نصر: تروریسم یکی از مناقشه‌انگیزترین مفاهیم در علوم سیاسی است که هنوز تعریفی واحد و جهانی برای آن نگاشته نشده است؛ البته تنها روی کاغذ. اگر از سطح تئوری فراتر رویم، تروریسم یعنی ایجاد وحشت، ترس و اضطراب و بوی یک جنایت.

پرسش مهم این است که آیا تروریسم و اقدامات تروریستی صرفاً به استفاده از سلاح گرم، ایجاد رعب و وحشت فیزیکی و رویدادهای چنددقیقه‌ای محدود می‌شود؟ از آنجا که تعریف یکپارچه‌ای از این مفهوم وجود ندارد، ابعاد آن همچنان قابل بحث و بررسی است.
اگر بخواهیم تعریفی فراتر از ابزارهای فیزیکی رایج در میان مردم و سازمان‌های بین‌المللی ارائه دهیم، باید به «منطق تروریسم» مراجعه کنیم. گاهی دولت‌ها نه از طریق سلاح گرم، بلکه با تکیه بر قدرت اقتصادی خود به حکومت‌های دیگر فشار می‌آورند. بدیهی است که فشار اقتصادی — که مصداق بارز آن تحریم‌هاست — می‌تواند علاوه بر جامعه هدف، مردم عادی را نیز دچار آسیب کند.
در این میان، گاهی دولت‌ها از فشار اقتصادی نه فقط برای تضعیف یا سقوط یک حکومت، بلکه برای اعمال فشار بر مردم جهت تحریک آنان علیه حکومت خود استفاده می‌کنند. در این حالت، دیپلماسی فشار از یک ابزار سیاسی فراتر رفته و به «تروریسم اقتصادی» تبدیل می‌شود؛ نقطه‌ای که منطق خشونت سیاسی علیه غیرنظامیان اهمیت می‌یابد.
اگر هدف یک سیاست اقتصادی تغییر رفتار حکومت باشد اما پیامدهای منفی آن ناخواسته متوجه مردم شود، با یک چالش حقوق بشری مواجه هستیم؛ اما اگر وارد آوردن فشار بر مردم نه یک پیامد جانبی، بلکه بخشی از زنجیره و فرآیند فشار بر حکومت تلقی شود، به منطق نظری تروریسم نزدیک شده‌ایم. زمانی که محروم‌سازی جامعه از نیازهای اساسی، آگاهانه و برای شکستن اراده سیاسی آن طراحی شود و ایجاد ترس و ناامنی در میان غیرنظامیان بخش عامدانه منطق سیاست اجبار باشد، می‌توان مؤلفه‌های اصلی و بنیادین تروریسم را به روشنی مشاهده کرد.
در نهایت، مرز میان «دیپلماسی اجبار» و «تروریسم اقتصادی» در همین نقطه ترسیم می‌شود: جایی که رنج غیرنظامیان از یک آسیب ناخواسته، به ابزاری محاسباتـی برای رسیدن به اهداف سیاسی تغییر شکل می‌دهد. اگر ملاک ارزیابی تروریسم را نه نوع ابزار مانند سلاح یا تحریم، بلکه منطق حاکم بر آن یعنی قربانی کردن امنیت و معیشت مردم برای تغییر موازنه قدرت بدانیم، فشارهای ساختارمند اقتصادی بر علیه جوامع را نیز می‌توان مصداق نوین و خاموشی از تروریسم در جهان امروزی قلمداد کرد.

ساغر خزانی
انتهای پیام/