فراتر از جیتکس؛ راهبرد ترکیه برای تبدیل استانبول به هاب فناوری منطقه

به گزارش نصر، نخستین دوره GITEX AI Türkiye روزهای ۹ و ۱۰ سپتامبر ۲۰۲۶ در استانبول برگزار شد؛ رویدادی که براساس آمار رسمی منتشرشده پس از برگزاری، بیش از ۳۰۰ شرکت و استارتاپ از ۷۰ کشور، ۱۵۰ سخنران و بیش از ۱۰۰ سرمایه‌گذار را گردهم آورد. حضور نام‌هایی از صنعت فناوری جهانی در کنار استارتاپ‌ها، سرمایه‌گذاران و فعالان اکوسیستم نوآوری، طبیعتاً بخش عمده تصاویر و اخبار منتشرشده از این رویداد را به خود اختصاص داد، اما برای تحلیل جیتکس استانبول شاید لازم باشد کمی از سالن نمایشگاه فاصله بگیریم و به اتفاق بزرگ‌تری که پشت آن در حال شکل‌گیری است نگاه کنیم.
از این زاویه، مهم‌ترین خبر جیتکس استانبول الزاماً محصولاتی نیست که در غرفه‌ها به نمایش درآمدند؛ خبر مهم‌تر، تصمیم ترکیه برای آوردن برند GITEX به استانبول است.
ساختن یک نمایشگاه بین‌المللی معتبر کار ساده‌ای نیست. یک رویداد ممکن است سالن بزرگ، صدها غرفه‌دار و هزاران بازدیدکننده داشته باشد، اما تبدیل‌شدن آن به «برند» زمانی اتفاق می‌افتد که نام نمایشگاه به‌تنهایی برای شرکت‌ها، مدیران، خریداران، سرمایه‌گذاران و رسانه‌های یک صنعت معنا و اعتبار داشته باشد؛ تا جایی که حضور در آن به بخشی از تقویم تجاری و بازاریابی آنها تبدیل شود. رسیدن به چنین نقطه‌ای گاهی سال‌ها و حتی دهه‌ها زمان می‌برد.
ترکیه اما در اینجا مسیر قابل تأملی را انتخاب کرده است. به‌جای آغاز یک برند جدید از نقطه صفر، یکی از برندهای شناخته‌شده صنعت نمایشگاهی فناوری را به استانبول آورده؛ برندی که پیش از ورود به ترکیه، شبکه‌ای از شرکت‌های فناوری، مدیران، استارتاپ‌ها، سرمایه‌گذاران و رسانه‌های بین‌المللی پیرامون خود ساخته است.
ساختار میزبانی رویداد نیز نشان می‌دهد موضوع فقط اضافه‌شدن یک نمایشگاه تازه به تقویم استانبول نیست. دفتر سرمایه‌گذاری و مالی ریاست‌جمهوری ترکیه میزبان رویداد و وزارت صنعت و فناوری این کشور شریک راهبردی آن بوده‌اند. به عبارت دیگر، پای نهادهایی در میان است که مأموریت اصلی آنها نه برگزاری نمایشگاه، بلکه توسعه سرمایه‌گذاری و فناوری ترکیه است.
همین نکته می‌تواند پاسخ بخشی از سؤال «چرا جیتکس استانبول؟» باشد.
ترکیه سال‌هاست از موقعیت استانبول به‌عنوان نقطه اتصال اروپا و آسیا، مرکز تجارت، حمل‌ونقل و گردشگری بهره می‌گیرد. حالا به نظر می‌رسد تلاش دیگری در جریان است تا فناوری، استارتاپ و به‌ویژه هوش مصنوعی نیز به مؤلفه‌های برند این شهر اضافه شوند. انتخاب عنوان GITEX AI Türkiye در دوره‌ای که کشورها برای جذب سرمایه، استعداد و شرکت‌های فعال در هوش مصنوعی رقابت می‌کنند، نمی‌تواند صرفاً یک انتخاب نمایشگاهی تلقی شود.
