عفونت در کمین بیماران؛ بیمارستان‌های تبریز چقدر امن‌اند؟

به گزارش نصر، در تبریز نیز موضوع عفونت‌های بیمارستانی مسئله تازه‌ای نیست و مطالعات علمی انجام‌شده در سال‌های گذشته، وجود باکتری‌های مقاوم و عوامل مختلف عفونت‌زا در محیط‌های بیمارستانی این شهر را مستند کرده‌اند. با این حال، آن‌چه امروز اهمیت بیشتری پیدا کرده، ضرورت انتشار آمار دقیق، شفاف و به‌روز از وضعیت عفونت‌های بیمارستانی در مراکز درمانی تبریز و نحوه مواجهه با آن است.

کلبسیلا؛ نامی که دوباره باید جدی گرفته شود
کلبسیلا پنومونیه از جمله باکتری‌هایی است که می‌تواند موجب پنومونی، عفونت ادراری، عفونت ریه، عفونت خون و سایر عفونت‌های جدی شود و در محیط بیمارستان، به‌ویژه در بیماران آسیب‌پذیر و بستری در بخش‌های ویژه، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
مطالعات دانشگاه علوم پزشکی تبریز نیز پیش‌تر موارد عفونت‌های بیمارستانی ناشی از کلبسیلا و همچنین مقاومت قابل‌توجه برخی باکتری‌های بیمارستانی در برابر آنتی‌بیوتیک‌ها را گزارش کرده‌اند. در یک مطالعه روی نمونه‌های بالینی در بیمارستان‌های تبریز، بخش قابل‌توجهی از سویه‌های بررسی‌شده از نظر مقاومت دارویی، چنددارویی بودند.
در پژوهشی دیگر درباره فاضلاب بیمارستان‌های تبریز نیز کلبسیلا، استافیلوکوک و انتروباکتر از جمله باکتری‌های پرتکرار گزارش شده‌اند و برای برخی از این باکتری‌ها مقاومت آنتی‌بیوتیکی قابل‌توجهی مشاهده شده است.
این یافته‌ها البته به معنای آن نیست که هر بیمار بستری در بیمارستان به عفونت بیمارستانی مبتلا می‌شود؛ اما نشان می‌دهد که پایش مستمر، کنترل عفونت، رعایت اصول بهداشت دست، مدیریت مصرف آنتی‌بیوتیک و مراقبت دقیق از بیماران پرخطر باید در اولویت باشد.

جلسه دوم شهریور؛ چه گذشت و نتیجه چه شد؟
اکنون پرسش مهم این است که در جلسه‌ای که دوم شهریورماه در بیمارستان امام رضا(ع) تبریز با محوریت عفونت‌های بیمارستانی برگزار شد، چه موضوعاتی مطرح شده و مهم‌تر از آن، چه تصمیماتی برای کاهش این عفونت‌ها اتخاذ شده است؟ آیا آمار عفونت‌های بیمارستانی در بیمارستان‌های تبریز به تفکیک مرکز، بخش و نوع عفونت بررسی شده است؟ آیا میزان عفونت‌های مرتبط با ونتیلاتور، کاتتر، عفونت محل جراحی، عفونت ادراری و عفونت‌های خونی مشخص است؟ و آیا برای مواردی مانند کلبسیلا، الگوی مقاومت آنتی‌بیوتیکی به‌صورت مستمر رصد و نتایج آن در اختیار مدیران بیمارستان‌ها و کادر درمان قرار می‌گیرد؟
این پرسش‌ها زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که بدانیم سازمان جهانی بهداشت، عفونت‌های مرتبط با مراقبت سلامت را از شایع‌ترین عوارض ناخواسته ارائه خدمات درمانی می‌داند و تأکید می‌کند که بخش بزرگی از این عفونت‌ها با برنامه‌های مؤثر پیشگیری و کنترل عفونت قابل پیشگیری است.

