زخم جنگ بر گنبد ۸۵۰ ساله کبود مراغه

به گزارش نصر، شامگاه ۱۹ اسفند بود که صدایی سهمگین ناشی از انفجار بمب در یکی از نقاط داخلی مراغه، مردم این شهر را هراسان و نگران کرد؛ همه متوجه مکانی بودند که شعله های آتش از آنجا دیده می شد و به سرعت نیروهای امدادی به محل اعزام شدند، غافل از اینکه موج این انفجار به مهمترین و زیباترین اثر تاریخی شهر صدمه وارد کرده بود.
گنبد کبود مراغه شاهکار معماری و مهندسی دوره سلجوقی با عمری ۸۵۴ ساله با گره چینی های بی نظیر و چشم نواز، اکنون به سبب آسیب ناشی از بمباران آمریکایی - صهیونیستی در بخش هایی از سازه خود با ریزش هایی روبروست که اقدام فوری از سوی وزارت میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری را می طلبد.
این اثر تاریخی و هویتی بسیار مهم ایران زمین که جزو معدود آثار تاریخی ثبت شده ایران در اوایل سده ۱۳ شمسی است، به شماره ۱۳۵ به تاریح ۱۵ دی ماه سال ۱۳۱۰ در فهرست آثار ملی ثبت شده است و البته برخی اقداماتی از سوی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری آذربایجان شرقی برای ثبت جهانی این اثر در سال های قبل شروع شده بود که هنوز به نتیجه نرسیده است.
۱۶ دی ماه سال ۱۳۹۹ مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری آذربایجان‌شرقی از تدوین طرح ثبت جهانی گنبدهای تاریخی مراغه و در راس آنها گنبد کبود خبر داده و گفته بود: با توجه به اینکه گنبدهای کبود، مدور، سرخ و غفاریه از جمله آثار ارزشمند تاریخی و ملی کشورمان محسوب می شوند، مقدمات ثبت جهانی آنها توسط این مجموعه در حال انجام است.
احمد حمزه زاده نوید داده بود طرح های مرمت آثار تاریخی فوق و به خصوص گنبد کبود باید با حساسیت ویژه ای در جهت ثبت جهانی شدن آنها انجام شود.

گره‌چینی گنبد کبود که در جهان مانند ندارد
کهن شهر مراغه در اعصار مختلف تاریخ از نظر فرهنگی، اجتماعی، علمی و سیاسی اهمیت فراوانی در جغرافیای ایران داشته و پس از زیر و رو شدن در اثر هجوم مغول‌ها در سال ۶۱۸ هجری قمری، توسط هلاکوخان در حوالی سال ۶۵۶ هجری به پایتختی ایلخانیان برگزیده شد.
مراغه با حفظ ۵۱۰ اثر تاریخی و تپه‌های باستانی و آثاری همچون رصدخانه، گنبد سرخ، گنبد غفاریه، گنبد کبود، برج مدور و معبد مهر و ده ها اثر دیگر، جزو ۱۰ شهر دارای بافت غنی تاریخی و فرهنگی کشور محسوب می‌شود.
واژهٔ «مراغه» که پس از فتح ایران توسط اعراب رایج شد، پیش از ورود اسلام با نام‌هایی همچون «افرازه‌رود»، «افرازروح»، «افراه‌روز» و «افرازهارود» شناخته می‌شد که بعدها به «ماراوا»، «ماراآغا»(در ترکی به‌ معنای جایگاه بزرگان بوده) و در نهایت به «مراغه» تغییر یافته‌ است.
گنبدهای چهارگانه مراغه با قدمتی به طول تاریخ، یادگارهایی از تمدن پرشکوه و گذشته طلایی این شهر به دلیل برخورداری از سبک معماری خاص اسلامی - آذربایجانی در زمره آثار فاخر تاریخی قرار گرفته و به مقصدی جذاب برای علاقه مندان به تاریخ و تمدن تبدیل شده است.
مستندات تاریخی و کاوش‌ های باستان ‌شناسی و نظریات کارشناسان داخلی و خارجی نشان می دهد مراغه دارای تعداد هفت گنبد تاریخی بوده که در حال حاضر از این تنها تعداد چهار گنبد پابرجاست.
گنبد کبود در کنار و جوار گنبد مدور در هسته مرکزی شهر مراغه واقع است که بنا به ادعاهایی که در میان شهروندان رایج است، محل دفن و مقبره منسوب به مادر هلاکوخان است که این موضوع تاکنون از سوی محققان و مجامع علمی تایید نشده است.
بنای زیبای گنبد کبود که به صورت برجی ۱۰ ضلعی با تزئینات تخمیری و تلفیقی از کاشی کاری فیروزه ای با آجر به صورت گره چینی بسیار ماهرانه اجرا شده است، چشم هر بیننده و گردشگری را به خود جذب می کند.
در این بنای صدمه دیده بر اثر جنگ اخیر، از مقرنس کاشی، قطاربندی و تزئینات استامپی در میان آجرها با نقش و آجرهای ریز منقش به نا «الله» به خط کوفی در داخل سردابه استفاده شده است.

