به گزارش نصر، محمدرضا عیوضی‌ قراملکی، به‌عنوان یکی از صاحب‌نظران و کنشگران شناخته‌شده در حوزه مدیریت گردشگری، دانش‌آموخته مقاطع کارشناسی‌ارشد و دکتری در رشته مدیریت گردشگری از کشور ترکیه است.
وی که پیوند میان آموزه‌های آکادمیک و تجربیات میدانی را سرلوحه فعالیت‌های خود قرار داده، سابقه حضور در شرکت‌های طراز اول گردشگری فعال در بازارهای هدف «عربی» و «روسی» را در کارنامه دارد که این امر، نگرشی بین‌المللی و بازاری‌محور به او در تحلیل روندهای این صنعت بخشیده است.
وی علاوه بر تجربه عملی در فضای گردشگری ترکیه و ایران، سوابق آموزشی پرباری در نهادهای علمی و تخصصی همچون دانشگاه‌ها، جهاد دانشگاهی، سازمان مدیریت صنعتی آذربایجان‌شرقی و اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی دارد.
عیوضی‌قراملکی همچنین دو دوره متوالی، مدیریت گردشگری شهرداری تبریز را بر عهده داشته و از نزدیک با چالش‌ها، فرصت‌ها و پیچیدگی‌های مدیریت شهری در کلان‌شهری همچون تبریز درگیر بوده است.
وی در گفتگو با آژانس خبری تحلیلی نصر، با بهره‌گیری از همین تجربیات دوگانه (آکادمیک و اجرایی)، به واکاوی عمیق و آسیب‌شناسانه وضعیت گردشگری تبریز پرداخته و با نگاهی تخصصی، راهکارهای عملیاتی برای گذار از شرایط فعلی و اعتلای برند گردشگری این شهر ارائه داده است.
  
تبریز ۳۵۰۰ ساله؛ غنای تاریخی در سایه بی‌مهری‌ها
عیوضی‌قراملکی در ابتدای سخنان خود با اشاره به قدمت تبریز اظهار داشت: تبریز با بیش از ۳۵۰۰ سال قدمت، علی‌رغم بی‌مهری‌های طبیعت (زلزله‌های ویرانگرش) و حمله‌های نظامی همسایگان و حتی قدرت‌های جهانی در دوره‌های مختلف، همچنان از غنای جاذبه‌های متنوع و متعدد گردشگری برخوردار است.
با پیدا شدن اتفاقی مجموعه عصر آهن در مرکز شهر تبریز، قدمت قابل اثبات تبریز به ۳۵۰۰ سال قبل رسید که به نظرم در صورت انجام کاوش‌های باستان‌شناسی، تبریز قدمتی بیش از آن را دارا می‌باشد.
وی افزود: غالب جاذبه‌های گردشگری تبریز در حوزه تاریخی، فرهنگی، هنری و اجتماعی می‌باشند. تبریز جاذبه‌های تاریخی قابل توجه بسیاری دارد که می‌توان به موزه عصر آهن، بازار تبریز، مسجد کبود، مجموعه صاحب‌آباد، مقبره‌الشعرا و... اشاره کرد که در داخل هر کدام از موارد فوق‌الذکر می‌توان کلی جاذبه و روایت را ارائه کرد.

 

 
بازار تبریز؛ گنجینه‌ای از شکوه و روایات تمدن‌ساز
وی با توصیف جایگاه ممتاز بازار تاریخی تبریز که به ثبت جهانی یونسکو رسیده است، افزود: بازار تبریز فراتر از یک فضای اقتصادی، جلوه‌گاهی باشکوه از معماری اصیل و مقصدی منحصربه‌فرد برای کشف لایه‌های تاریخ است. این مجموعه عظیم، گنجینه‌ای است که در هر گوشه خود، روایت‌های کهن و جذابی را در دل دارد. مساجد فاخر و تاریخی نهفته در این بازار، هر یک به تنهایی، شاهکاری از هنر و معماری ایرانی-اسلامی محسوب می‌شوند.
وی با اشاره به آرامگاه‌های تاریخی موجود در این بازار گفت: «مجموعه «چهارمنار» در دل این بازار، یکی از نقاط درخشان تاریخی ماست؛ جایی که مدفن یک امام‌زاده گرانقدر، شش امیر از خاندان روادی و دو تن از سلاطین سلجوقی است و آشنایی با این لایه‌های تاریخی، غنای فرهنگی تبریز را بیش از پیش نمایان می‌کند.
عیوضی‌قراملکی در ادامه به زیبایی‌های معماری مساجد تبریز پرداخت و اظهار داشت: مسجد جامع تبریز، یادگار ارزشمند دوران سلجوقی، با عناصر هنری چشم‌نواز و جزئیات حیرت‌انگیز خود، شاهدی زنده بر هنر فاخر تبریزی است. همچنین مجموعه تاریخی صاحب‌آباد، با ترکیب هوشمندانه مساجد، مدارس و بازار، نه تنها نگینی درخشان در تاریخ تبریز است، بلکه الگویی درخشان و الهام‌بخش برای شکل‌گیری میادین تاریخی بزرگ ایران همچون میدان نقش‌جهان اصفهان بوده است.
 
