در تبریز قدیم، هر محله سهمی ویژه در اداره و توسعه شهر داشت. تجارت و صنعت عمدتاً در اختیار اهالی محلاتی چون دوه‌چی (شتربان) و نوبر بود، امور مدیریتی و دیوان‌سالاری در ششگلان رونق داشت، دامپروری به جمشیدآبادی‌ها و لوکزه‌ای‌ها سپرده می‌شد و کشاورزی در حکم‌آباد، شنب‌غازان و لاله جریان داشت. آسیابانان بارنج، مارالان و بیلانکوه آرد شهر را تأمین می‌کردند، باغمیشه در کنار کشاورزی، میزبان مسافران بود و نانوایان مارالان نان سنتی تبریز را به سفره مردم می‌رساندند. همچنین تولید و تجارت فرآورده‌های لبنی و چرم طبیعی، هویت اقتصادی محلاتی چون جامیش‌آوان و لیل‌آباد را شکل داده بود.

تا دهه ۴۰ خورشیدی، مرز محلات، میدان‌های اصلی، مساجد، حمام‌ها و حتی گورستان‌های هر محله مشخص بود و این عناصر، شناسنامه فرهنگی و اجتماعی هر منطقه به شمار می‌رفتند. اما توسعه نامتوازن شهری در دهه‌های اخیر، بسیاری از این نشانه‌های هویتی را از میان برده و حتی نام برخی محلات نیز به تدریج از تابلوهای شهری حذف شده است؛ روندی که اگر ادامه یابد، نسل‌های آینده ارتباط خود را با بخش مهمی از تاریخ و حافظه جمعی تبریز از دست خواهند داد.

در چنین شرایطی، احیای هویت محلات تاریخی ضرورتی فرهنگی و اجتماعی است. یکی از راهکارهای عملی و کم‌هزینه، نصب کتیبه‌های سنگی در میدان‌های اصلی و تاریخی محلات است؛ کتیبه‌هایی که نام محله، پیشینه تاریخی و ویژگی‌های آن را معرفی کنند و ضمن حفظ هویت شهری، به تقویت گردشگری فرهنگی نیز کمک کنند.

پیشنهاد می‌شود شورای اسلامی شهر تبریز با تصویب طرحی، شهرداری‌های مناطق را موظف کند میدان‌های اصلی محلات تاریخی را شناسایی کرده و با نصب کتیبه‌های دائمی، نام و هویت این محلات را برای آیندگان ماندگار سازند. این اقدام، گامی مؤثر در پاسداشت تاریخ تبریز و حفظ حافظه شهری خواهد بود؛ حافظه‌ای که بدون آن، توسعه شهری نیز از ریشه‌های فرهنگی خود فاصله خواهد گرفت.

به قلم ایوب نیکنام لاله، پژوهشگر تاریخ تبریز

انتهای پیام/