یا محاسبه نادرست هزینه‌ها، پروژه آغاز می‌شود اما در میانه راه مشخص می‌شود که منابع مالی کافی برای ادامه آن وجود ندارد. بعضی پروژه‌ها نیز به دلیل فقدان امکانات اجرا نمی‌شوند؛ یعنی برخی خدمات و روش‌ها بدون وجود امکانات لازم، با شیوه‌های سنتی و ناکارآمد انجام می‌شوند و نتیجه مطلوبی به دست نمی‌آید. همچنین در بعضی حوزه‌ها، روابط ناسالم میان عوامل اصلی پروژه، مانند پیمانکار و کارفرما، موجب ناکارآمدی می‌شود. اگر این روابط ناسالم حتی به پرداخت پول یا شکل‌گیری تخلف منجر شود، کار به‌درستی اجرا نخواهد شد و مردم نمی‌توانند از نتیجه مطلوب پروژه بهره‌مند شوند.
عضو شورای شهر تبریز با انتقاد از فاصله برخی مسئولان با جامعه گفت: بخشی از ناکارآمدی نیز به کمبود آگاهی و اشراف سیاست‌گذاران بر مسائل مربوط است. اگر شورای شهر یا شهرداری اشراف کامل فنی و کارشناسی به مسائل نداشته باشند، طبیعی است که نتوانند مشکل را به‌درستی حل کنند. گاهی مشکل، ناشی از رویکرد و باور نادرست نسبت به حل مسئله یا ارائه خدمات است. بخشی از ناکارآمدی نیز از دوری مدیران از مردم و جامعه ناشی می‌شود. مدیری که پشت میز بنشیند و در اتاق خود محبوس باشد، نمی‌تواند مشکلات مناطق مختلف را به‌درستی بشناسد. گاهی مسئله بسیار کوچک و کم‌هزینه است، اما چون مدیر مربوط یا متولی امر، مانند شورای شهر یا شهردار، از نزدیک با آن مشکل مواجه نشده و آن را لمس نکرده است، مشکل حل نمی‌شود.
 
تحقق پروژه‌های عینی؛ شرط اصلی لمس آثار برنامه‌های شهری توسط شهروندان
این عضو پارلمان شهری تبریز درباره زمان لمس آثار این اقدامات توسط مردم معتقد است: هر برنامه یا پروژه شهری که به‌موقع آغاز شود و بخشی از نیازهای مردم را پاسخ دهد، آثار خود را نشان خواهد داد. مردم زمانی آثار پروژه را احساس می‌کنند که اجرای آن را به‌طور واقعی در زندگی روزمره خود ببینند. برای نمونه، در مسیرگشایی‌هایی مانند خیابان شهید آل‌هاشم با عرض ۴۵ متر، تا زمانی که پروژه اجرا نشده باشد، مردم نتیجه‌ای نمی‌بینند. اما وقتی پروژه اجرا شود، آثار آن برای مردم ملموس خواهد بود. البته هر پروژه ممکن است آثار مثبت و منفی داشته باشد، اما در مجموع، اجرای درست آن می‌تواند مشکلات رفت‌وآمد و دسترسی را کاهش دهد.
وی افزود: همچنین وقتی یک سالن ورزشی در محله‌ای افتتاح می‌شود و جوانان و نوجوانان محله از آن استفاده می‌کنند، اثر پروژه برای اهالی قابل مشاهده است. احداث پارک نیز در صورتی که به‌موقع آغاز و به‌درستی تکمیل شود، آثار خود را در زندگی مردم نشان می‌دهد. در مورد مترو نیز با وجود مشکلات و تأخیرها، تلاش می‌شود این طرح فعال شود. اگر مترو به بهره‌برداری برسد، بخش مهمی از نیاز حمل‌ونقل مردم پاسخ داده خواهد شد و مردم آثار آن را احساس خواهند کرد. همین موضوع درباره اتوبوسرانی نیز صدق می‌کند. وقتی اتوبوس‌های جدید وارد شهر شوند و خدمات اتوبوسرانی ارتقا پیدا کند، مردم به‌طور مستقیم نتیجه آن را در کاهش زمان انتظار و بهبود جابه‌جایی خواهند دید. بنابراین نمی‌توان برای همه پروژه‌ها زمان یکسانی تعیین کرد. هر پروژه باید با محاسبه درست، طراحی مناسب و اجرای به‌موقع انجام شود.
 
پیمان با شهروندان؛ نفی منافع شخصی و ایستادگی بر سر مصالح عمومی
روح‌الله رشیدی در پایان این گفتگوی تفصیلی، در خصوص عهد و تعهد خود به مردم شریف تبریز تأکید کرد: اگر بخواهم به‌عنوان عضو شورا یک تعهد مشخص بدهم، این است که هرگز در انجام وظیفه خود کوتاهی نکنم و در برابر مردم کم‌فروشی نداشته باشم.
 این عضو شورای اسلامی شهر تبریز در خاتمه یادآور شد: این تعهد، در برابر قانون، وجدان، مردم و خداوند است. من متعهد هستم منافع شخصی خود را در تصمیم‌گیری‌ها دخالت ندهم و منافع عمومی شهروندان را در اولویت قرار دهم؛ این مهم‌ترین تعهدی است که می‌توانم در برابر مردم داشته باشم.
انتهای پیام/