پیشگیری ارزان‌تر از درمان نیست؟
شاید مهم‌ترین بخش این ماجرا، اقتصاد عفونت بیمارستانی باشد.
وقتی یک بیمار به عفونت بیمارستانی مبتلا می‌شود، هزینه فقط به قیمت یک یا چند دارو محدود نیست؛ افزایش مدت بستری، آزمایش‌های بیشتر، تصویربرداری، استفاده از آنتی‌بیوتیک‌های گران‌تر، نیاز احتمالی به مراقبت‌های ویژه و اشغال تخت بیمارستان، همگی هزینه‌هایی هستند که در نهایت بر دوش نظام سلامت و خانواده بیمار قرار می‌گیرند.
سازمان جهانی بهداشت نیز بر همین اساس، سرمایه‌گذاری در پیشگیری و کنترل عفونت را اقدامی مقرون‌به‌صرفه می‌داند و اعلام کرده است که برنامه‌های مؤثر کنترل عفونت می‌توانند میزان عفونت‌های مرتبط با مراقبت سلامت را تا حدود ۷۰ درصد کاهش دهند. همچنین این سازمان بر بازده اقتصادی بالای سرمایه‌گذاری در پیشگیری از عفونت و بهداشت دست تأکید کرده است.
در گزارش فنی سال ۲۰۲۵ سازمان جهانی بهداشت نیز تصریح شده است که بهبود برنامه‌های پیشگیری و کنترل عفونت و خدمات آب، بهداشت و فاضلاب، علاوه بر نجات جان انسان‌ها، منافع اقتصادی قابل‌توجهی ایجاد می‌کند.
بنابراین سؤال اساسی برای نظام درمان تبریز این نیست که «درمان عفونت بیمارستانی چقدر هزینه دارد؟» بلکه باید پرسید: برای جلوگیری از ایجاد هر عفونت بیمارستانی چقدر هزینه می‌کنیم و این رقم در مقایسه با هزینه درمان عفونت چقدر است؟

قربانیان از تجربه‌های خود می‌گویند
همسر خانم نوری یکی از قربانیان عفونت بیمارستانی است که در بیمارستان مرکزی و آموزشی تبریز، یعنی بیمارستان امام رضا با پنومونی درگیر شده و در نهایت از دنیا رفته است.
همسر وی به خاطر حساسی دارویی با علائم شوک آنافیلاکسی به کما رفته، بعد از سه روز بستری در آی‌سی‌یو با تشخیص پزشکان برای تنفس وی از ونتیلاتور کمک گرفته‌اند و همین ونتیلاتور باعث ایجاد عفونت ریه و سپس سرایت عفونت به خون و مغز شده است. خانم نوری می‌گوید همسرم سه ماه و نیم در آی‌سی‌یو بستری ماند، از کما به هوش آمد و عفونت ریه وی تا حدودی کنترل و از بیمارستان ترخیص شد اما بعد از بدحال شدن مجدداً به آی‌سی‌یو برگشت و این بار هم 23 روز بستری ماند و بعد از ترخیص به نظر می‌رسید که حال بهتری دارد اما بعد از 17 روز پرستاری در خانه‌ای که خود به آی‌سی‌یو تبدیل شده بود، دوباره بد حال و به آی‌سی‌یو منتقل شد و این بار بدن در برابر حجم زیاد دارو و درمان تاب نیاورد و از دنیا رفت. وی می‌گوید تمام بیمارانی که همزمان با همسر من در بخش مراقبت‌های ویژه بستری بودند با پنومونی درگیر شدند و طول درمان آن‌ها چند برابر و هزینه‌هایی که به خانواده و بیمارستان تحمیل شد، به شدت افزایش یافت.
خانم حیدری نیز پدر خود را در بیمارستان امام علی (ع) ارتش بستری کرد. این آقای 60 ساله برای جراحی تومور مغزی در بیمارستان بستری شد اما در نهایت درگیر عفونت بیمارستانی شده و از دنیا رفت.
پسر هفده ساله‌ی آقای برزگر روز اول فروردین سال جاری بر اثر تصادف به بیمارستان امام رضا منتقل و با تشخیص ضربه مغزی در بخش مراقبت‌های ویژه بستری شده است. آقای برزگر می‌گوید بعد از دو هفته که پسرم بیهوش بود ما موضوع مغز و ضربه مغزی را فراموش کرده بودیم چرا که به خاطر ونتیلاتور هر دو ریه‌ی پسرم درگیر عفونت باکتریایی شدید شده بود و ما ناچار بودیم داروهایی تهیه کنیم که در بیمارستان نبود و بیرون از بیمارستان هم به سختی و با مشقت پیدا می‌شد. داروهایی که حتی معلوم نبود آیا تأثیری در درمان این حجم از عفونت‌ها داشته باشند. وی می‌گوید در مدت چهار ماهی که پسر من در این بخش بستری بود، هربار که تست عفونت بیمارستانی از بخش آی‌سی‌یو گرفته شد، مثبت بود و همین موضوع باعث می‌شد تمام مریض‌های بستری جز بیماری اصلی خود با مشکل بسیار مهمی مثل عفونت بیمارستانی نیز درگیر شوند.
خانم نجارزاده نیز از قول یکی از پزشکان جراحی اعصاب می‌گوید که به دلیل دیسک شدید گردن قرار بوده در بیمارستان بستری شود اما پزشک معالج وی ترجیح داده که بیمار با دیسک سر کند چرا که بستری شدن در بیمارستان مساوی است با احتمال 90 درصدی درگیری با عفونت بیمارستانی.

