به گزارش نصر، احمد حمزه‌زاده در گفت‌وگوی اختصاصی با نصر، ضمن تشریح خسارت‌های واردشده به صنعت گردشگری، از مهم‌ترین چالش این حوزه یعنی ضعف در معرفی ظرفیت‌های آذربایجان شرقی سخن می‌گوید و تأکید می‌کند آینده گردشگری استان بیش از هر چیز به بازاریابی و معرفی هدفمند جاذبه‌های آن گره خورده است.
 
ضمن تشکر بابت وقتی که در اختیار نصر قرار دادید لطفا بفرمایید جنگ اخیر چه تأثیری بر صنعت گردشگری استان گذاشت؟
بدون تردید یکی از بخش‌هایی که بیشترین آسیب را از جنگ اخیر دید، حوزه گردشگری بود. این اتفاق درست در آستانه فصل سفر رخ داد و باعث شد بیش از ۹۰ درصد تورها و رزروهای انجام‌شده لغو شوند. بسیاری از آژانس‌های مسافرتی نیز به دلیل قراردادهایی که با کشورهای مختلف از جمله ترکیه و سایر کشورهای همسایه داشتند، با مشکلات جدی مواجه شدند. برخی از طرف‌های خارجی همکاری بیشتری را برای بازگرداندن هزینه‌ها انجام دادند، اما در برخی موارد نیز این وجوه به عنوان اعتبار و برای قراردادهای بعدی نزد طرف مقابل باقی ماند.
 
در حال حاضر وضعیت آژانس‌های مسافرتی چگونه است؟
با وجود برقراری آتش‌بس و ازسرگیری بخشی از پروازها، آژانس‌های مسافرتی هنوز نتوانسته‌اند به شرایط عادی بازگردند و همچنان با مشکلات متعددی روبه‌رو هستند. تورهای داخلی به‌تدریج فعالیت خود را از سر گرفته‌اند، اما احیای تورهای خارجی زمان‌بر است. در حوزه گردشگران ورودی نیز سفرها فعلاً به‌صورت انفرادی آغاز شده و بازگشت کامل بازار گردشگری به شرایط قبل از جنگ نیازمند زمان است.
 
اداره‌کل میراث‌فرهنگی برای کاهش خسارت فعالان این حوزه چه اقداماتی انجام داد؟
از همان روزهای نخست جلسات متعددی با تشکل‌های حرفه‌ای برگزار کردیم و تلاش شد با تشکیل کمیسیون‌های ویژه، مشکلات فعالان گردشگری تا حد امکان برطرف شود. در حوزه سفرهای داخلی، پیگیر بازگشت هزینه رزروها بودیم، اما اصلی‌ترین چالش مربوط به تورهای خارجی بود که به دلیل قراردادهای بین‌المللی، بازگرداندن مبالغ آن‌ها پیچیدگی‌های بیشتری داشت.
 
وضعیت هتل‌ها در این مدت چگونه بود؟
هتل‌ها نیز مانند آژانس‌های مسافرتی از این شرایط آسیب دیدند. لغو رزروها باعث کاهش شدید ضریب اشغال مراکز اقامتی شد، اما خوشبختانه پس از برقراری آتش‌بس و افزایش تدریجی سفرها، هتل‌ها نیز در مسیر بازیابی قرار گرفته‌اند. نکته مهم این است که با وجود خسارت‌های واردشده، هیچ‌یک از هتل‌ها تعطیل نشدند؛ مجموعه‌ها نیروهای خود را حفظ کردند و فعالیتشان را از سر گرفتند.
 
برنامه توسعه زیرساخت‌های اقامتی استان همچنان ادامه دارد؟
بله. در حال حاضر ۳۶ هتل در نقاط مختلف آذربایجان شرقی در دست ساخت است. همچنین تعدادی از هتل‌های موجود از فرصت کاهش سفرها استفاده کردند تا عملیات بهسازی، نوسازی و ارتقای کیفیت خدمات خود را انجام دهند.
یکی از ویژگی‌های مهم این روند، توزیع متوازن سرمایه‌گذاری در سطح استان است. پروژه‌های هتل‌سازی تنها به تبریز محدود نیست و در شهرستان‌هایی مانند کلیبر، جلفا، شبستر، مرند، سراب، بستان‌آباد و چاراویماق نیز در حال اجراست. به‌طور کلی کمتر شهرستانی در استان وجود دارد که برنامه‌ای برای توسعه زیرساخت‌های اقامتی در آن تعریف نشده باشد.
 
