نصر: کلان شهر تبریز، به دلیل مجاورت با یکی از فعال‌ترین گسل‌های کشور، در طول تاریخ بارها زلزله‌های ویرانگر را پشت سر گذاشته است. زلزله دوگانه و درس‌آموز اهر _ ورزقان، یادآور این واقعیت بود که خطر لرزه‌ای در آذربایجان شرقی، تنها یک احتمال نیست.

به گزارش نصر، نگاه به گذشته تبریز و وقوع زلزله‌هایی با شدت بالا، همواره مردم این شهر را بیدار نگه داشته است. هرچند از نظر علمی پیشرفت‌هایی حاصل شده و کیفیت ساخت‌وساز نسبت به گذشته بهبود پیدا کرده است اما همچنان نگرانی‌ها در خصوص نحوه مدیریت، توسعه شهری و کیفیت سازه‌ها به قوت خود باقی است و توسعه شهری در مجاورت گسل و بافت متراکم قدیمی، مسئله‌ی مهمی است که باید مورد بازنگری جدی قرار گیرد.
در همین راستا پرسش‌هایی در مورد میزان آمادگی این شهر مطرح می‌شود. تبریزِ امروز تا چه حد در برابر زمین‌لرزه‌های احتمالی آینده مقاوم است؟ برای پاسخ به این پرسش به سراغ اساتید دانشگاه حوزه زمین‌شناسی و مهندسی عمران رفتیم.

توسعه شهری در مسیر گسل نیازمند بازنگری است
بهزاد زمانی، استاد تمام گروه زمین‌شناسی دانشگاه تبریز در گفت و گوی اختصاصی با نصر ضمن اشاره به ماهیت گسل تبریز و مقایسه آن با نمونه‌های جهانی گفت: گسل تبریز از نظر ساختاری شباهت‌هایی به گسل «سن‌سباستین» ونزوئلا دارد که پیش از این منجر به زلزله در آن کشور شده بود. البته تفاوت‌های مهمی نیز میان آن‌ها مشهود است. میزان جابه‌جایی در گسل تبریز کمتر است و همین امر باعث می‌شود که دوره بازگشت زلزله در این منطقه طولانی‌تر باشد.
این استاد زمین‌شناسی با اشاره به پدیده زلزله‌های دوگانه و مکانیزم خاص آن‌ها افزود: در زلزله‌های دوگانه، وضعیت به مثابه یک سنگ است که به دو فنر آویزان شده باشد؛ با گسیخته شدن فنر اول، فنر دوم تحت فشار شدید قرار گرفته و در نتیجه زلزله دوم رخ می‌دهد. از نظر تخریبی، زلزله اول ترک‌ها و ضعف‌های ساختاری در ساختمان‌ها ایجاد می‌کند و زلزله دوم است که این درزها را به تخریب می‌کشاند.
او با اشاره به سهل‌انگاری موجود نسبت به زلزله در تبریز افزود: متأسفانه همیشه نگاه مقطعی و ضعیفی به زلزله در تبریز وجود داشته است. معمولاً پس از وقوع حادثه برخی مسئولان به آن توجه می‌کنند و با گذشت زمان، دوباره تا زلزله بعدی اهمیت موضوع فراموش می‌شود.
زمانی همچنین با نقد مسیر توسعه شهری تبریز به سمت شرق و شمال و روی خط گسل، بر چالش بافت‌های قدیمی و حاشیه‌نشین تأکید کرد و گفت: توسعه شهری تبریز به سمت شمال، تصمیم مناسبی نبوده و هشدارهای کارشناسان در سیاست‌گذاری‌ها به اندازه کافی دیده نشده است. بافت قدیمی و حاشیه‌نشین شهر از کوچه‌های کم‌عرض تشکیل شده که در صورت بروز حادثه، امدادرسانی را بسیار دشوار و حتی غیرممکن می‌سازد. این مسئله نیازمند اندیشه و برنامه‌ریزی جدی و فوری از سوی استانداری، شهرداری و مدیریت بحران است.

مدیریت شهری باید یک گام جلوتر از حادثه باشد
گزارش نصر می‌افزاید، سامان یغمائی، استاد تمام دانشکده عمران دانشگاه تبریز نیز در خصوص موقعیت تبریز در برابر زمین‌لرزه‌ها می‌گوید: تبریز در منطقه‌ای زلزله‌خیز واقع شده و احتمال وقوع زمین‌لرزه همواره وجود دارد. به همین دلیل، نمی‌توان به روش‌های سنتی ساخت‌وساز بسنده کرد. با توسعه روزافزون و گسترش شهر، ما همیشه باید یک قدم جلوتر از حادثه فکر کنیم. خوشبختانه امروزه آیین‌نامه ۲۸۰۰ موسوم به استاندارد طراحی سازه‌ها در برابر زلزله، به‌روزرسانی شده و امید می‌رود از این پس سازه‌ها با مقاومت و دقت بسیار بیشتری طراحی و ساخته شوند.
این استاد دانشگاه با تأکید بر لزوم مدیریت هوشمندانه طبقات و مجوزهای ساخت افزود: یکی از مباحث اصلی در مهندسی شهری، عملکرد بهینه سازه‌های ویژه و حیاتی است که به دلیل ضوابط طراحی خاص، انتظار تاب‌آوری بسیار بالایی از آن‌ها می‌رود. علاوه بر مقاومت مصالح، توزیع ارتفاعی ساختمان‌ها و مدیریت تعداد طبقات با توجه به موقعیت هر منطقه، نقشی کلیدی در بهبود ساختار شهری تبریز دارد. هر ساختمان با هر تعداد طبقه نباید در هر نقطه‌ای از شهر مجوز ساخت دریافت کند و در این مسیر، انتظار همراهی و نظارت دقیق نهادهایی همچون استانداری، شهرداری، مدیریت بحران و سازمان نظام مهندسی تبریز می‌رود.
با بررسی‌های انجام شده گزارش نصر حاکی از اهمیت بالای اطلاع رسانی و آگاه‌سازی عموم مردم در مورد این است. افزایش تاب‌آوری این کلان‌شهر فراتر از مقاوم‌سازی صرف ساختمان‌هاست. مدیریت هوشمندانه توسعه شهری، به کارگیری آیین‌نامه‌های نوین و در نهایت آگاه‌سازی و آمادگی عمومی، سه ضلع مثلث ایمنی تبریز هستند. شناخت درست ابعاد مختلف این خطر کمک می‌کند تا ایمنی به اولویت اصلی تبدیل شده و احتمال بروز خسارت کمتر شود.
گزارش از ساغر خزانی
انتهای پیام/