تبریز به آمار شفاف نیاز دارد
آن‌چه بیش از هر چیز مورد نیاز است، انتشار منظم شاخص‌های عفونت بیمارستانی است؛ نه صرفاً برگزاری جلسه و صدور توصیه‌های کلی.
اگر قرار است سیاست‌گذاری مؤثر انجام شود، باید مشخص باشد در بیمارستان‌های تبریز سالانه چه تعداد عفونت بیمارستانی ثبت می‌شود، کدام بخش‌ها بیشترین میزان عفونت را دارند، چه میکروارگانیسم‌هایی شایع‌تر هستند، میزان مقاومت آنتی‌بیوتیکی آن‌ها چقدر است و روند این شاخص‌ها نسبت به سال‌های گذشته چگونه بوده است.
سازمان جهانی بهداشت نیز در راهنمای جدید خود بر ایجاد نظام پایش عفونت‌های مرتبط با مراقبت سلامت در سطح ملی و بیمارستانی تأکید کرده و پایش را یکی از پایه‌های اصلی برنامه پیشگیری و کنترل عفونت می‌داند.

مطالبه‌ای از دانشگاه علوم پزشکی تبریز
اکنون افکار عمومی و به‌ویژه بیماران و خانواده‌های آنان حق دارند بدانند نتیجه جلسه دوم شهریورماه در بیمارستان امام رضا(ع) چه بوده است. اگر وضعیت تحت کنترل است، آمار و مستندات آن منتشر شود.
اگر در برخی بیمارستان‌ها یا بخش‌ها میزان عفونت بالاست، مشخص شود کدام مراکز با مشکل مواجه‌اند و چه برنامه‌ای برای اصلاح وضعیت دارند.
و اگر هزینه‌های قابل‌توجهی برای درمان عفونت‌های بیمارستانی پرداخت می‌شود، باید مشخص شود چه میزان از این هزینه می‌توانست با سرمایه‌گذاری در پیشگیری، آموزش، بهداشت دست، تجهیزات، کنترل مصرف آنتی‌بیوتیک و تقویت واحدهای کنترل عفونت کاهش یابد.
بیمارستان محل درمان بیماری است، نه محلی برای ابتلای بیمار به بیماری جدید. کاهش عفونت‌های بیمارستانی فقط یک مسئله پزشکی نیست؛ مسئله‌ای درباره ایمنی بیمار، حقوق بیمار، اقتصاد سلامت و اعتماد عمومی به نظام درمان است.
تبریز به‌عنوان یکی از قطب‌های درمانی شمال‌غرب کشور، بیش از هر چیز به یک نظام شفاف و قابل سنجش برای پیشگیری و کنترل عفونت‌های بیمارستانی نیاز دارد؛ نظامی که نتیجه آن نه در تعداد جلسات، بلکه در کاهش واقعی عفونت، کاهش مصرف آنتی‌بیوتیک و کاهش هزینه‌های تحمیلی بر بیمار و بیمارستان دیده شود.
در این میان و با وجود این همه آسیب خبری منتشر می‌شود مبنی بر این که در ارزیابی تخصصی که با هدف سنجش میزان انطباق با استانداردهای ملی توسط وزارت بهداشت انجام شد و در آن فرآیندهای مراقبتی، کیفیت ارائه خدمات پرستاری، دقت در مستندسازی اقدامات و رعایت پروتکل‌های حرفه‌ای مورد پایش قرار گرفت سه بیمارستان تبریز، امام رضا (ع)، سینا و مردانی آذر امتیاز بالا دریافت کرده و مورد تقدیر قرار گرفته‌اند. اگر تبریز و بیمارستان‌هایش امتیاز بالایی دارند خدا به داد بیماران دیگر شهرهای کشور برسد که امتیاز کمتری دارند و معلوم نیست بعد از بستری در بیمارستان چه بلایی بر سرشان می‌آید.
گزارش از پری اشتری
انتهای پیام/