تزئینات، نقوش هندسی و معماری گنبد کبود آسیب دیده است
مدیر میراث فرهنگی، میراث فرهنگی و گردشگری شهرستان مراغه پیرامون آخرین وضعیت آسیب دیدگی گنبد کبود، به خبرنگار ایرنا، گفت: آسیب جزئی است و به کل سازه صدمه ای وارد نشده است، اما متاسفانه بر اثر موج انفجار بخش هایی از تزئینات آن فرو ریخته است.
جواد محرم پور اظهار کرد: طبق بررسی های به عمل آمده علاوه بر آسیب به تزئینات، نقوش هندسی و معماری گنبد کبود نیز دچار صدمه شده است که نیاز مبرم و فوری برای مرمت دارد.
به گفته وی گنبد کبود به جهت سبک و شیوه معماری و همچنین نقوش هندسی متمایز از سایر گنبدها و آثار تاریخی و فرهنگی مراغه است.
محرم پور با اشاره به اینکه به محض بروز حادثه و آسیب به این اثر تاریخی مراتب طی گزارشی به اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری آذربایجان شرقی و متعاقب آن وزارتخانه و نیز فرمانداری مراغه ارسال شد، یادآور شد: انتظار می رود نهادهای بین المللی و ملی به این مقوله مهم ورود کرده و نسبت به تخصیص اعتبارات لازم و کافی برای مرمت سریع وارد عمل شوند.
وی همچنین خواستار پیگیری های مدیریت ارشد آذربایجان شرقی و نمایندگان استان در مجلس شورای اسلامی برای تزریق اعتبار مناسب برای رفع مشکلات کنونی گنبد کبود و بازسازی و مرمت آن شد.
مدیر میراث فرهنگی، میراث فرهنگی و گردشگری مراغه با تاکید بر ظرفیت های بسیار بزرگ و مهم این شهرستان در حوزه های فرهنگی، میراثی و تمدنی، یادآور شد: مراغه با داشتن حدود ۳۰۰ اثر ثبت شده در فهرست آثار ملی جزو ۱۰ شهر مهم ایران به لحاظ میراثی و گردشری است.
در همین رابطه مدیرکل پایگاه‌های ملی و جهانی دو روز قبل در گفت وگو با ایرنا، با اعلام اینکه حدود ۱۴۰ بنا و محوطه تاریخی در فهرست ابنیه آسیب‌ دیده ناشی از جنگ ثبت شده‌ است، گفت: با توجه به وقایع اخیر و بر اساس ارزیابی‌های میدانی و داده‌های حاصل از تیم‌های تخصصی پایش، وضعیت اولیه میراث فرهنگی کشور مورد بازبینی قرار گرفت و مطابق مستندات گردآوری‌ شده تاکنون حدود ۱۴۰ بنا و محوطه تاریخی در فهرست ابنیه آسیب‌دیده به ثبت رسیده است.
به گفته فرهاد عزیزی دامنه این خسارات از اختلالات سازه‌ای، آسیب‌های گسترده کالبدی و تخریب کامل تا تخریب‌های موضعی در اجزای معماری و تزیینات وابسته متغیر است.
انتهای پیام/