هر ساله در روز تاسوعا، عمارت تاریخی استانداری آذربایجان شرقی از یک ساختمان حاکمیتی و سیاسی به حسینیه‌ای بزرگ بدل می‌شود؛ جایی که مردم، مدیران، مسئولان و خادمان نظام اسلامی در کنار یکدیگر و بدون هیچ تمایز ظاهری، در سوگ علمدار کربلا و سیدالشهدا(ع) به عزاداری می‌پردازند. این صحنه، تصویری روشن از حقیقتی عمیق‌تر است؛ اینکه فرهنگ عاشورا همچنان مهم‌ترین نقطه اتصال میان جامعه و نظام اسلامی به شمار می‌رود و سرمایه معنوی مشترکی است که همه اقشار را حول ارزش‌های الهی گرد می‌آورد.
در سال‌های اخیر هم حضور رئیس‌جمهور پزشکیان در این مراسم نیز بر اهمیت ملی این آیین افزوده است. حضور عالی‌ترین مقام اجرایی کشور در جمع عزاداران حسینی تبریز را نمی‌توان صرفاً یک حضور تشریفاتی تلقی کرد. این حضور، حامل این پیام است که راه و فرهنگ عاشورا نه در حاشیه، بلکه در متن حکمرانی جمهوری اسلامی ایران قرار دارد و مسئولیت سیاسی و مدیریتی نیز در پرتو آموزه‌های مکتب امام حسین(ع) معنا پیدا می‌کند. هنگامی که رئیس‌جمهور و استاندار به عنوان عالی‌ترین مقام دولت در استان در کنار مردم و در فضای یک مراسم مردمی و مذهبی حاضر می‌شوند، در واقع بر اشتراک هویتی میان ملت و حاکمیت بر محوریت ارزش‌های عاشورایی در اداره جامعه تأکید می‌شود.

 

ریشه‌های این سنت حسنه را باید در تاریخ و هویت شگرف و غنی تبریز جست‌وجو کرد. تبریز شهری است که در طول تاریخ معاصر ایران بارها نقش پیشگام را در عرصه‌های سیاسی، اجتماعی و دینی ایفا کرده است. محبت اهل‌بیت(ع)، پاسداشت شعائر حسینی و حضور فعال در صحنه‌های سرنوشت‌ساز کشور، از ویژگی‌های شناخته‌شده مردم این دیار است. طبیعی است که در چنین بستری، مراسمی شکل بگیرد که در آن، ساختمان نمادین حاکمیت استانی به محفل عزاداری مردم تبدیل شود و میان نهاد دولت و بدنه جامعه، پیوندی معنوی برقرار گردد.
شاید بتوان گفت یکی از وجوه منحصربه‌فرد این سنت در کشور، استمرار و جایگاه نمادین آن است. در کمتر نقطه‌ای از ایران می‌توان نمونه‌ای مشابه یافت که طی سالیان متمادی، مرکز عالی مدیریت اجرایی یک استان، در روز تاسوعا به کانون اجتماع عزاداران حسینی تبدیل شود و این مراسم به بخشی از حافظه تاریخی و فرهنگی شهر بدل گردد. این ویژگی، به مراسم تاسوعای استانداری آذربایجان شرقی هویتی خاص بخشیده و آن را از یک برنامه مناسبتی فراتر برده است.

 

اما اهمیت این آیین تنها در گذشته و پیشینه آن خلاصه نمی‌شود. دستاوردهای اجتماعی و فرهنگی چنین سنتی نیز قابل تأمل است. نخست آنکه این مراسم به تقویت سرمایه اجتماعی و اعتماد عمومی کمک می‌کند. مردم هنگامی که مسئولان را در کنار خود و در فضای معنوی عزاداری می‌بینند، احساس نزدیکی بیشتری با ساختارهای حاکمیتی پیدا می‌کنند. دوم آنکه این سنت، ارزش‌های عاشورایی همچون عدالت‌خواهی، مردم‌داری، ایثار، وفاداری و مقابله با ظلم را به عرصه عمومی و مدیریتی جامعه پیوند می‌زند. سوم آنکه نسل‌های جوان با مشاهده این همدلی و حضور مشترک، درمی‌یابند که عاشورا تنها یک واقعه تاریخی نیست، بلکه فرهنگی زنده و الهام‌بخش برای امروز و فردای جامعه است.
در حقیقت، مراسم تاسوعای استانداری آذربایجان شرقی را باید نماد عینی یک حقیقت بزرگ دانست؛ اینکه هر جا فرهنگ حسینی محور وحدت قرار گیرد، فاصله‌ها کاهش می‌یابد، سرمایه اجتماعی تقویت می‌شود و جامعه از سرچشمه‌ای پایان‌ناپذیر از معنویت، همبستگی و مسئولیت‌پذیری بهره‌مند می‌گردد. تبریز با پاسداری از این سنت ارزشمند، بار دیگر نشان داده است که همچنان یکی از پرچمداران فرهنگ عاشورا در ایران اسلامی است؛ فرهنگی که نه‌تنها حافظ هویت دینی مردم، بلکه ضامن پویایی، انسجام و بالندگی جامعه نیز به شمار می‌رود.

محمد سهرابی
انتهای پیام/