ترکیه از این طریق امکان پیدا می‌کند بدون آنکه تمام شبکه موردنیاز را از ابتدا ایجاد کند، شرکت‌های فناوری، سرمایه‌گذاران، مدیران و استارتاپ‌هایی را که با برند GITEX ارتباط دارند به استانبول بکشاند. به بیان ساده‌تر، این کشور فقط یک نام نمایشگاهی را وارد نکرده؛ تلاش کرده بخشی از شبکه و اعتبار شکل‌گرفته پیرامون آن نام را نیز به اقتصاد خود متصل کند.

این همان نقطه‌ای است که مفهوم نمایشگاه تغییر می‌کند.
اگر نمایشگاه را صرفاً مجموعه‌ای از غرفه‌ها ببینیم، موفقیت آن را نیز با متراژ، تعداد مشارکت‌کنندگان و شمار بازدیدکنندگان خواهیم سنجید. اما اگر نمایشگاه را بخشی از زیرساخت توسعه اقتصادی بدانیم، شاخص‌های دیگری اهمیت پیدا می‌کنند: چه تعداد مدیر و تصمیم‌گیر اقتصادی به شهر آمده‌اند؟ چه تعداد سرمایه‌گذار وارد اکوسیستم شده‌اند؟ چه میزان مذاکره B2B صورت گرفته؟ چند ارتباط تجاری جدید شکل گرفته و مهم‌تر از همه، این رویداد چه تأثیری بر تصویر شهر میزبان در ذهن فعالان آن صنعت گذاشته است؟
در چنین نگاهی، نمایشگاه دیگر مقصد نیست؛ ابزاری برای ایجاد جریان است.
ورود صدها شرکت و استارتاپ، سرمایه‌گذاران و هیئت‌های تجاری به استانبول تنها برای برگزارکننده نمایشگاه ارزش اقتصادی ایجاد نمی‌کند. هتل‌ها، حمل‌ونقل، رستوران‌ها، خدمات نمایشگاهی و گردشگری تجاری نخستین حلقه‌های این زنجیره هستند. در سطح بالاتر، ارتباط میان شرکت‌های داخلی و خارجی، مذاکرات سرمایه‌گذاری، یافتن شریک تجاری و دسترسی استارتاپ‌های ترکیه به شبکه‌های بین‌المللی قرار می‌گیرد و در سطحی بلندمدت‌تر، خود استانبول از تکرار چنین رویدادهایی برای تقویت تصویرش به‌عنوان یک مرکز تجاری و فناوری استفاده می‌کند.
به همین دلیل شاید جیتکس استانبول را بتوان نمونه‌ای از «انتقال اعتبار نمایشگاهی» دانست. GITEX طی سال‌ها فعالیت، سرمایه‌ای نامشهود در قالب اعتبار برند و شبکه ارتباطات ساخته است. اکنون بخشی از همین سرمایه با ورود این برند به ترکیه در اختیار استانبول قرار می‌گیرد. البته این به معنای موفقیت قطعی پروژه ترکیه نیست. برگزاری نخستین دوره یک رویداد برای نتیجه‌گیری درباره تبدیل استانبول به یک هاب فناوری کافی نیست و تداوم نمایشگاه، کیفیت دوره‌های بعدی و خروجی واقعی ارتباطات تجاری آن تعیین خواهد کرد که این راهبرد تا چه اندازه موفق بوده است.
حتی آمارهای دوره نخست نیز نشان می‌دهد باید میان تبلیغات پیش از نمایشگاه و نتایج نهایی تفاوت قائل شد. پیش از برگزاری، در برخی اطلاع‌رسانی‌ها از اعداد بالاتری برای تعداد شرکت‌ها و استارتاپ‌های حاضر سخن گفته می‌شد، در حالی که گزارش‌های رسمی پس از رویداد از بیش از ۳۰۰ شرکت و استارتاپ خبر دادند. برای یک رسانه تخصصی صنعت نمایشگاهی، این تفاوت مهم است؛ زیرا ارزش یک نمایشگاه را باید براساس خروجی تحقق‌یافته آن بررسی کرد، نه صرفاً اهداف و پیش‌بینی‌های تبلیغاتی پیش از افتتاح.
حضور ایران در این رویداد نیز از همین منظر قابل بررسی است. خبرهای منتشرشده پیش از نمایشگاه عمدتاً بر حضور شرکت‌ها و استارتاپ‌های ایرانی و سفر بیش از ۱۰۰ فعال و بازدیدکننده ایرانی به استانبول تمرکز داشتند. شناخت بازار ترکیه، معرفی توانمندی‌های فناوری ایران، توسعه صادرات و ارتباط با سرمایه‌گذاران بین‌المللی از اهداف اعلام‌شده این حضور بود.