دولت چه حمایت‌هایی از سرمایه‌گذاران و فعالان حوزه گردشگری انجام می‌دهد؟
 دولت از مسیرهای مختلف از طرح‌های گردشگری حمایت می‌کند. یکی از مهم‌ترین منابع، اعتبارات صندوق توسعه ملی است که سال گذشته حدود ۷۸۰ میلیارد تومان از محل آن برای پروژه‌های گردشگری استان به بانک‌ها معرفی شد.
علاوه بر آن، تسهیلات تبصره ۱۸ نیز در اختیار استان قرار دارد. همچنین در حوزه صنایع‌دستی و مشاغل خانگی از محل تسهیلات حمایتی کم‌بهره، حدود ۲۰۰ میلیارد تومان پرداخت شده که نقش مهمی در حمایت از پروژه‌های کوچک داشته است.
 
برای جبران خسارت‌های ناشی از جنگ نیز بسته حمایتی در نظر گرفته شد؟
بله. در قالب حمایت‌های دولت، به ازای هر فرد بیمه‌شده، ۲۲ میلیون تومان تسهیلات به کارفرمایان پرداخت شد. محدودیتی در ثبت‌نام وجود نداشت و کارفرمایان بر اساس تعداد بیمه‌شدگان خود در سامانه ثبت‌نام کرده و برای دریافت تسهیلات به بانک‌های عامل معرفی می‌شدند.
 
آذربایجان شرقی با وجود پیشینه تاریخی، طبیعت متنوع و ظرفیت‌های فراوان، هنوز به اندازه برخی استان‌ها مقصد اصلی گردشگران داخلی و خارجی نیست. دلیل این موضوع را چه می‌دانید؟
براساس دقیق‌ترین آمار منتشرشده از سوی وزارت میراث‌فرهنگی در نوروز امسال، که بر مبنای داده‌های GPS تلفن‌های همراه استخراج شده، آذربایجان شرقی با ثبت اقامت حدود یک میلیون و ۶۶۱ هزار نفر و متوسط ۶.۷ روز اقامت، رتبه چهارم کشور را کسب کرده است. این آمار نشان می‌دهد استان از ظرفیت بالایی برخوردار است.
با این حال، اگر بخواهیم همواره در جمع پنج مقصد برتر گردشگری کشور باشیم، مهم‌ترین چالش ما معرفی ظرفیت‌های استان است. ما نتوانسته‌ایم داشته‌های تاریخی، طبیعی و فرهنگی آذربایجان شرقی را به اندازه استان‌هایی مانند اصفهان، فارس، مازندران یا گیلان به مخاطبان معرفی کنیم. هرچند در سال‌های اخیر اقدامات مؤثری آغاز شده، اما به دلیل عقب‌ماندگی چندین‌ساله در حوزه معرفی، هنوز تا رسیدن به جایگاه مطلوب فاصله داریم.
 
