نصر: در شرایطی که ۱۳ درصد جمعیت کشور را افراد بالای ۶۰ سال تشکیل می‌دهد و پیش‌بینی می‌شود این رقم تا سال ۱۴۳۰ به بیش از ۳۰ درصد برسد، مقایسه‌ها و پیش‌بینی‌ها حاکی از آن است کشوری مانند ژاپن که در حال حاضر در وضعیت بسیار سالمند قرار دارد، در طی این بیست و پنج سال جای خود را به ایران خواهد داد و با گذر از بحران، آمار سالمندان خود را از 30 درصد به 13 درصد خواهد رساند.
به گزارش نصر، جوانی جمعیت هرچند از منظر برخورداری از نیروی انسانی مولد و ظرفیت‌های اقتصادی حائز اهمیت است، اما اندیشیدن تدابیر اساسی برای تأمین رفاه و سلامت گروهی که به‌زودی بخش بزرگی از جمعیت کشور را به خود اختصاص خواهند داد نیز از ضروریات انکارناپذیر امروز به شمار می‌رود.
تأسیس پژوهشکده سالمندی و راه‌اندازی مرکز تحقیقات سالمندی با هدف بررسی ابعاد گسترده این پدیده و یافتن راهکارهای مناسب، از اقدامات سازنده دانشگاه علوم پزشکی تبریز است که برگزاری نشست‌های تخصصی سالمندی و کنگره‌های بین‌المللی را می‌توان از دستاوردهای آن دانست و آن را سنگ بنای تبدیل شدن تبریز به قطب مطالعات سالمندی ایران قلمداد کرد.
دانشگاه علوم پزشکی تبریز در آبان‌ماه ۱۴۰۵ نیز با برگزاری سومین کنگره بین‌المللی سالمندی با عنوان «سالمندی فعال» و هفتمین نشست سالمندی پروفسور علوی، گام دیگری در مسیر بررسی این پدیده و جلب توجه سیاست‌گذاران و فعالان حوزه‌های علمی و تخصصی به آن برداشت.
مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، در پیامی اختصاصی به این رویداد، افزایش امید به زندگی و رشد جمعیت سالمند را از مهم‌ترین تحولات جمعیتی کشور دانست و بر ضرورت بازنگری در سیاست‌ها و الگوهای توسعه تأکید کرد.
وی با اشاره به ظرفیت‌های سالمندان در عرصه‌های مختلف، تصریح کرد: سالمندان صرفاً گروهی نیازمند مراقبت نیستند، بلکه صاحبان تجربه و ظرفیت‌هایی ارزشمند برای نقش‌آفرینی در خانواده و جامعه‌اند.
پزشکیان همچنین سالمندی فعال را برخورداری از سلامت، کیفیت زندگی، استقلال و مشارکت مؤثر اجتماعی دانست و آن را از اولویت‌های آینده کشور عنوان کرد.
مرتضی محمدزاده، معاون سیاسی و اجتماعی استاندار آذربایجان شرقی نیز در این کنگره با تأکید بر اینکه سالمندی ذاتاً معضل نیست، اظهار کرد: ناتوانی در برنامه‌ریزی و تطبیق ساختارهای جامعه با واقعیت‌های جمعیتی است که می‌تواند هزینه‌ساز باشد.
وی با بیان اینکه جامعه از نظر فرهنگی، اقتصادی، شهرسازی و نظام حمایت اجتماعی هنوز آمادگی لازم برای مواجهه با سالمندی را ندارد، سالمندان را اندوخته‌ای از خرد، اندیشه و تجربه دانست و بر ضرورت فراهم کردن زمینه مشارکت و حضور مؤثر آنان در جامعه تأکید کرد.
گروه کر فرزانگان، تحقق هدف سالمند فعال
یکی از جلوه‌های عملی توجه به جایگاه سالمندان و تقویت فعالیت و مشارکت اجتماعی این گروه سنی، حضور گروه کر فرزانگان متشکل از ۱۲۰ سالمند به رهبری مسعود امیرسپهر در این مراسم بود. این گروه با اجرای قوی و زیبای چند قطعه موسیقی به‌خوبی نشان داد سالمندی لزوماً با ناتوانی و کناره‌گیری از فعالیت‌های اجتماعی همراه نیست.
سالمندی، آینه تمام نمای نابرابری اجتماعی
گزارش خبرنگار نصر می‌افزاید، مجید فولادیان، جامعه‌شناس و رئیس دبیرخانه شورای ملی سالمندان کشور، سالمندی را آینه تمام‌نمای نابرابری‌های اجتماعی دانست و اظهار کرد: افرادی که در طول زندگی با فقر، دسترسی محدود به آموزش، اشتغال فرساینده، درآمد ناکافی و ناامنی مسکن مواجه بوده‌اند، دوران سالمندی دشوارتری را تجربه می‌کنند؛ در مقابل، برخورداری از آموزش، شغل ایمن، درآمد باثبات و خدمات سلامت، زمینه سالمندی فعال‌تر را فراهم می‌کند.
