دانشگاه تبریز در مدار ماموریت‌ گرایی؛ از مدیریت آب تا تکمیل زنجیره ارزش معادن

به گزارش نصر، تجربه کشورهای توسعه‌یافته نشان می‌دهد اثربخشی دانشگاه‌ها در گرو ارتباط نزدیک و هدفمند آنها با صنعت و جامعه است؛ ارتباطی که به توسعه صنعتی پایدار و تصمیم‌سازی علمی منجر شده است.
در ایران نیز توسعه متوازن استان‌ها و تقویت بنیان‌های تولیدی از محورهای اصلی سیاست‌گذاری اقتصادی محسوب می‌شود. با این حال، نابرابری‌های منطقه‌ای در شاخص‌های تولید و توسعه، ضرورت شناسایی دقیق ظرفیت‌ها و مزیت‌های بومی را بیش از پیش آشکار کرده است.
در این میان، وجود ده‌ها هزار عضو هیأت علمی و نزدیک به یک میلیون دانشجوی تحصیلات تکمیلی، ظرفیت گسترده‌ای برای حل چالش‌های علمی و صنعتی کشور ایجاد کرده است. اجرای موفق طرح مشارکت دانشگاه‌ها در پاسخگویی به نیازهای استانی نیز مستلزم بهره‌گیری بهینه از توان تخصصی دانشگاه‌ها و جهت‌دهی پژوهش‌ها به سمت حل مسائل اولویت‌دار مناطق است.

ماموریت نخست؛ صیانت از منابع آب استراتژیک استان
در همین راستا براساس داده‌های معاونت پژوهشی وزارت علوم نخستین مأموریت دانشگاه تبریز به عنوان یکی از دانشگاه‌های مادر، شناخت منابع آب استراتژیک استان و ارائه راهکارهای حفاظت کمی و کیفی از منابع آب سطحی و زیرزمینی با هدف مقابله با خشکسالی و پیامدهای آن است.
اهمیت این مأموریت از آن جهت است که بررسی کیفیت منابع آب از منظر آلاینده‌ها، عناصر کمیاب و یون‌های فرعی، پایش کمیت منابع آب و شناسایی عوامل مؤثر بر کاهش آنها، تحلیل روند و تکرار خشکسالی‌های محتمل و ارائه راهکارهای عملیاتی برای مقابله با تنش‌های آبی، از ضرورت‌های مدیریت پایدار منابع آب در استان به شمار می‌رود.
آذربایجان شرقی در سال‌های اخیر به دلیل توسعه فعالیت‌های صنعتی، معدنی و کشاورزی با افزایش مصرف منابع آب مواجه بوده است؛ به‌گونه‌ای که کاهش آب‌های سطحی و افت سطح آبخوان‌ها، خشک شدن قنوات و چشمه‌ها در برخی دشت‌های استان را به دنبال داشته است. ادامه این روند می‌تواند پیامدهای جبران‌ناپذیری به همراه داشته باشد. در این میان، تغییرات اقلیمی و وضعیت دریاچه ارومیه نیز بر پیچیدگی شرایط افزوده است.
دانشگاه تبریز به عنوان دانشگاه معین استان و با برخورداری از گرایش‌های تخصصی همچون هیدرولوژی، هیدروژئولوژی، هواشناسی، آبیاری و زهکشی و همچنین دسترسی به داده‌های حاصل از پژوهش‌های تحصیلات تکمیلی و مطالعات مرتبط با احیای دریاچه ارومیه، از مزیت علمی مناسبی برای هدایت این مطالعات برخوردار است.
در چارچوب این مأموریت، طی سال گذشته بیش از ۲۰ قرارداد و تفاهم‌نامه با شرکت‌ها و سازمان‌های استانی، منطقه‌ای و ملی منعقد شده است. برگزاری جلسات کمیته ارتباط با جامعه و صنعت با صنایع بزرگ استان، استفاده از ظرفیت فرصت‌های مطالعاتی اعضای هیأت علمی در جامعه، حمایت از پایان‌نامه‌ها و رساله‌های مرتبط با مأموریت‌گرایی و جذب پژوهشگران پسادکتری از دیگر اقدامات انجام‌شده است.
از برنامه‌های آینده این مأموریت می‌توان به ارائه مشوق‌های مالی برای هدایت پایان‌نامه‌ها به سمت مسائل آب استان، افزایش ظرفیت جذب پژوهشگران پسادکتری، ایجاد کلینیک‌های تخصصی در حوزه آب و تدوین نقشه راه جامع آب استان با همکاری دستگاه‌های اجرایی اشاره کرد.

ماموریت دوم؛ تقویت زنجیره ارزش صنایع معدنی
دومین مأموریت دانشگاه تبریز، توسعه و تقویت زنجیره ارزش صنایع معدنی استان با تأکید بر حل مشکلات موجود این بخش است. آذربایجان شرقی به لحاظ تنوع و حجم ذخایر معدنی، رتبه نخست کشوری را داراست و از ۷۰ نوع ماده معدنی شناسایی‌شده در کشور، ۵۵ نوع آن در این استان وجود دارد.
با این حال، از حدود ۸۰۰ واحد معدنی استان تنها نیمی از آنها فعال هستند و مساله خام‌فروشی مواد معدنی همچنان به عنوان یکی از چالش‌های اساسی این بخش مطرح است. کارشناسان معتقدند توسعه صنایع فرآوری و تقویت زنجیره‌های پایین‌دستی می‌تواند علاوه بر ایجاد اشتغال پایدار، ارزش افزوده قابل توجهی برای اقتصاد استان ایجاد کند و نقش مهمی در کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی داشته باشد.
در این راستا، دانشگاه تبریز اقدام به انعقاد قرارداد و تفاهم‌نامه با شرکت‌هایی همچون مس مزرعه، صنایع معدنی و تولیدی مهر اصل و مجتمع مس سونگون کرده است. همچنین جلسات مشترک با اتاق بازرگانی و خانه معدن استان برگزار و زمینه استفاده از ظرفیت علمی دانشگاه در قالب فرصت‌های مطالعاتی اعضای هیأت علمی در صنعت فراهم شده است. حمایت از پایان‌نامه‌ها و رساله‌های مرتبط با صنایع معدنی و جذب پژوهشگران پسادکتری در این حوزه نیز در دستور کار قرار دارد.
از برنامه‌های پیش‌رو در این مأموریت می‌توان به ارائه مشوق‌های مالی برای تعریف پروژه‌های کاربردی، افزایش ظرفیت جذب پژوهشگر پسادکتری، ایجاد کلینیک‌های تخصصی صنایع معدنی و همکاری گسترده‌تر با شرکت‌های معدنی برای توسعه صنایع پایین‌دستی اشاره کرد.

دانشگاه مساله‌محور؛ پیوند علم و توسعه منطقه‌ای
مجموع این ۲ مأموریت نشان می‌دهد دانشگاه تبریز در مسیر تبدیل شدن به دانشگاهی مساله‌محور و توسعه‌گرا حرکت می‌کند؛ دانشگاهی که تلاش دارد پژوهش‌ها و ظرفیت‌های علمی خود را به سمت حل چالش‌های راهبردی استان سوق دهد.
کارشناسان معتقدند در صورت تقویت همکاری میان دانشگاه، استانداری، شهرداری، شرکت‌های آب منطقه‌ای، سازمان‌های صنعت و معدن، اتاق بازرگانی و بخش خصوصی، می‌توان انتظار داشت ظرفیت‌های علمی دانشگاه تبریز به یکی از پیشران‌های اصلی توسعه پایدار آذربایجان شرقی تبدیل شود.
انتهای پیام/