ضرورت پیوند میان آکادمی و صنعت
عیوضی‌قراملکی با نگاهی رو به آینده، یکی از کلیدهای طلایی توسعه گردشگری تبریز و آذربایجان‌شرقی را «غنای محتوایی» دانست و بر اهمیت نقش‌آفرینی پررنگ‌تر نهادهای علمی تأکید کرد.
وی گفت: تبریز از سال ۱۳۸۶ با عزمی راسخ مسیر ورود به باشگاه شهرهای گردشگرپذیر ایران را آغاز کرد و در این راه، شهرداری تبریز با اجرای طرح‌های ارزشمند، زیرساخت‌های خوبی را بنا نهاد. اکنون برای برداشتن گام‌های بلندتر، نیاز داریم که از ظرفیت عظیم علمی و پژوهشی دانشگاه‌های شهرمان، به‌ویژه دانشکده تاریخ دانشگاه تبریز، بیش از پیش بهره ببریم.
وی با اشاره به این پتانسیل افزود: دانشگاه می‌تواند به عنوان موتور محرک گردشگری، با تولید محتوای مستند، علمی و کاربردی، خوراک فکری متولیان این صنعت را تأمین کند. این هم‌افزایی میان دانش آکادمیک و تجربیات عملی، همان حلقه‌ی مفقوده‌ای است که می‌تواند غنای فرهنگی تبریز را به بهترین شکل ممکن به گردشگران عرضه کند. در واقع، دعوت از اساتید و پژوهشگران برای ایفای نقش در این حوزه، یک فرصت عالی برای دانشگاه است تا با ارائه محتوای قابل‌استناد، اثرگذاری خود را در معرفی هویت و تاریخ تبریز به عموم گردشگران به اثبات برساند و این مسیر مشترک، قطعاً به اعتلای صنعت گردشگری استان منجر خواهد شد.
 
تلفیق نوآوری و اشتیاق جوانان
عیوضی‌قراملکی با تأکید بر اهمیت جریان‌های خودجوش در صنعت گردشگری گفت: پس از تولید زیرساخت‌های علمی و محتوایی، بهره‌گیری از توان خلاقانه و پرشور بخش خصوصی، گامی تعیین‌کننده است. امروز شاهد هستیم جوانان خوش‌ذوق و توانمند تبریزی، همچون بهزاد قانونی و علی مهرکیا، با همتی مثال‌زدنی و بهره‌گیری از تکنولوژی‌های روز، همچون سفیرانی هنرمند، زیبایی‌های تبریز را به تصویر کشیده و بازتاب گسترده‌ای در فضای مجازی ایجاد کرده‌اند. این روحیه و اشتیاق جوانان، موتور محرک معرفی شایسته‌ی ظرفیت‌های آذربایجان به جهانیان است.
وی در ادامه به تجربیات خود در دوران مدیریت گردشگری شهرداری تبریز اشاره کرد و آن را دوره‌ی گذار به سمت «تبریز هوشمند» دانست: ما با رویکردی تحول‌آفرین در آن دوران، تلاش کردیم گردشگری تبریز را از روش‌های سنتی به سمت زیرساخت‌های مدرن هدایت کنیم. انتقال اطلاعات به بستر GIS، ارائه خدمات شبانه‌روزی و دیجیتال به گردشگران، تهیه عکس‌های ۳۶۰ درجه از بازار جهانی تبریز و استفاده از تورلیدرهای حرفه‌ای در اتوبوس‌های گردشگری، همگی با هدف ارائه تجربه‌ای دقیق، باکیفیت و خاطره‌انگیز برای میهمانان طراحی شدند.
وی افزود:حمایت از کسب‌وکارهای نوپای گردشگری و کافه-رستوران‌ها، بخشی از استراتژی ما برای پویایی اقتصاد گردشگری شهر بود که در کنار غنا بخشیدن به محتوای سایت گردشگری شهرداری، توانست گام‌های موثری در راه ارتقای خدمات گردشگری بردارد. این تجربیات نشان داد تبریز با تکیه بر مدیریت هوشمند و هم‌افزایی با بخش خصوصی، ظرفیت‌های بی‌نظیری برای درخشش حداکثری دارد.
 
