باغ تاریخی کنسول روس در نعمت‌آباد باسمنج

باغی که امروز در سکوت مانده، اما روزگاری محل رفت‌وآمد شاهان، دیپلمات‌ها و ژنرال‌ها بوده و می‌تواند دوباره به روی مردم گشوده شود.
این باغ در اواخر دوره قاجار، متعلق به کنسولگری روسیه در تبریز بود و در سال ۱۲۶۸ هجری شمسی، هم‌زمان با بازگشت ناصرالدین‌شاه از سومین سفر فرنگ، در کانون یکی از رخدادهای مهم تاریخی قرار گرفت. شاه قاجار پس از چند روز اقامت در تبریز، در مسیر بازگشت به تهران با کاروانی حدود چهل نفره به باسمنج رسید. با وجود دعوت کنسول روس برای صرف ناهار در باغ کنسولگری، ناصرالدین‌شاه این دعوت را نپذیرفت و ناهار شاهانه را در «قوناق ائوی باسمنج» و به میزبانی بزرگان قصبه صرف کرد؛ ناهاری که با کباب، تلته و ات‌گودوشی هیزمی باسمنج و قواس محلی، در خاطره‌ها ماندگار شد.

 

فوزیه، پزشک مخصوص ناصرالدین‌شاه، در کتاب «سه سال در دربار ایران» به این سفر اشاره می‌کند و از باسمنج به‌عنوان یکی از ییلاقات خوش‌آب‌وهوای تبریز یاد می‌کند؛ جایی با ارتفاع حدود ۱۳۰۰ متر، آب فراوان و هوایی لطیف که بسیاری از اهالی تبریز در آن عمارت‌های ییلاقی داشته‌اند. یکی از همین عمارت‌ها، باغ ییلاقی پطروف، کنسول روس، بوده است.
امروز این باغ با وسعتی بیش از ۵۴ هزار مترمربع، مشرف به باسمنج‌چایی، با هزاران درخت که برخی از آن‌ها بیش از ۱۵۰ سال عمر دارند، همچنان پابرجاست. خانه ییلاقی قدیمی بازسازی‌شده‌ای نیز در آن وجود دارد. این باغ در دوره پهلوی اول توسط زنده‌یاد دکتر امیرکبیر از سرکنسولگری روسیه خریداری شد و بعدها به تملک یکی از تجار تبریز درآمد.

 

اهمیت باغ کنسول روس تنها به معماری و طبیعت آن محدود نمی‌شود. بخشی از وقایع تاریخی آذربایجان در این باغ رقم خورده است. در دوره اشغال تبریز، ژنرال‌های روسی در این باغ اقامت داشتند و پیش از آن نیز محل دیدار، میهمانی و مذاکره کنسول‌های روس، انگلیس، فرانسه، آلمان، عثمانی، عراق و دیگر نمایندگان سیاسی فعال در تبریز بوده است. شخصیت‌هایی چون ناصرالدین‌شاه، امیرکبیر و عباس‌میرزا در دوران ولیعهدی و والی‌گری آذربایجان، این باغ را دیده‌اند.
ناصرالدین‌شاه که خود زاده تبریز بود و نزدیک به ۴۹ سال بر ایران حکومت کرد، سرانجام در شاه‌عبدالعظیم ترور شد؛ اما رد پای او و بسیاری از چهره‌های تأثیرگذار تاریخ ایران، همچنان در فضاهایی چون این باغ باقی مانده است.
گشایش باغ زیبا و تاریخی کنسول روس در نعمت‌آباد باسمنج به روی عموم مردم، می‌تواند آن را به یکی از جاذبه‌های مهم گردشگری ایران و به‌ویژه تبریز بدل کند؛ تفرجگاهی فرهنگی و تاریخی در جوار کلان‌شهر تبریز که هم برای شهروندان و هم برای گردشگران داخلی و خارجی، ارزشمند و الهام‌بخش خواهد بود.

محمد فرج‌پور باسمنجی/ عضو افتخاری انجمن ایرانی تاریخ
انتهای پیام/