بازار تبریز تنها یک بنای تاریخی یا یک مرکز اقتصادی نیست. این مجموعه عظیم، در طول قرن‌ها، آیینه تمام‌نمای زندگی اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و مذهبی مردم آذربایجان بوده است. از همین روست که آیین‌های محرم در این بازار نیز صرفاً یک مراسم مذهبی به شمار نمی‌روند؛ بلکه بخشی از حافظه تاریخی و هویت جمعی مردمی هستند که عشق به اهل بیت(ع) را نسل به نسل منتقل کرده‌اند.
آنچه عزاداری‌های بازار تبریز را متمایز می‌کند، پیوند عمیق میان سنت و زندگی روزمره است. در روزهایی که هیاهوی تجارت جای خود را به نوای مرثیه می‌دهد، پیام روشنی به جامعه مخابره می‌شود؛ اینکه ارزش‌های انسانی و معنوی، همواره بر مادیات تقدم دارند. تعطیلی حجره‌ها، حضور گسترده بازاریان در دسته‌های عزاداری و مشارکت یکپارچه اصناف، جلوه‌ای از همان فرهنگی است که قرن‌ها در این شهر ریشه دوانده و همچنان زنده مانده است.
امروز که بازار تبریز در فهرست میراث جهانی یونسکو جای گرفته، نگاه جهانیان بیش از گذشته متوجه این مجموعه ارزشمند شده است. اما آنچه می‌تواند این میراث جهانی را از بسیاری آثار تاریخی دیگر متمایز سازد، صرفاً معماری کم‌نظیر آن نیست؛ بلکه حیات فرهنگی و معنوی جاری در آن است. محرم در بازار تبریز، نمونه‌ای روشن از میراث ناملموسی است که نه در سنگ و آجر، بلکه در باورها، رفتارها و مشارکت مردم تجلی پیدا می‌کند.
در عصر جهانی‌شدن، جوامعی موفق‌تر خواهند بود که بتوانند میان توسعه و حفظ هویت فرهنگی خود تعادل برقرار کنند. بازار تبریز در این زمینه یک الگوی ارزشمند است؛ مکانی که در عین ایفای نقش اقتصادی، همچنان پایگاه حفظ سنت‌ها و ارزش‌های دینی باقی مانده است. این ظرفیت می‌تواند زمینه‌ساز توسعه گردشگری فرهنگی و مذهبی نیز باشد و تصویری اصیل از فرهنگ عاشورایی ایران را به جهانیان معرفی کند.
با این حال، مسئولیت امروز ما تنها برگزاری باشکوه این آیین‌ها نیست. آنچه اهمیت بیشتری دارد، انتقال فلسفه و پیام این مراسم به نسل‌های آینده است. اگر محرم در بازار تبریز توانسته قرن‌ها دوام بیاورد، به دلیل آن بوده که مردم این شهر، عزاداری را نه یک عادت، بلکه یک باور دانسته‌اند؛ باوری که عدالت‌خواهی، آزادگی، ایثار و مسئولیت اجتماعی را در متن زندگی جاری می‌سازد.
بازار جهانی تبریز در روزهای محرم، تنها محل برگزاری یک آیین مذهبی نیست؛ بلکه نمادی از پیوند تاریخ، فرهنگ و ایمان است. نمادی که به ما یادآوری می‌کند ملت‌ها زمانی ماندگار می‌شوند که ریشه‌های هویتی خود را فراموش نکنند. در میان طنین نوحه‌ها و حرکت دسته‌های عزاداری، این حقیقت بیش از هر زمان دیگری شنیده می‌شود که عاشورا هنوز در قلب تبریز زنده است و بازار تاریخی این شهر، یکی از رساترین راویان این ماندگاری است.

به قلم موسی‌ کاظم‌زاده
انتهای پیام/