چرا تبریز هنوز به جایگاه واقعی‌اش نرسیده است؟
عیوضی‌قراملکی با نگاهی آسیب‌شناسانه به مسیر توسعه گردشگری، موانع پیش‌رو را در دو سطح «داخلی» و «ملی» دسته‌بندی کرد.
 وی در تشریح چالش‌های درون‌استانی گفت: بخشی از کندی حرکت، ناشی از نبود نگاه کلان و راهبردی در مدیریت محلی است. متأسفانه در مقاطعی، گردشگری به‌جای آنکه به‌عنوان یک فرصت اقتصادی و فرهنگی نگریسته شود، از سوی عده‌ای با عینک “تهدید فرهنگی” یا «نگاه‌های محدود امنیتی» ارزیابی شده است که این خود، سد بزرگی در برابر شکوفایی این صنعت در تبریز و استان بوده است.
وی در ادامه، تحلیل خود را به حوزه رقابت‌های کلان در سطح ملی گسترش داد و با صراحت از «سیاست‌های رقیب» سخن گفت: در سطح ملی، ما با یک چالش ساختاری در فضای رقابتی مواجه هستیم. استان‌های پیشرو در صنعت گردشگری، با تکیه بر سابقه و نفوذ خود، تمایلی به ظهور رقیبی قدرتمند مانند تبریز ندارند و گاه با استفاده از ابزارهای پنهان و آشکار در مرکز، مانع از ایفای نقش واقعی ما می‌شوند.
عیوضی‌قراملکی برای تبیین این رقابت نابرابر، از اصفهان به‌عنوان یک نمونه موفق در لابی‌گری سیاسی نام برد و افزود: تأثیرگذاری اصفهان در مرکز تنها محدود به جاذبه‌هایش نیست؛ آن‌ها با بهره‌گیری از رایزنی‌های دقیق در پایتخت، موفق شده‌اند حضور در این شهر را به یکی از پروتکل‌های رسمی در دیدارهای دیپلماتیک و سفر مقامات خارجی به تهران تبدیل کنند. این در حالی است که تبریز با دارا بودن تنوع کم‌نظیر جاذبه‌ها و اقلیمی متفاوت، پتانسیلی بسیار فراتر از وضعیت فعلی دارد؛ بنابراین برای عبور از این شرایط و احیای جایگاه واقعی تبریز، نیازمند تحولی بنیادین در نحوه تعاملات، بازاریابی ملی و رفع موانع ساختاری هستیم تا بتوانیم در این صنعت پرسود، سهمی شایسته به دست آوریم.
 