برای جبران این ضعف چه برنامه‌هایی در دستور کار قرار گرفته است؟
مهم‌ترین راهکار، بازاریابی حرفه‌ای و تولید محتوای هدفمند است. معرفی ظرفیت‌های استان باید با استفاده از ابزارهای نوین، فضای مجازی و تولید محتوای متنوع انجام شود. گاهی حتی بخشی از جاذبه‌های استان برای خود مردم آذربایجان شرقی نیز ناشناخته است.
ما در استان تقریباً در همه شاخه‌های گردشگری ظرفیت‌های ارزشمندی داریم؛ از گردشگری تاریخی، طبیعی و فرهنگی گرفته تا گردشگری سلامت، ورزشی و رویدادمحور. خوشبختانه استقبال سرمایه‌گذاران برای توسعه زیرساخت‌های گردشگری نیز بسیار مناسب است و نکته ارزشمند این است که حدود ۹۹ درصد سرمایه‌گذاری‌های این حوزه توسط سرمایه‌گذاران بومی انجام می‌شود که این موضوع یکی از نقاط قوت استان محسوب می‌شود.
در حوزه زیرساخت‌ها وضعیت بسیار مطلوبی داریم و از نظر حجم سرمایه‌گذاری در پروژه‌های گردشگری، آذربایجان شرقی رتبه چهارم کشور را در اختیار دارد، اما در حوزه معرفی نیازمند تلاش بیشتری هستیم. به همین دلیل تولید محتوای چندزبانه را آغاز کرده‌ایم و محتواهایی به هفت زبان تهیه شده است. هرچند روند اجرای این برنامه‌ها به دلیل جنگ با وقفه مواجه شد، اما دوباره در حال از سرگیری است.
همچنین در جلسه‌ای با نمایندگی وزارت امور خارجه مقرر شد این تولیدات در اختیار سفارتخانه‌های جمهوری اسلامی ایران در کشورهای مختلف قرار گیرد تا در معرفی ظرفیت‌های گردشگری استان مورد استفاده قرار گیرد.
 
برای جذب گردشگران خارجی چه برنامه‌هایی در نظر گرفته‌اید؟
وزارت میراث‌فرهنگی برنامه‌ای را با عنوان «گذر از مرزها» آغاز کرده که هدف آن معرفی ظرفیت‌های گردشگری ایران در خارج از کشور است. در همین چارچوب، پیش از آغاز جنگ برنامه میزبانی از خبرنگاران، اینفلوئنسرها و سرمایه‌گذاران گردشگری ترکیه را آماده کرده بودیم؛ بلیت‌ها تهیه و هتل‌ها رزرو شده بود، اما شرایط جنگی مانع اجرای این برنامه شد.
اکنون در حال برنامه‌ریزی برای اجرای مجدد این طرح هستیم و قصد داریم میزبان فعالان گردشگری از کشورهای ترکیه، جمهوری آذربایجان، ارمنستان و عراق باشیم.
همچنین میزبانی تورگردانان حرفه‌ای کشورهای عضو اکو نیز به تبریز واگذار شده است. منتظر اعلام زمان از سوی دبیرخانه اکو هستیم تا حدود ۲۰۰ تورگردان حرفه‌ای به استان سفر کنند. این برنامه در تبریز و جلفا برگزار خواهد شد و سایر شهرستان‌های استان نیز در قالب این تورها معرفی می‌شوند.
 
همکاری دستگاه‌های مختلف با اداره‌کل میراث‌فرهنگی در توسعه گردشگری چگونه است؟
ستاد خدمات سفر با عضویت ۲۸ دستگاه اجرایی، مهم‌ترین بستر هماهنگی در این حوزه است. ریاست این ستاد بر عهده استاندار و دبیری آن بر عهده اداره‌کل میراث‌فرهنگی است و معاون عمرانی استاندار نیز به‌عنوان نایب‌رئیس فعالیت می‌کند. این ساختار در همه شهرستان‌های استان نیز فعال است و دستگاه‌ها برنامه‌های خود را در قالب این ستاد هماهنگ می‌کنند.
خوشبختانه همکاری میان دستگاه‌ها در استان مطلوب است. به‌عنوان نمونه، شورای اسلامی شهر تبریز نخستین شورایی در کشور بود که عوارض صدور پروانه ساخت برای تأسیسات گردشگری، به‌ویژه هتل‌ها را رایگان کرد. و این اقدام به مشوقی برای جذب سرمایه‌گذاران تبدیل شد به طوری که پس از آن شهرهای دیگر نیز این سیاست را اجرا کردند. البته معتقدیم این همکاری‌ها همچنان ظرفیت ارتقا و تقویت بیشتری دارد.
 
