به گزارش نصر، سیگار سال‌هاست یکی از شناخته‌شده‌ترین عوامل آسیب به سلامت انسان است، اما قلیان هم هنوز در برخی جمع‌ها با تصور اشتباه «تفریحی بودن» یا «کم‌ضررتر بودن» مصرف می‌شود. واقعیت این است که دود قلیان نیز حاوی مواد مضر و سمی است و عبور دود از آب، آن را به یک ماده بی‌خطر تبدیل نمی‌کند.
صدای قل‌قل قلیان شاید برای بعضی‌ها یادآور دورهمی و اوقات فراغت باشد، اما پشت این صدا، ترکیباتی قرار دارند که می‌توانند به ریه و سیستم قلبی‌عروقی آسیب برسانند.
مشکل فقط خود مصرف‌کننده نیست، دود محیطی نیز می‌تواند اطرافیان، به‌ویژه کودکان و افراد غیرسیگاری را در معرض مواد زیان‌آور قرار دهد. بنابراین قلیان یک عادت کاملاً شخصی نیست و آثار آن می‌تواند به دیگران نیز برسد.
بسیاری از مصرف‌کنندگان، شروع ماجرا را جدی نمی‌گیرن، یک نخ در مهمانی، یک بار قلیان در دورهمی یا مصرف برای کاهش اضطراب و خستگی. اما نیکوتین ماده‌ای اعتیادآور است و تکرار مصرف می‌تواند وابستگی ایجاد کند.
از طرفی، تصور اینکه مصرف قلیان فقط گاهی اتفاق می‌افتد، لزوماً به معنای بی‌خطر بودن آن نیست. مقدار دود و مواد مضر دریافتی به عواملی مانند مدت و شیوه مصرف بستگی دارد و نمی‌توان صرفاً به دلیل «تفریحی بودن» آن را بی‌ضرر دانست.
ریه‌های انسان برای تنفس هوای پاک ساخته شده‌اند، نه برای ورود مداوم دود و مواد شیمیایی. مصرف دخانیات می‌تواند عملکرد ریه را تحت تأثیر قرار دهد و خطر ابتلا به بیماری‌های مختلف، از بیماری‌های مزمن تنفسی گرفته تا بیماری‌های قلبی و برخی سرطان‌ها را افزایش دهد، اما آسیب‌ها فقط به ریه محدود نمی‌شود. قلب و عروق، سلامت دهان و دندان و بسیاری از بخش‌های دیگر بدن نیز از پیامدهای مصرف دخانیات در امان نیستند.
چند روز پیش، برای حضور در یک جلسه خبری، از یکی از پل‌های هوایی تبریز عبور می‌کردم، مسیری که هر روز محل رفت‌وآمد تعداد زیادی از شهروندان است. در انتهای پل اما صحنه‌ای توجهم را جلب کرد، دو دختر جوان گوشه‌ای زیرانداز پهن کرده و بی‌اعتنا به رفت‌وآمد مردم، مشغول سیگار کشیدن بودند.
روی زیرانداز، ردپای ساعت‌ها دود گرفتن دیده می‌شد، چندین نخ سیگار کشیده‌شده که در کنار یکدیگر رها شده بودند. نمی‌شد فهمید چند ساعت است که همان‌جا نشسته‌اند، اما تعداد سیگارهای خاموش‌شده به‌خوبی نشان می‌داد که ماجرا فقط به یک نخ سیگار و چند دقیقه توقف ختم نشده است.
آنچه بیش از خود سیگار کشیدن توجهم را جلب کرد، عادی شدن صحنه بود، نه برای آن دو دختر اتفاق غیرمعمولی بود و نه حضور رهگذران باعث می‌شد رفتارشان را پنهان کنند. مردم از کنارشان عبور می‌کردند و آنها همچنان به گفت‌وگو و سیگار کشیدن خود ادامه می‌دادند، انگار این صحنه، دیگر برای هیچ‌کس عجیب نبود.
شاید سال‌ها پیش، دیدن چنین صحنه‌ای در یک فضای عمومی می‌توانست نگاه‌ها را به سمت خود جلب کند، اما امروز در برخی نقاط شهر، مصرف سیگار و قلیان به بخشی از منظره روزمره تبدیل شده است، اتفاقی که باید درباره چرایی آن بیشتر پرسید.
حالا که دانشگاه‌ها تا حدودی خلوت و کلاس‌ها تعطیل شده‌اند، شاید انتظار داشته باشیم شب‌های اطراف دانشگاه‌ها هم آرام‌تر از همیشه باشد، اما کافی است شب‌ها از مقابل برخی دانشگاه‌ها عبور کنیم تا تصویر دیگری ببینیم، دختران و پسرانی که گوشه‌ای ایستاده‌اند، دور هم جمع شده‌اند و دود سیگار، بخشی از چهره شبانه شهر شده است.
در میان آنها، دختران و پسرانی دیده می‌شوند که ظاهری آراسته دارند، لباس‌های مرتب، چهره‌هایی شاداب و سبک ظاهری که در نگاه نخست، شاید هیچ‌کس تصور نکند سیگار بخشی از زندگی‌شان باشد. گاهی هم سیگارهایی در دست دارند که قیمتشان کم نیست، اما آنچه بیشتر از قیمت سیگارها باید ذهنمان را درگیر کند، دلیل رسیدن آنها به این نقطه است.
واقعیت این است که پشت هر سیگاری که روشن می‌شود، الزاماً یک داستان ساده وجود ندارد. یکی شاید برای تجربه کردن شروع کرده، دیگری برای اینکه در جمع دوستانش عقب نماند، یکی برای فرار چند دقیقه‌ای از فشار و اضطراب و دیگری شاید فقط برای اینکه احساس کند با این کار، بخشی از بزرگ شدن و استقلال خود را تجربه می‌کند.

