راستی‌آزمایی زمان ترسیم نقشه درالسلطنه تبریز

در اواخر دهه 60 و اوایل دهه 70، بعد از تکثیر نقشه‌های فوق، و دسترسی اساتید به این خریطه‌ها، بعضی از زوایای تاریک جغرافیای اماکن و باغات تاریخی مهم تبریز از طریق این آثارارزشمند تاریخ مشخص گردیدند. متاسفانه در اواخر دهه 70 و در سال 1379 خورشیدی، مقاله‌ای تحت عنوان« نقشه دارالسلطنه تبریز در سال 1327 قمری»، در فصلنامه «اثر» از انتشارات پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، دوره 21، شماره31 و32 سال 1379، به قلم جناب دکتر «فرهاد فخاری تهرانی» ازاساتید پیشکسوت و شناخته شده معماری ایرانی منتشر گردیده که در سر مقاله آن، تاریخ ترسیم نقشه به سال 1327 قمری مطابق 1288 خورشیدی درج شده است. با تاسف دیگر، بعد از انتشار این مقاله، حتی در ویکیمدیای کامنز(wikimedia commons ) و همچنین اکثر اساتید بنام تبریز و آذربایجان نیز به پیروی از استاد فخاری تهرانی، زمان ترسیم نقشه دارالسلطنه تبریز ترسیمی اسدالله خان مراغه‌ای را 1327 قمری/ 1909 میلادی نوشته‌اند.
 

با توجه به اینکه این اشتباه از سال 1379 و بعد از انتشار مقاله استاد فخاری تهرانی در اکثر منابع تاریخی استفاده می‌شود، لذا با هدف اعلام تاریخ دقیقترسیم این اثر، ضمن انتشار قسمتی از شناسنامه نقشه که تاریخ ترسیم نقشه را سال 1337 قمری مطابق با 1298 خورشیدی / 1919 میلادی نوشته و همچنین طبق راستی‌آزمایی زیر از متون نقشه، تاریخ 1337 قمری/1298 خورشیدی صحه گذاری می‌شود:
1- در شناسنامه نقشه که به پیوست می‌باشد، متن زیر آمده است؛ « حسب‌الامر بندگان حضرت اشرف آقای سپهسالار اعظم فرمانروای کل مملکت آذربایجان دامت عظمته و به حسن اهتمام مساع بلیغه میرزا اسدالله خان مراغه معدن شناس اداره فلاحت و تجارت و فوائد عامه ایالتی آذربایجان شرف اتمام پذیرفت».
توضیح: در سال 1296 خورشیدی، نام وزارت «فوائد عامه» توسط حسین علاء به وزارت «فلاحت و تجارت و فوائد عامه» تغییر یافته بود، لذا این نقشه بعد از سال 1296 خورشیدی و در سال 1337 قمری مطابق با 1298 خورشیدی ترسیم شده است.
2- در سال 1288، بزرگانی چون؛ ستارخان، باقرخان، علی مسیو و ثقه السلام، هنوز به آن حد معروف نشده بودند که کوچه‌هایی از تبریز به نام این بزرگان ثبت شده باشد، لذا قطعاً نقشه فوق در سال 1337 قمری مطابق با 1298 خورشیدی ترسیم شده است.
3- در نقشه فوق و در محله پل سنگی، کبریت سازی خوئی بعد از سال 1296 خورشیدی و همچنین در محله خیابان، کارخانه قزوینی بعد از سال 1295خورشیدی تاسیس شده است. لذا با این استدلال، تاریخ ترسیم نقشه؛ سال 1337 قمری/  1298 خورشیدی/ 1919 میلادی را تثبیت و تایید می‌کند.
 
به قلم ایوب نیکنام لاله پژوهشگر تاریخ تبریز
انتهای پیام/