به گزارش نصر، احد وظیفه رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی با اشاره به افزایش توجه رسانه‌ها و مردم به پدیده‌های جوی، آگاهی عمومی درباره تحولات اقلیمی را اتفاقی مثبت دانست، اما نسبت به انتشار شایعات و بزرگ‌نمایی در فضای مجازی هشدار داد.

او توضیح داد ال‌نینو و لانینا دو فاز متفاوت از وضعیت دمایی اقیانوس آرام هستند که در قالب پدیده‌ای با عنوان «نوسان جنوبی» یا ENSO شناخته می‌شوند. بر این اساس، اگر دمای سطح آب در بخش‌هایی از اقیانوس آرام استوایی به‌طور متوسط و در یک بازه سه‌ماهه حدود نیم درجه سانتی‌گراد بالاتر از میانگین بلندمدت قرار بگیرد، فاز ال‌نینو شکل می‌گیرد و اگر همین میزان پایین‌تر از میانگین باشد، منطقه وارد فاز لانینا می‌شود.

به گفته وظیفه، شدت ال‌نینو بر اساس میزان افزایش دمای آب دسته‌بندی می‌شود؛ افزایش نیم تا یک درجه، ال‌نینوی ضعیف، یک تا یک‌ونیم درجه، ال‌نینوی متوسط، یک‌ونیم تا دو درجه، ال‌نینوی قوی و افزایش بیش از دو درجه، «سوپر ال‌نینو» یا ال‌نینوی بسیار قوی نامیده می‌شود.

او با بیان اینکه این پدیده معمولاً از بهار آغاز به تغییر می‌کند و در طول تابستان و پاییز توسعه می‌یابد، گفت بیشترین نابهنجاری دمایی آن معمولاً در ماه‌های دسامبر، ژانویه و فوریه، برابر با آذر، دی و بهمن، رخ می‌دهد.
به توضیح وی، ال‌نینوها معمولاً چرخه‌ای حدوداً یک‌ساله دارند، در حالی که لانینا در موارد بیشتری دو تا سه سال ادامه پیدا می‌کند.
 
چرا ال‌نینو بر بارش ایران اثر می‌گذارد؟
رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی، اثر ال‌نینو بر ایران را از طریق سازوکار موسوم به «دورپیوندها» توضیح داد؛ یعنی پدیده‌هایی که در فاصله‌ای بسیار دور از یک منطقه رخ می‌دهند، اما از طریق تغییر در گردش عمومی جو بر آب‌وهوای آن منطقه اثر می‌گذارند.

به گفته او، اگرچه اقیانوس آرام هزاران کیلومتر با ایران فاصله دارد، تغییر دمای گسترده سطح آب آن می‌تواند میدان فشار، الگوهای وزش باد و جریان‌های صعودی و نزولی جو را تغییر دهد و اثرات خود را به نقاط مختلف جهان منتقل کند.

وظیفه توضیح داد: در سال‌هایی که ال‌نینو رخ می‌دهد، انتقال رطوبت از اقیانوس هند و دریای سرخ به سمت ایران تسهیل می‌شود. همچنین سامانه‌هایی که از عرض‌های اقیانوس اطلس عبور می‌کنند، وارد اروپا و مدیترانه شرقی می‌شوند و سپس به سمت خاورمیانه حرکت می‌کنند، در چنین شرایطی می‌توانند رطوبت بیشتری دریافت کنند. به همین دلیل، در بسیاری از سال‌های ال‌نینویی، به‌ویژه در فصل پاییز، بارش‌های ایران و منطقه خاورمیانه وضعیت بهتری پیدا می‌کند.

او در عین حال تأکید کرد که اثر ال‌نینو بر همه مناطق جهان یکسان نیست و حتی در یک منطقه نیز رابطه‌ای قطعی و صددرصدی میان وقوع این پدیده و میزان بارش وجود ندارد.
به گفته وی، در سال‌های ال‌نینویی ممکن است بخش‌هایی از استرالیا، اندونزی و فیلیپین با کاهش بارش و خشکسالی روبه‌رو شوند، در حالی که بخش‌هایی از آمریکای جنوبی و سواحل جنوبی آمریکا بارش‌های گسترده‌تری را تجربه کنند.

وظیفه همچنین یادآور شد که وضعیت اقلیم ایران تنها به ال‌نینو وابسته نیست و مجموعه‌ای از عوامل، از جمله پوشش یخ‌های قطبی، جریان‌های بزرگ اقیانوسی مانند گلف‌استریم و شرایط جوی مناطق مختلف، در شکل‌گیری وضعیت آب‌وهوایی کشور نقش دارند.

ال‌نینو به معنای وقوع حتمی سیل یا یک بحران فراگیر نیست
احد وظیفه با رد برداشت‌های هراس‌آلود درباره ال‌نینو گفت: این پدیده بخشی طبیعی و تکرارشونده از سامانه اقلیمی زمین است و وقوع آن به‌خودی‌خود به معنای بروز یک فاجعه نیست.