وقتی کافه‌ها هم بوی دود می‌گیرند
تا همین چند سال پیش، در بسیاری از مکان‌های عمومی، تابلوهای «سیگار کشیدن ممنوع» به چشم می‌خورد، هشداری ساده که مرزی میان فضای عمومی و مصرف دخانیات ایجاد می‌کرد. اما امروز کافی است کمی در شهر قدم بزنیم تا ببینیم این تابلوها یا کمتر دیده می‌شوند یا دیگر آن حساسیت گذشته را ندارند.
کافه‌هایی که قرار بود پناهی برای چند دقیقه آرامش، گفت‌وگو، دورهمی و دلخوشی مردم باشند، در برخی موارد به فضایی برای کشیدن سیگار و قلیان تبدیل شده‌اند، جایی که به جای عطر قهوه و چای، دود در فضای آن می‌پیچد و گاهی کسی هم از حضور دود در محیط تعجب نمی‌کند.
ماجرا فقط یک نخ سیگار یا یک پک قلیان نیست، مسئله، عادی شدن مصرف دخانیات در فضاهایی است که قرار بود محل آرامش و تفریح سالم باشند.

خانواده، نخستین سنگر پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی
مسئول دفتر پیشگیری و بازخوانی بهزیستی آذربایجان‌شرقی در گفت‌وگو با ایسنا با تأکید بر نقش خانواده در پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی گفت: خانواده نخستین و مهم‌ترین نهاد اجتماعی در جامعه ایرانی است و نحوه رفتار والدین با کودکان و نوجوانان باید از برخوردهای پلیسی و صرفاً ضابطه‌مند به سمت همراهی، مربی‌گری و اقناع تغییر کند، چراکه برخوردهای تحکمی با کودکان و نوجوانان نتیجه مطلوبی به دنبال نخواهد داشت.
ولی‌الله وطنی با اشاره به رواج مصرف قلیان در جامعه اظهار کرد: متأسفانه امروز قلیان در جامعه رواج بیشتری پیدا کرده و باور غلطی نیز در میان مردم شکل گرفته است که قلیان کم‌خطر است، در حالی که در تبریز نیز به عینه شاهد وجود قلیان در برخی رستوران‌ها و کافه‌ها هستیم و لازم است در این زمینه نظارت‌های لازم انجام شود.

