شعله‌ ای که ۱۲۰ سال است خاموش نمی‌ شود

به گزارش نصر، از زمانی که انسان اولیه آتش را شناخت و توانست آن را به خدمت خود بگیرد، بقای او وارد مرحله‌ای جدید شد و با فراغتی که از دغدغه‌های پیشین یافت، حیاتش تحول پیدا کرد.
این به‌هم‌آمیختگیِ انسان و شعله در زندگی بشر به قوت خود باقی ماند و هر زمان، متناسب با اقتضائات آن دوره، شکلی جدید به خود گرفت.
تا اینکه در سال 1285، زمانی که به مدد چوب‌کبریت‌های تولید شوروی، خانه‌های مردم نور و گرما می‌گرفت، گروهی از جوانان یک خانواده دست به کار شدند تا با تولید کبریت، وابستگی به کشوری بیگانه را از بین ببرند و تولید داخلی این کالای استراتژیکِ آن روزگار را آغاز کنند.
شعله‌ای که آن روز روشن شد، حالا پس از گذشت ۱۲۰ سال همچنان فروزان است و نوادگان آن خانواده که امروز به خاندان خویی‌لر شهره‌اند، همچنان در شعله‌افروزی در صنعت، فرهنگ و آینده این مملکت نقش‌آفرینی می‌کنند.

«فرخ رحیم‌ زاده خوئی‌ لر» رئیس هیئت‌مدیره کارخانه کبریت ممتاز، در بیان تاریخچه مجموعه صنعتی ممتاز می‌گوید: در سال ۱۲۸۵، جوانان خاندان خوئی‌لر تصمیم گرفتند در قالب کارگاه‌های سنتی، تولید کبریت را به صورت دستی آغاز کنند. این جریان در سال‌های بعدی شکل جدی‌تری به خود گرفت و در نهایت، شرکت کبریت ممتاز در سال ۱۳۰۰ تأسیس شد.
در ادامه و با وارد شدن ماشین‌آلات مدرن از آلمان، تولید صنعتی توسعه پیدا کرد.
نقش خاندان خوئی‌لر در اقتصاد تبریز بر کسی پوشیده نیست، اما این تمام ماجرا نیست و زندگی مردم تبریز در دیگر عرصه‌ها نیز تحت تأثیر خدمات این خاندان قرار گرفته است. احداث بیمارستان تخصصی چشم نیکوکاری، اهدای زمین برای احداث آرامستان وادی رحمت، ساخت چندین مدرسه و مسجد و پایه‌گذاری کوی ولیعصر تبریز، از جمله این فعالیت‌ها به شمار می‌رود.
رحیم‌زاده خوئی‌ لر از نیات خیرخواهانه پدران خود چنین می‌گوید: «نگاه بزرگان این خاندان محدود به منافع اقتصادی نبود. تأمین نان در دوران قحطی تبریز یکی از اقدامات مهم حاج محمدباقر خویی بود. اختصاص بخشی از درآمد کارخانه به کتابخانه تربیت و شکل‌گیری ایده اولیه سازوکاری که امروزه با عنوان بیمه کارگران شناخته می‌شود، از دیگر اقداماتی است که آثار بلندمدتی در جامعه بر جای گذاشته است. حتی در همان دوره نیز به سوادآموزی کارگران توجه داشتند و بر این باور بودند که کیفیت کار افراد باسواد، بیش از دیگران است.»
اسناد مربوط به این اقدامات و دیگر خدمات خاندان خوئی‌لر، در موزه‌ای که در محوطه کارخانه برپا شده، نگهداری می‌شود. این موزه که از آن به عنوان دومین موزه کبریت جهان یاد می‌شود، شامل دو بخش است؛ بخشی به تاریخچه فعالیت‌های اجتماعی و اقتصادی خاندان خوئی‌لر اختصاص دارد و بخش دیگر، کلکسیونی از کبریت‌های قدیمی داخلی و خارجی، ماشین‌آلات و تجهیزات قدیمی کارخانه و تصاویر به‌جا مانده از سیر تحول کارخانه کبریت ممتاز را در معرض دید بازدیدکنندگان قرار داده است.