درباره پروژه گردشگری روستای دند نیز انتقاداتی مطرح شده است. آخرین وضعیت این پروژه چیست؟
سرمایه‌گذار این پروژه سازمان همیاری شهرداری‌هاست که پس از دریافت مجوزهای لازم از اداره‌کل میراث‌فرهنگی، اجرای طرح را آغاز کرد. ما نیز در تأمین زیرساخت‌ها، از جمله انتقال برق از منطقه عینالی تا روستای دند، همکاری لازم را انجام دادیم.
پس از اجرای بخشی از پروژه، ادامه کار به مشارکت بخش خصوصی واگذار شد. در این میان برخی مشکلات ایجاد شد که پس از انتشار گزارش صداوسیما، مقرر شد موضوع در کارگروه تسهیل و رفع موانع تولید بررسی شود. با توجه به حضور همه دستگاه‌های مرتبط در این کارگروه و لازم‌الاجرا بودن مصوبات آن، امیدواریم مشکلات پروژه به‌صورت موردی بررسی و برطرف شود.
 
آیا برنامه‌ای برای بازگشایی موزه‌هایی که به علت جنگ تعطیل شده بودند در دست اجرا دارید؟
مردم باید به نکته توجه داشته باشند که اموال موزه‌ای گران‌بهاترین داشته‌های تاریخی کشور هستند و برخلاف بسیاری از دارایی‌ها، هیچ جایگزینی برای آن‌ها وجود ندارد. به عنوان مثال، ظروف مسی ۹ هزار ساله موزه آذربایجان که از تپه‌های لیلان کشف شده‌اند، اگر آسیب ببینند، امکان بازسازی یا جایگزینی آن‌ها هرگز وجود ندارد. به همین دلیل، در حوزه حفاظت از آثار تاریخی با بالاترین سطح حساسیت عمل می‌کنیم و به محض اعلام هرگونه تهدید برای کشور، مطابق دستورالعمل‌های حفاظتی، اشیای موزه‌ای با رعایت پروتکل‌های ویژه بسته‌بندی و به مخازن امن منتقل می‌شوند.
آگاهی مردم از این نکته ضروری است موزه‌ها از نظر نوع آثار با یکدیگر متفاوت هستند. موزه‌های مردم‌شناسی به دلیل ویژگی آثارشان، سریع‌تر جمع‌آوری و دوباره آماده بهره‌برداری می‌شوند، اما در موزه‌های باستان‌شناسی شرایط کاملاً متفاوت است.
اکنون موزه سنجش، سایت‌موزه عصر آهن، مسجد کبود، کلیسای سنت استپانوس و سایر محوطه‌های تاریخی فعال هستند، اما درباره موزه آذربایجان به دلیل حساسیت فوق‌العاده آثار، با دقت بیشتری عمل می‌کنیم. این موزه پس از موزه ایران باستان، دومین موزه بزرگ باستان‌شناسی کشور و از غنی‌ترین موزه‌های ایران است و آثار ارزشمندی از نقاط مختلف کشور در آن نگهداری می‌شود.
جمع‌آوری و بازگرداندن این آثار فرآیندی زمان‌بر و کاملاً تخصصی است و تا زمانی که از برقراری کامل امنیت اطمینان حاصل نکنیم، همه اشیا به محل نمایش بازنخواهند گشت.
 
در جریان این عملیات حفاظتی چه تمهیداتی در نظر گرفته می‌شود؟
برای کاهش احتمال خطا، همکاران در هر نوبت بیش از سه ساعت اجازه انجام عملیات بسته‌بندی ندارند. کف موزه با فوم‌های مخصوص پوشانده می‌شود تا احتمال آسیب به آثار به حداقل برسد. نیروهای متخصص تحت پروتکل‌های ویژه و تحت نظر امین اموال موزه، اقدام به جمع‌آوری و بسته بندی آثار می‌کنند و سپس آثار به مخازن امن منتقل می‌شوند.
اهمیت این آثار برای ما به حدی است که در ایام تعطیلی و حتی در تمام مدت جنگ، امین اموال و کارکنان موزه‌ها در محل حضور داشتند تا در صورت بروز هرگونه حادثه، بلافاصله اقدامات لازم را انجام دهند.
متأسفانه در جریان جنگ، ۱۵۹ اثر تاریخی در نقاط مختلف کشور آسیب دید و همین موضوع نشان می‌دهد که احتمال وقوع هر اتفاقی وجود داشت و رعایت این حساسیت‌ها کاملاً ضروری بود.
 