اما اگر همان معیار تحلیلی را که درباره ترکیه به کار بردیم درباره ایران نیز به کار ببریم، تعداد افراد حاضر در نمایشگاه تنها نقطه آغاز ارزیابی است، نه نتیجه آن. ارزیابی واقعی زمانی امکان‌پذیر خواهد بود که مشخص شود این حضور به چه تعداد مذاکره تجاری مؤثر، ارتباط با سرمایه‌گذار، تعریف پروژه مشترک، قرارداد یا ورود به بازار منتهی شده است. حضور در نمایشگاه بین‌المللی زمانی ارزشمندتر می‌شود که بتوان فاصله میان «حضور» و «دستاورد» را اندازه‌گیری کرد.
با این حال، برای صنعت نمایشگاهی ایران، جیتکس استانبول پرسش بزرگ‌تری نیز ایجاد می‌کند؛ پرسشی که شاید مهم‌تر از ارزیابی حضور شرکت‌های ایرانی در این رویداد باشد.
سؤال این نیست که «چرا ایران جیتکس ندارد؟» ایران الزاماً به نسخه دیگری از یک نمایشگاه خارجی نیاز ندارد. سؤال این است که چرا با وجود سابقه طولانی صنعت نمایشگاهی کشور و برگزاری ده‌ها عنوان تخصصی، تعداد محدودی از نمایشگاه‌های ما توانسته‌اند به سطحی از برند منطقه‌ای برسند که شرکت، خریدار یا هیئت تجاری خارجی صرفاً به دلیل اعتبار نام آن نمایشگاه، حضور در ایران را در برنامه سالانه خود قرار دهد؟
پاسخ این سؤال را نمی‌توان تنها در کیفیت سالن‌ها یا تعداد غرفه‌ها جست‌وجو کرد. برند نمایشگاهی حاصل مجموعه‌ای از عوامل است: ثبات در سیاست‌گذاری و تقویم برگزاری، حضور واقعی خریداران تخصصی، تسهیل ورود شرکت‌ها و هیئت‌های خارجی، برنامه هدفمند B2B، ارتباط با سرمایه‌گذاران، قدرت رسانه‌ای، خدمات حرفه‌ای، همکاری بین‌المللی و مهم‌تر از همه اعتماد فعالان یک صنعت به اینکه حضور در آن رویداد برای آنها «ارزش تجاری» ایجاد خواهد کرد.
تجربه استانبول از این جهت قابل تأمل است که نشان می‌دهد رقابت آینده صنعت نمایشگاهی فقط میان برگزارکنندگان برای فروش غرفه بیشتر نیست. در سطحی بالاتر، شهرها و کشورها برای جذب جریان سرمایه، مدیران، خریداران، شرکت‌ها، استارتاپ‌ها، دانش و توجه رسانه‌ای با یکدیگر رقابت می‌کنند و نمایشگاه یکی از ابزارهای این رقابت شده است.
جیتکس استانبول هنوز در ابتدای مسیر قرار دارد و برای سنجش نتایج بلندمدت آن باید منتظر دوره‌های بعدی و خروجی واقعی ارتباطات اقتصادی ایجادشده ماند. اما تصمیم ترکیه از همین حالا حامل یک پیام قابل توجه برای صنعت نمایشگاهی منطقه است: گاهی لازم نیست نمایشگاه را فقط به‌عنوان یک رویداد دید؛ می‌توان آن را بخشی از راهبرد ساخت جایگاه اقتصادی یک شهر و کشور دانست.
ترکیه با آوردن GITEX به استانبول، در واقع تلاش کرده سه سرمایه را در یک نقطه به یکدیگر متصل کند: اعتبار یک برند نمایشگاهی جهانی، جذابیت بین‌المللی استانبول و برنامه این کشور برای حضور پررنگ‌تر در اقتصاد فناوری و هوش مصنوعی.
اینکه این پروژه در سال‌های آینده تا چه اندازه موفق خواهد شد، موضوعی است که باید براساس نتایج آن سنجید.
انتهای پیام/