به مناسبت چهلوپنجمین سالروز درگذشت صاحب المیزان/
علامه طباطبایی؛ اعتبارِ اندیشه، فراتر از قدرت
1405/08/25 - 08:24 - کد خبر: 173450
نسخه چاپی
نصر: سخنگفتن از علامه سیدمحمدحسین طباطبایی آسان نیست؛ اندیشمندی برخاسته از تبریز که نامش با تفسیر قرآن، فلسفه و جستوجوی حقیقت پیوند خورده است. چهلوپنج سال از درگذشت او میگذرد، اما میراث فکریاش همچنان موضوع مطالعه و گفتوگوست؛ میراثی که برای شناخت آن باید از بزرگداشتهای تشریفاتی عبور کرد و به متن آثار و شیوه زندگیاش بازگشت.
علامه از برجستهترین مفسران و فیلسوفان معاصر شیعه بود. تفسیر گرانسنگ «المیزان» جایگاهی ماندگار برای او در مطالعات قرآنی رقم زد و آثار فلسفی و جلسات علمیاش، نسلهایی از پژوهشگران و شاگردان را با پرسشهای بنیادین دین و اندیشه روبهرو کرد. اعتبار او بیش از هر چیز، حاصل سالهای تحقیق، تدریس و تأمل بود.
در بازخوانی زندگی علامه، نسبت او با سیاست و قدرت نیز همواره محل توجه بوده است. به باور نگارنده، آنچه در سیره او برجستگی دارد، مقدمدانستن مسئولیت علمی و تربیتی بر حضور در مناصب اجرایی است. البته فاصلهگرفتن از مسئولیت اجرایی را نباید لزوماً به معنای بیاعتنایی به جامعه یا نداشتن اندیشه سیاسی دانست؛ میان این دو، تفاوتی اساسی وجود دارد.
در دهه ۱۳۷۰، زمانی که خبرنگار مؤسسه کیهان در تبریز بودم، در مراسم بزرگداشت علامه در تالار وحدت دانشگاه تبریز حضور مییافتم. آن نشستها فرصتی بود تا استادان حوزه و دانشگاه، محققان و شاگردانش درباره ابعاد علمی و اخلاقی او سخن بگویند.
آنچه از سخنان برخی حاضران در خاطرم مانده، تأکید بر اهمیت تحقیق، تدریس، ارشاد و تربیت در نگاه علامه و ترجیح این مسئولیتها بر اشتغال روحانیون به امور اجرایی بود. این یادآوری، روایت نگارنده از آن نشستهاست؛ برای انتساب دقیق یک دیدگاه به علامه، باید به آثار، اسناد و نقلهای روشن و قابل ارجاع مراجعه کرد.
یکی از روایتهای مطرح درباره نسبت علامه با دربار پهلوی، به جایزه کتاب سال در فروردین ۱۳۳۴ بازمیگردد؛ هفتادویک سال پیش، هنگامی که نام او و کتاب «اصول فلسفه و روش رئالیسم» در میان برگزیدگان جایزه سلطنتی کتاب سال قرار گرفت.
در برخی بازنشرهای مطبوعاتی، از غیبت او در عکس مراسم کاخ گلستان سخن گفته شده و این غیبت به نپذیرفتن جایزه تعبیر شده است. بااینحال، نبودن در یک عکس برای اثبات رد دعوت یا امتناع از دریافت جایزه کافی نیست. داوری درباره این واقعه به بررسی اصل اسناد و روایتهای مستقل نیاز دارد. پاسداشت شخصیت علمی علامه نیز اقتضا میکند میان سند تاریخی و برداشت شخصی مرز روشنی بگذاریم.
آنچه برای بزرگداشت او به روایتهای اثباتنشده نیاز ندارد، میراث علمی و اخلاقی اوست؛ میراث اندیشمندی که بخش بزرگی از زندگی خود را وقف فهم قرآن، تدریس فلسفه و پرورش شاگردان کرد. منزلت چنین شخصیتی را باید در آثار و اثرگذاریاش جستوجو کرد.
برای تبریز، زادگاه علامه، این میراث مسئولیتی مضاعف ایجاد میکند. نشستهایی که نگارنده در دهه هفتاد شاهدشان بود، میتوانستند بستری برای گفتوگوی مستمر درباره اندیشه او باشند. امروز نیز دانشگاه تبریز و نهادهای علمی و فرهنگی شهر میتوانند با برگزاری برنامههای منظم، انتشار پژوهشهای مستند و فراهمکردن زمینه نقد و گفتوگو، این پیوند را زنده نگه دارند.
یاد علامه تنها با نامگذاری خیابان و برگزاری آیین سالگرد زنده نمیماند. بزرگداشت حقیقی او، خواندن آثارش، طرح پرسش درباره اندیشههایش و وفاداری به دقت علمی است.
در سالروز درگذشت این فرزند نامدار تبریز، به روانش درود میفرستیم؛ اندیشمندی که اعتبار ماندگارش را از قلم، اندیشه و تربیت انسانها گرفت.
به قلم محمد فرجپور باسمنجی
انتهای پیام/
نصر