وی با اشاره به شرایط اقتصادی و اجتماعی جامعه افزود: در جامعه‌ای که نزدیک به ۴۰ درصد جمعیت آن در فقر مطلق قرار دارند، هزینه مسکن حدود ۵۰ درصد هزینه‌های خانوار را شامل می‌شود و بیش از ۶۰ درصد افراد درآمد پایدار و مستمری ندارند، دعوت از سالمندان به فعالیت و ورزش بدون رفع موانع اقتصادی و اجتماعی، تناقض‌آمیز است.
رئیس دبیرخانه شورای ملی سالمندان کشور تأکید کرد: مسئله سالمندی فعال صرفاً اراده فردی نیست، بلکه به توزیع عادلانه امکانات، فرصت‌ها و خدمات در جامعه بستگی دارد. سالمندی که از امنیت اقتصادی، خدمات سلامت، شبکه حمایتی و امکان مشارکت برخوردار باشد، فرصت بیشتری برای زندگی فعال خواهد داشت.
فولادیان با اشاره به تغییر رویکرد دبیرخانه شورای ملی سالمندان گفت: به‌جای تمرکز صرف بر نیازهای سالمندان، باید این پرسش را مطرح کنیم که جامعه و نظام حکمرانی چه اقداماتی باید انجام دهند تا فعال ماندن سالمندان امکان‌پذیر شود.
وی توسعه شهرهای دوستدار سالمند، تأمین امنیت اقتصادی، دسترسی همگانی به خدمات بهداشتی، حمایت و مراقبت ساختاریافته و تقویت مشارکت اجتماعی و کرامت سالمندان را از الزامات این مسیر برشمرد و خاطرنشان کرد: سالمندی فعال پیش از آنکه مطالبه‌ای فردی باشد، مسئولیتی اجتماعی است.
سلامت سالمندی باید از ابتدای زندگی پایه‌گذاری شود
رضا سعیدی، رئیس مرکز جوانی جمعیت، با تأکید بر ضرورت توجه به سلامت افراد از ابتدای زندگی، اظهار کرد: اگر به دنبال سالمندی سالم و فعال هستیم، نمی‌توانیم منتظر رسیدن افراد به ۶۰ یا ۷۰ سالگی بمانیم و تازه برای سلامت آنان برنامه‌ریزی کنیم؛ بلکه باید از دوران کودکی و حتی پیش از تولد، زمینه‌های لازم را فراهم کنیم.
وی با اشاره به مفهوم «هزار روز نخست زندگی» افزود: این دوره که از زمان لقاح تا دو سالگی ادامه دارد، سنگ‌بنای سلامت فرد در تمام طول عمر است و باروری سالم و کودکی سالم می‌تواند به سالمندی سالم‌تر منجر شود.
سعیدی با بیان اینکه بسیاری از سالمندان در دهه پایانی زندگی خود با چند بیماری مزمن و محدودیت‌های جسمی مواجه می‌شوند، گفت: در حال حاضر با وجود اینکه حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد جمعیت کشور را سالمندان تشکیل می‌دهند، بیش از ۴۰ درصد تخت‌های بیمارستانی در اختیار این گروه سنی است؛ موضوعی که هزینه‌های سنگینی را به نظام سلامت و خانواده‌ها تحمیل می‌کند.
سعیدی با اشاره به تجربه برخی کشورها در استفاده از فناوری‌های نوین برای مراقبت و کاهش انزوای سالمندان، تأکید کرد: شتاب سالمندی در ایران بسیار بیشتر از کشورهایی مانند ژاپن است، در حالی که زیرساخت‌ها و امکانات اقتصادی و فناورانه مشابهی برای مدیریت این روند فراهم نشده است.
سالمندی فعال، حاصل سرمایه‌گذاری در تمام مراحل زندگی است
کیتا اوهاشی، نماینده صندوق جمعیت سازمان ملل متحد، نیز با اشاره به تحولات جمعیتی جهان و روند سالمندی در ایران اظهار کرد: سالمندی فعال و سالم، سفری مادام‌العمر است و میزان تاب‌آوری یا آسیب‌پذیری افراد در دوران سالمندی به مراقبت، حمایت و سرمایه‌گذاری‌هایی بستگی دارد که در دوران کودکی، نوجوانی و سنین باروری دریافت کرده‌اند.
وی با تأکید بر رویکرد چرخه زندگی در سیاست‌گذاری‌های جمعیتی افزود: در صندوق جمعیت سازمان ملل متحد باور داریم هر انسانی، فارغ از سن یا توانایی، حق برخورداری از زندگی همراه با کرامت، سلامت و حق انتخاب را دارد.
اوهاشی با اشاره به همکاری این نهاد با وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، سازمان بهزیستی و دبیرخانه شورای ملی سالمندان گفت: در چارچوب این همکاری‌ها، بسته جامعه‌آموزشی مراقبت رسمی از سالمندان تدوین شده و اجرای آزمایشی طرح محیط دوستدار سالمند و برنامه‌های بین‌نسلی، از جمله طرح بانک زمان، در دستور کار قرار گرفته است.