او با اشاره به وضعیت سال‌های اخیر گفت :ایران در سال‌های 2023 تا 2024 ال‌نینوی ضعیف و در سال‌های 2024 تا 2025 لانینای ضعیف را تجربه کرده است.
به گفته وی، از سال 2025 و در سال 2026 کشور وارد فاز ال‌نینو شده و این پدیده  در حال توسعه بوده است. وظیفه در همین زمینه اظهار کرد که برآوردها، ال‌نینوی در حال وقوع را در زمره قوی‌ترین نمونه‌های دست‌کم صد سال گذشته قرار می‌دهد؛ هرچند داده‌های قابل اتکای موجود برای بررسی این موضوع عمدتاً به حدود یک قرن اخیر محدود است.

او تأکید کرد که نباید از وقوع ال‌نینو نتیجه گرفت همه مناطق کشور با بارش‌های سیل‌آسا مواجه خواهند شد یا مردم باید دچار نگرانی و اضطراب شوند. آنچه اهمیت دارد، شناخت علمی پدیده، توجه به پیش‌بینی‌های به‌روز و آمادگی در برابر مخاطرات احتمالی است.

تغییر اقلیم؛ افزایش دما، کاهش بارش و رشد تبخیر
 او گفت بر اساس داده‌های ایستگاه‌های هواشناسی در پنج تا شش دهه گذشته، میانگین دمای کشور حدود دو تا دوونیم درجه سانتی‌گراد افزایش یافته است.

به گفته وی، این افزایش دما ظرفیت تبخیر را بالا برده و موجب می‌شود آب موجود در دریاچه‌ها، کانال‌ها، مزارع و خاک با سرعت بیشتری از دسترس خارج شود. او توضیح داد که به ازای هر یک درجه افزایش دما، میزان تبخیر حدود هفت درصد افزایش می‌یابد و در نتیجه، افزایش دو تا سه درجه‌ای دما می‌تواند ظرفیت تبخیر را حدود 15 تا 20 درصد بالا ببرد.

احد وظیفه همچنین روند میانگین بارش سالانه کشور را کاهشی توصیف کرد و گفت: این میزان از حدود 250 میلی‌متر در گذشته به حدود 210 تا 220 میلی‌متر رسیده است. او کاهش تعداد روزهای بارانی و طولانی‌تر شدن دوره گرما را از دیگر نشانه‌های تغییرات اقلیمی دانست و تأکید کرد که این تغییرات در مناطق خشک و نیمه‌خشک، از جمله ایران، آثار ملموس‌تری دارد.

او برای مقایسه وضعیت بارش کشور با میانگین جهانی گفت: میانگین بارش سالانه جهان حدود 800 میلی‌متر است، در حالی که این میزان برای ایران حدود 235 میلی‌متر برآورد می‌شود.
به گفته وی، در چنین شرایطی حتی تغییرات نسبتاً محدود در میزان بارش نیز می‌تواند پیامدهای قابل توجهی برای منابع آب کشور داشته باشد.

رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی، افزایش جمعیت و رشد نیاز آبی را عامل دیگری در تشدید فشار بر منابع آب دانست و گفت: جمعیت کشور نسبت به چند دهه گذشته حدود سه برابر شده است. او همچنین ظرفیت تبخیر میانگین سالانه کشور را حدود هزار و 100 میلی‌متر در گذشته و نزدیک به هزار و 400 میلی‌متر در شرایط فعلی عنوان کرد.

به گفته وظیفه، توسعه بیابان‌ها و افزایش کانون‌های گردوغبار نیز از پیامدهای این روند است و شهرهایی مانند تهران، مشهد و اراک در معرض تنش یا بحران آبی قرار دارند.
او با اشاره به کاهش سرانه آب قابل دسترس هر شهروند تهرانی از چند هزار مترمکعب در دهه‌های گذشته به حدود 360 تا 370 مترمکعب در سال، تأکید کرد که بارش‌های یک فصل یا حتی یک سال نباید این تصور را ایجاد کند که مسئله خشکسالی و کمبود آب برطرف شده است.

هشدارهای هواشناسی؛ از بولتن پنج‌روزه تا سطوح زرد، نارنجی و قرمز
احد وظیفه بر ضرورت توجه مردم به اطلاعیه‌ها و بولتن‌های رسمی هواشناسی تأکید کرد و گفت: پیش‌بینی‌های هواشناسی با نزدیک شدن به زمان وقوع پدیده، از قطعیت بیشتری برخوردار می‌شوند؛ به همین دلیل نباید مردم تنها منتظر صدور هشدارهای رسمی بمانند.

او توضیح داد: بولتن‌های پیش‌بینی روزانه برای پنج روز آینده منتشر می‌شوند و می‌توانند نشانه‌ای اولیه از احتمال وقوع بارش یا پدیده‌های جوی باشند. در صورت نیاز و متناسب با شدت و آثار احتمالی مخاطره، هشدارها در سه سطح زرد، نارنجی و قرمز صادر می‌شوند.

او از مردم خواست اطلاعات هواشناسی را از مراجع رسمی دریافت کنند و به شایعات و مطالب تأییدنشده در شبکه‌های اجتماعی توجه نکنند. وظیفه همچنین نقش مدیریت بحران و هلال‌احمر را در آموزش عمومی و آماده‌سازی مردم مهم دانست و گفت: سازمان هواشناسی در زمینه اطلاع‌رسانی تخصصی و ارائه داده‌های جوی با این نهادها همکاری می‌کند.

انتهای پیام/