یک وعده قلیان، معادل دود ۴۰ تا ۸۰ نخ سیگار
وی با بیان اینکه یکی از بزرگ‌ترین فریب‌ها در حوزه دخانیات که متأسفانه با فرهنگ جامعه ایرانی نیز عجین شده، مصرف قلیان در محیط خانوادگی و دورهمی‌هاست، گفت: قلیان نه‌تنها تفریح نیست، بلکه ورود مستقیم دود و مواد سمی به ریه‌هاست.
وطنی ادامه داد: به دلیل حجم بالای دود، همچنین استفاده از تنباکوهای اسانس‌دار و طعم‌دار، میزان مواجهه فرد با دود در یک وعده مصرف قلیان می‌تواند بسیار زیاد باشد و بر اساس برآوردهای مطرح‌شده، مصرف یک وعده قلیان از نظر حجم دود استنشاق‌شده می‌تواند معادل مصرف حدود ۴۰ تا ۸۰ نخ سیگار باشد.
مسئول دفتر پیشگیری و بازخوانی بهزیستی آذربایجان‌شرقی تأکید کرد: نباید اجازه دهیم «سموم شیرین» وارد دورهمی‌های خانوادگی شود. یکی از مواردی که باید مورد توجه قرار گیرد این است که سیگار می‌تواند دروازه ورود به اعتیاد باشد.
وی با بیان اینکه مصرف دخانیات بر ریه و مغز تأثیر می‌گذارد، گفت: مواد موجود در دود دخانیات بر ساختار شیمیایی مغز تأثیر می‌گذارند و فرد را با مقاومت‌های روانی مواجه می‌کنند که در نهایت می‌تواند به وابستگی و اعتیاد منجر شود.
وطنی با اشاره به اهمیت مدیریت عادی‌سازی مصرف دخانیات در خانواده افزود: اگر مصرف سیگار یا قلیان در خانه عادی باشد، هرچقدر هم درباره مضرات آن به فرزندان بگوییم، در عمل شعار داده‌ایم، چراکه کودک و نوجوان بیش از آنکه از گفته‌های ما تأثیر بگیرد، از رفتار و الگوی والدین خود الگوبرداری می‌کند.
وی ادامه داد: اگر جوانان احساس می‌کنند دود قلیان و سیگار برایشان خوشایند است، باید بدانند که پشت این موضوع افرادی سودجو قرار دارند که تلاش می‌کنند قبح مصرف دخانیات را در جامعه بشکنند تا بتوانند از این وضعیت سوءاستفاده کنند.
مسئول دفتر پیشگیری و بازخوانی بهزیستی آذربایجان‌شرقی با اشاره به باورهای غلط موجود در جامعه درباره دخانیات گفت: جامعه ما با باورهای غلط متعددی مواجه است که قلیان و سیگار نیز از این موضوع مستثنی نیستند. یکی از باورهای غلط این است که در قلیان آب وجود دارد و آب می‌تواند ضرر دود را کاهش دهد، در حالی که این تصور کاملاً نادرست است. آب موجود در قلیان تنها دمای دود را کاهش می‌دهد و مانع ورود مواد مضر به بدن نمی‌شود. مونوکسیدکربن و فلزات سنگین همچنان وارد بدن می‌شوند و به دلیل مکش بیشتر در هنگام مصرف قلیان، ریه‌ها نیز بیشتر در معرض آسیب قرار می‌گیرند.
وطنی یکی دیگر از باورهای غلط را مربوط به سیگارهای لایت، اسلیم و سیگارهای الکترونیکی دانست و گفت: برخی تصور می‌کنند سیگارهای اسلیم لایت یا سیگارهای الکترونیکی به دلیل ویژگی‌های ظاهری یا نوع مصرف، کم‌ضرر هستند، در حالی که این تصور نیز صحیح نیست. در سیگارهای لایت و کوچک‌تر، ممکن است فرد برای دریافت میزان مورد نظر دود، مکش بیشتری انجام دهد و در نتیجه همچنان در معرض مواد مضر قرار گیرد.

۲۰ درصد درمان‌جویان اعتیاد، مصرف خود را «تفننی» می‌دانستند
وی افزود: سیگارهای الکترونیکی نیز با وجود رایحه‌ها و طعم‌های مختلف، بی‌ضرر نیستند و می‌توانند حاوی مواد آسیب‌زا و سرطان‌زا باشند.
مسئول دفتر پیشگیری و بازخوانی بهزیستی آذربایجان‌شرقی با اشاره به باور غلط «مصرف تفننی» اظهار کرد: یکی دیگر از باورهای غلط در جامعه این است که فرد می‌گوید «من تفننی مصرف می‌کنم و معتاد نمی‌شوم». این باور بیشتر در حوزه مواد مخدر نیز دیده می‌شود. حداقل ۲۰ درصد افرادی که برای درمان مراجعه می‌کنند، عنوان می‌کنند که مصرفشان تفننی بوده و خود را معتاد نمی‌دانستند.
وی تأکید کرد: ورود به این وادی ممکن است آسان باشد اما خارج شدن از آن دشوار است، بنابراین پیشگیری بسیار راحت‌تر از آن است که فرد وارد این مسیر شود و سپس برای خروج از آن تلاش کند.

تربیت نادرست، مهارت نه گفتن را از کودکان می‌گیرد
وطنی با تأکید بر ضرورت آموزش مهارت «نه گفتن» به کودکان و نوجوانان گفت: متأسفانه در جامعه ما به مهارت نه گفتن به اندازه کافی مسلط نیستیم و در بسیاری از موارد، جوانانی که در معرض پیشنهاد مصرف مواد قرار می‌گیرند، به دلیل نداشتن این مهارت نمی‌توانند پاسخ منفی مناسبی ارائه دهند.
وی ادامه داد: هر انسان در بدو تولد به صورت ناخودآگاه از مهارت نه گفتن برخوردار است، اما به واسطه تربیت نادرست و برخی شیوه‌های تربیتی، این مهارت را از او می‌گیریم.
مسئول دفتر پیشگیری و بازخوانی بهزیستی آذربایجان‌شرقی از خانواده‌ها خواست مهارت نه گفتن را با فرزندان خود تمرین کنند و گفت: از خانواده‌ها خواهش می‌کنیم مهارت نه گفتن را تمرین کنند تا کودکان و نوجوانان بتوانند در موقعیت‌های مختلف، به‌ویژه در برابر پیشنهاد مصرف دخانیات و مواد مخدر، با اعتمادبه‌نفس و قاطعیت پاسخ منفی بدهند.
انتهای پیام/