نماینده صندوق جمعیت سازمان ملل متحد بر اهمیت پژوهش و تبادل تجربه در این حوزه تأکید کرد و گفت: شواهد علمی و پژوهش‌ها می‌توانند اهداف و برنامه‌های ارزشمند را به سیاست‌ها و خدمات اثربخش و مبتنی بر شواهد تبدیل کنند. همچنین مشارکت دانشجویان و پژوهشگران جوان اهمیت ویژه‌ای دارد؛ چراکه جامعه‌ای که آنان دوران سالمندی خود را در آن سپری خواهند کرد، همان جامعه‌ای است که امروز در حال شکل‌گیری آن هستیم.
تأثیر ورزش بر روند سالمندی
مریم نورشاهی، استاد دانشگاه شهید بهشتی و سرپرست مرکز ملی توسعه ورزش سالمندی، با اشاره به افزایش جمعیت سالمند در جهان، توجه به هزینه‌های سلامت و نقش فعالیت بدنی در کاهش آن را ضروری دانست و اظهار کرد: طی ۲۰ سال گذشته، هزینه‌های زندگی ۳۰ برابر و هزینه‌های بهداشتی ۷۱ برابر افزایش یافته است؛ ازاین‌رو توجه به راهکارهای پیشگیرانه، از جمله ورزش، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
وی با بیان اینکه فعالیت ورزشی بر عملکرد بخش‌های مختلف بدن تأثیر می‌گذارد، افزود: ورزش از طریق ارتباط میان عضلات، مغز، بافت چربی، کبد و سایر اندام‌ها، آثار گسترده‌ای بر سلامت دارد و برخلاف بسیاری از مداخلات دارویی، می‌تواند بدون عوارض جانبی داروها، بخش‌های مختلف بدن را تحت تأثیر قرار دهد.
نورشاهی با اشاره به آمار فعالیت بدنی در کشور گفت: بر اساس آمار ارائه‌شده از سوی وزارت ورزش، در سال ۱۳۸۲ حدود ۱۹ درصد مردم فعالیت ورزشی منظم داشتند، اما این میزان در سال ۱۳۹۳ به ۱۲ درصد کاهش یافت. هزینه و کمبود وقت از جمله دلایل اعلام‌شده برای کاهش فعالیت ورزشی مردم بوده است.
وی با اشاره به وجود نابرابری استانی در میزان فعالیت بدنی افزود: استان‌هایی مانند ایلام، کرمانشاه و سیستان و بلوچستان وضعیت نامطلوب‌تری در این زمینه دارند و آذربایجان شرقی و غربی نیز از جمله استان‌هایی هستند که میزان فعالیت ورزشی در آن‌ها پایین گزارش شده است.
استاد دانشگاه شهید بهشتی با تأکید بر ضرورت توجه به ابعاد مختلف آمادگی جسمانی در دوران سالمندی اظهار کرد: صرفاً پیاده‌روی و ورزش‌های سبک برای حفظ سلامت سالمندان کافی نیست و باید مؤلفه‌هایی مانند قدرت و توان عضلانی، تعادل، تمرکز و عملکرد شناختی نیز در برنامه‌های ورزشی آنان مورد توجه قرار گیرد.
وی با اشاره به پژوهش مشترک انجام‌شده با دانشگاه تبریز و پژوهشکده سالمندی گفت: نتایج این تحقیق نشان داد توده عضلانی و قدرت و توان عضلات دست و پا، از جمله شاخص‌های مؤثر بر سن بیولوژیک افراد هستند و می‌توانند در حفظ سلامت و افزایش طول عمر همراه با کیفیت زندگی نقش داشته باشند.
نورشاهی همچنین با بیان اینکه برنامه ورزشی سالمندان باید متناسب با شرایط جسمی و بیماری‌های احتمالی آنان طراحی شود، افزود: نمی‌توان برای همه سالمندان یک نوع ورزش مشخص تجویز کرد؛ بلکه لازم است برنامه‌های ترکیبی و متنوعی تدوین شود که قدرت، توان، تعادل و توانایی‌های شناختی را هم‌زمان تقویت کند.
وی در پایان با تأکید بر ضرورت توسعه زیرساخت‌های ورزشی ویژه سالمندان خاطرنشان کرد: ایجاد سالن‌ها و فضاهای مجهز به امکانات تخصصی برای تمرینات سالمندی و توجه بیشتر سیاست‌گذاران به ورزش این گروه سنی، باید در برنامه‌های حوزه سلامت و ورزش کشور جایگاه جدی‌تری پیدا کند.
در خاتمه، از تمبر اختصاصی سومین کنگره بین‌المللی سالمندی فعال با حضور مهمانان و مدعوین رونمایی به عمل آمد.
انتهای پیام/