گردشگری در چنبره‌ی بوروکراسی
عیوضی‌قراملکی با نگاهی انتقادی به مدل‌های حمایتی دولتی، معتقد است که گره‌گشایی از صنعت گردشگری بیش از آنکه نیازمند بودجه‌های کلان دولتی باشد، به تغییر رویکرد و رفع موانع اداری نیازمند است.
وی با طرح این پرسش کلیدی که «بسیاری از کشورهای در حال توسعه با وجود محدودیت‌های شدید مالی، چگونه چرخ‌های گردشگری خود را به حرکت درآورده‌اند؟»، تأکید کرد: حقیقت این است که بزرگ‌ترین مانع، تصدی‌گری‌های غیرضروری و مداخلات بوروکراتیک است. زمانی که دولت به‌جای تسهیل‌گری، به مانعی در مسیر فعالیت بخش خصوصی تبدیل می‌شود و بانک‌ها نیز در ایفای تعهدات مالی خود کوتاهی می‌کنند، سرمایه‌گذار عملاً در بن‌بست قرار می‌گیرد.
وی بزرگ‌ترین خلأ توسعه گردشگری تبریز را فقدان یک «نقشه‌ی راه جامع و علمی» دانست و گفت: سرمایه‌گذاری بدون داشتن سند بالادستی و استراتژی مشخص، نتیجه‌ای جز شکست به همراه ندارد.
به عنوان نمونه، شهرستان کلیبر که پایتخت اکوتوریسم ایران است، به دلیل نبود آمایش صحیح و فقدان نقشه‌ی راه برای توسعه اقامتی، شاهد صدور بی‌رویه‌ی مجوزهای هتلداری بود.
نتیجه‌ی این تصمیمات غیرکارشناسی، عدم توازن در عرضه و تقاضا، افت ضریب اشغال هتل‌ها و در نهایت پشیمانی و سرخوردگی سرمایه‌گذارانی است که با اشتیاق وارد این حوزه شده بودند.
وی در پایان این بخش افزود: وقتی متولی کاربلد و برنامه‌ی مشخصی برای توسعه وجود نداشته باشد، سرمایه‌های بخش خصوصی به هدر می‌رود. برای احیای اعتماد سرمایه‌گذاران و پویایی صنعت گردشگری استان، بیش از هر چیز به تدوین نقشه‌ی راهی نیاز داریم که مسیر توسعه را بر اساس نیازهای واقعی بازار و پتانسیل‌های بومی ترسیم کند.
جست‌وجوی هویت پایدار
عیوضی‌قراملکی در تحلیل چالش‌های برندینگ گردشگری تبریز، به ناکامی‌های پس از رویداد «تبریز ۲۰۱۸» اشاره کرد و گفت: اگرچه جلسات متعددی برای احصای برند شهری تبریز برگزار شد، اما تا مدت‌ها به نتیجه‌ی ملموسی نرسیدیم. با این حال، در دو سه سال اخیر عبارت «تبریز؛ بهشت ماندگار» به عنوان پیشنهادی واجد سنگینی، جذابیت و موضوعیت، مطرح شده است که به باور من، پتانسیل لازم برای تبدیل شدن به برند رسمی شهر را دارد.
وی در بخش دیگری از صحبت‌های خود، ماهیت گردشگری را صنعتی «متکی بر بخش خصوصی» دانست و با انتقاد از مداخلات غیرسازنده نهادهای دولتی و عمومی تصریح کرد: گردشگری، صنعتی است که با ورود غیرکارشناسی دستگاه‌های دولتی و عمومی، آسیب می‌بیند. مدیریت حساس این صنعت، نیازمند چابکی بخش خصوصی است.
وی تأکید کرد: وظیفه ذاتی و اصلی بخش دولتی و عمومی، تصدی‌گری نیست؛ بلکه آن‌ها باید تنها به «بسترسازی»، «سیاست‌گذاری کلان» و «تسهیل‌گری» برای فعالیت فعالان این عرصه بپردازند. تفکیک دقیق این نقش‌ها و واگذاری امور اجرایی به بخش خصوصی، کلید گذار از مشکلات فعلی و دستیابی به توسعه پایدار در صنعت گردشگری تبریز است.
 