 

در ادامه توجه مدیران و روسای این مجموعه به مسائل فرهنگی و آموزش عمومی، می‌توان شاهد ابتکار دیگری نیز بود؛ کتابخانه و قرائت‌خانه‌ای که در داخل مجموعه بنا نهاده شده است.
به گفته محمد کبیرنجات، مدیرعامل کارخانه، تمامی کارکنان این مجموعه موظف هستند در طول هفته دست‌کم ۲۰ دقیقه مطالعه داشته باشند؛ زمانی که جزو ساعت کاری آنان محسوب می‌شود و بر اساس یک برنامه زمان‌بندی‌شده اجرا می‌شود. کارکنان حتی می‌توانند پس از پایان ساعت کاری نیز به مطالعه بپردازند و این زمان به عنوان اضافه‌کاری محاسبه شده و از مزایای مالی و معنوی آن بهره‌مند شوند.
تمامی تمهیداتی که برای اجرای این طرح اندیشیده شده، نشان از درک عمیق مدیران مجموعه از تأثیر ارتقای فرهنگ و آگاهی دارد، نه صرفاً یک نمایش عملکرد.
کبیرنجات در این باره می‌گوید: ما وظیفه داریم افراد را به سمت آگاهی سوق دهیم. هرچه سطح فرهنگ همکار من بالاتر برود، تعامل او با دیگران نیز بهتر خواهد شد. حتی برای همکاران بی‌سواد نیز ترتیبی اتخاذ کرده‌ایم تا از این فرصت مطالعه بی‌بهره نمانند؛ به این صورت که فردی در کنار آنان حضور دارد، کتاب را برایشان می‌خواند و توضیح می‌دهد. در ابتدای اجرای این طرح، برخی در برابر آن مقاومت نشان می‌دادند، اما امروز نه تنها خود به مطالعه علاقه‌مند شده‌اند، بلکه فرزندانشان را نیز به کتاب‌خوانی تشویق می‌کنند و برای آنان کتاب تهیه می‌کنند.
تأمین نیازهای اقتصادی، معیشتی، فرهنگی و اجتماعی هر جامعه بدون برخورداری از هوای پاک و زمین پالوده قطعاً عقیم خواهد ماند. بنابراین کارخانه ممتاز تلاش کرده از حفاظت محیط زیست نیز غفلت نکرده و در مسیر صنعت سبز و بی‌زباله قدم بردارد.
مدیرعامل کارخانه می‌گوید: طی ۱۲ سال گذشته، با تکیه بر ظرفیت‌های موجود و بهره‌گیری از اقتصاد چرخشی، حدود هشت محصول جدید به تولیدات مجموعه افزوده شده که مواد اولیه اغلب آنها از ضایعات سایر صنایع یا دورریزهای خود کارخانه تأمین می‌شود.

کبیرنجات در این باره می‌افزاید: ضایعات ژلاتین صنایع داروسازی امروز به چسب صنعتی تبدیل می‌شود. چسبی که بخش عمده نیاز خود کارخانه را تأمین می‌کند و پیش از این از خارج کشور وارد می‌شد. پوسته درختانی که زمانی سوزانده می‌شد، اکنون به کود کشاورزی ارگانیک تبدیل می‌شود و گرد و غبار حاصل از فرآوری چوب نیز بار دیگر به چرخه تولید بازمی‌گردد و از آن زغال فشرده و کبریت آتش‌زنه تولید می‌شود.
به گفته وی، این مجموعه همچنین تاکنون ۱۱ هزار اصله نهال کاشته و کارگاه تولید لباس کار آن نیز بخشی از درآمد خود را به بهزیستی هشترود اختصاص می‌دهد.
با این حال، آنچه بیش از هر چیز ذهن رئیس هیئت‌مدیره را به خود مشغول کرده، نه آینده بازار کبریت، بلکه آینده اندیشه‌ای است که این کارخانه بر پایه آن شکل گرفته است.
رحیم‌زاده خوئی‌لر معتقد است نسل‌های نخست این خاندان، صنعت را صرفاً محلی برای کسب درآمد نمی‌دانستند و دغدغه‌هایی فراتر از سود اقتصادی داشتند، اما امروز بیم آن می‌رود که چنین نگاهی در نسل‌های آینده کمرنگ شود و صنایع باسابقه، تنها با معیارهای اقتصادی سنجیده شوند.
شاید امروز کبریت دیگر مانند گذشته، پرکاربردترین وسیله روشن کردن آتش نباشد، اما اینجا، در دل یکی از قدیمی‌ترین کارخانه‌های کشور، می‌توان اندیشه‌ای را دید که بیش از یک قرن پیش با تولید یک کالای استراتژیک آغاز شد و در گذر زمان، خود را در قالب مسئولیت اجتماعی، توجه به فرهنگ، حفظ محیط زیست و صیانت از میراث صنعتی بازتعریف کرده است.
شعله‌ای که ۱۲۰ سال پیش در این کارخانه روشن شد، امروز تنها بر سر چوب‌کبریت‌ها نمی‌سوزد. در اندیشه‌هایی فروزان است که صنعت، اقتصاد و رفاه مالی را مقدمه‌ای برای تعالی انسان می‌داند.
انتهای پیام/