در حال حاضر کدام موزه‌های استان فعال هستند؟
 در حال حاضر به جز موزه مشروطه، موزه قاجار، موزه آذربایجان و موزه باستان‌شناسی مراغه، سایر موزه‌های استان پذیرای بازدیدکنندگان هستند. این موزه‌ها نیز به‌زودی فعالیت خود را از سر بگیرند. ما امانت‌دار این آثار تاریخی هستیم و وظیفه داریم از آن‌ها با نهایت دقت محافظت کنیم.
 
با توجه به اینکه برخی از خانه‌های تاریخی تبریز در اختیار ادارات قرار دارند تعطیلی این اماکن بعد از ساعت اداری، باعث بروز انتقاداتی بین مردم شده است. آیا تصمیمی برای جبران این نارضایتی گرفته شده است؟
بله. پیش از جنگ، در ستاد خدمات سفر و به دستور استاندار مقرر شده بود این خانه‌های تاریخی در ایام اوج سفر مطابق ساعات فعالیت موزه‌ها برای بازدید عموم باز باشند.
جنگ باعث ایجاد وقفه در اجرای این برنامه شد، اما در آخرین جلسه ستاد خدمات سفر بار دیگر بر اجرای این مصوبه تأکید شد تا این بناها نیز همزمان با ساعات فعالیت موزه‌ها پذیرای گردشگران باشند. در همه دنیا برای اماکن تاریخی ساعت مشخص بازگشایی و تعطیلی وجود دارد و این موضوع بخشی از اصول مدیریت و حفاظت از این بناهاست.
 
از آخرین وضعیت ارک تبریز چه خبر؟
در حال حاضر هیچ محدودیتی برای بازدید از محوطه ارک وجود ندارد. ارک تبریز سال‌ها بدون رسیدگی رها شده بود، اما با همکاری بنیاد مصلی عملیات گسترده مرمت، استحکام‌بخشی، عایق‌بندی و نورپردازی آن انجام شده است. حتی اتاق جنگ مربوط به دوران مشروطه نیز احیا شده است.
در تلاش هستیم با ایجاد زیرساخت‌های ایمن، امکان بازدید از بام ارک را نیز فراهم کنیم. در این راستا حصارکشی، آجرفرش و آماده‌سازی بام انجام شده و طرح‌های اجرایی در شورای فنی در حال بررسی است.
 
با توجه به علاقه گسترده مردم به طبیعت‌گردی متأسفانه شاهدیم برخی افراد غیرمتخصص به دنبال سود مالی اقدام به تورگردانی می‌کنند و زمینه ساز مشکلات متعددی از تخریب محیط زیست گرفته تا رفتارهای خارج از چهارچوب می‌شوند. برای مقابله با این افراد چه برنامه‌ای دارید؟
مهم‌ترین توصیه ما به خانواده‌ها و جوانان این است که هنگام خرید تور، حتماً از مجاز بودن برگزارکننده اطمینان حاصل کنند چرا که تورهای غیرمجاز می‌توانند مشکلات متعددی برای مسافران ایجاد کنند.
به همین منظور، با حضور دادستان، کارگروه ویژه مقابله با فعالیت‌های غیرمجاز تشکیل شده که نمایندگان جامعه هتل‌داران، انجمن دفاتر خدمات مسافرتی، اقامتگاه‌های بوم‌گردی، نیروی انتظامی، اداره‌کل میراث‌فرهنگی و دستگاه‌های امنیتی با هدف مدیریت وضعیت تورها در آن حضور دارند.
البته حائز اهمیت است که نگاه ما صرفاً برخورد سلبی نیست. هر فرد یا مجموعه‌ای که قصد فعالیت در این حوزه دارد می‌تواند با احراز شرایط لازم مجوز فعالیت دریافت کند، اما فعالیت بدون مجوز طبق قانون ممنوع است و در صورت تخلف، پرونده برای رسیدگی قانونی ارجاع خواهد شد.
انتهای پیام/