تنوع‌بخشی به تفریحات و اجماع مدیریتی؛ الزامات ماندگاری گردشگر در تبریز
عیوضی‌قراملکی برای برون‌رفت از چالش «کوتاه‌مدت بودن اقامت گردشگران» در تبریز، راهکارهای عملیاتی و مدیریتی مشخصی ارائه داد.
 وی یکی از کلیدی‌ترین اهرم‌ها را «مدیریت قیمت تمام‌شده» دانست و تأکید کرد: برای ترغیب گردشگر به اقامت طولانی‌تر، باید با نگاهی کارشناسی به اقتصاد گردشگری، هزینه‌های سفر را در سطحی رقابتی و جذاب تنظیم کنیم. گردشگر زمانی مدت بیشتری در مقصد می‌ماند که احساس کند در برابر هزینه‌ای که می‌پردازد، خدماتی ارزشمند و باکیفیت دریافت می‌کند.
وی در کنار فاکتور قیمت، بر لزوم «توسعه زیرساخت‌های تفریحی» تأکید کرد و افزود: اگرچه تبریز به پشتوانه‌ی غنای تاریخی و فرهنگی‌اش پتانسیل بی‌نظیری دارد، اما در حوزه زیرساخت‌های تفریحی مدرن نظیر مجموعه‌های شهربازی‌ (لوناپارک)، مراکز بازی‌های آبی، و پیست‌های اسکی سرپوشیده با ضعف مزمن مواجه است. این خلأها باعث می‌شود که بخشی از نیازهای تفریحیِ مسافران بی‌پاسخ بماند؛ لذا ضروری است با بسته‌های تشویقی، بخش خصوصی را به سرمایه‌گذاری در این حوزه‌ها ترغیب کرد تا سبد خدمات گردشگری تبریز تکمیل شود.
عیوضی‌قراملکی در بخش پایانی چشم‌انداز خود، تحقق این تحولات را منوط به «اجماع مدیریتی» دانست و تصریح کرد: تحول صنعت گردشگری تبریز، پروژه‌ای فرادستگاهی است. این صنعت زمانی می‌تواند به پیشران توسعه‌ی استان تبدیل شود که به «اولویت نخست» در دستور کار نمایندگان مجلس، استاندار، فرمانداران، اعضای شورای شهر و شهرداران تبدیل گردد. تنها با اراده‌ی جمعی این ارکان حاکمیتی و حمایت از بخش خصوصی است که می‌توانیم شاهد جهشی ملموس در جایگاه گردشگری تبریز در سطح ملی و بین‌المللی باشیم.
 
تنوع‌بخشی به محصول گردشگری؛ ۲۰ مسیر تخصصی برای کشفِ لایه‌های پنهانِ تبریز
عیوضی‌قراملکی در بخش پایانی سخنان خود، با ارائه مصداقی عینی از رویکرد علمی به مدیریت مقاصد گردشگری، از طراحی «۲۰ مسیر تخصصی گردشگری» در سال ۱۴۰۰ خبر داد.
وی  این پروژه‌ی مطالعاتی را پاسخی هوشمندانه به ضرورت «تخصصی‌سازی سفر» دانست و تصریح کرد: تبریز به اندازه‌ای غنی است که نمی‌توان آن را تنها با یک کلیت واحد به گردشگر معرفی کرد. ما برای هر سلیقه و هر حوزه‌ای، یک “محصول گردشگری” مشخص تعریف کردیم تا گردشگر، هدفمندتر و عمیق‌تر با هویت شهر آشنا شود.
این مسیرهای تخصصی که شامل محورهایی چون «مسیر مشروطه تبریز»، «مسیر فرش»، «مسیر گردشگری ادبی»، «مسیر سینماها»، «مسیر گردشگری مذهبی»، «مسیر پل‌های تاریخی»، «مسیر خانه‌های قدیمی»، «مسیر موزه‌ها» و ۱۲ محور موضوعی دیگر است، در واقع ابزاری برای غلبه بر «سطحی‌نگری در گردشگری» است.
وی با تأکید بر اینکه تبریز برای هر نوع گردشگر، بسته پیشنهادی منحصر‌به‌فردی دارد، افزود: این مسیرها صرفاً یک فهرست نیستند، بلکه نقشه‌راهی برای ارائه تجربه‌ای جامع و مدیریت‌شده هستند.
اگر این مسیرهای تخصصی به درستی در شبکه‌های توزیع و آژانس‌های مسافرتی فعال شوند، علاوه بر اینکه مدت اقامت گردشگر به دلیل تعدد جاذبه‌های موضوعی افزایش می‌یابد، رضایت‌مندی او نیز به شکل چشمگیری ارتقا خواهد یافت.
عیوضی‌قراملکی در پایان با نگاهی خوش‌بینانه و در عین حال مطالبه‌گر، تأکید کرد: ظرفیت‌های تبریز نیازی به کشف ندارند، چرا که از پیش وجود دارند؛ آنچه امروز تبریز به آن نیاز مبرم دارد، «مدیریت ارائه» است. با به‌کارگیری این الگوهای تخصصی و تکیه بر مدیریت علمی، می‌توان تبریز را از یک مقصد گذری، به مقصدی ماندگار و تکرارپذیر در حافظه گردشگران تبدیل کرد.
 انتهای پیام/