به گزارش نصر، مرتضی عزیزی در گفت‌وگویی با بیان اینکه خشم یکی از هیجان‌های انسانی و همچون سایر هیجان‌ها پدیده‌ای پیچیده است، اظهار کرد: آنچه به عنوان عصبانیت و پرخاشگری شناخته می‌شود، در واقع نمود بیرونی خشم است. زمانی که فرد خشم خود را بروز می‌دهد، این بروز در قالب پرخاشگری یا عصبانیت ظاهر می‌شود. خشم امری درونی است، اما پرخاشگری رفتاری اکتسابی و بیرونی محسوب می‌شود.
وی افزود: رفتارهایی همچون پرتاب کردن اشیا ارثی و ذاتی نیست، بلکه رفتاری آموختنی و اکتسابی است. اگر بخواهیم خشم را به صورت ریشه‌ای درمان کنیم، به غم می‌رسیم و در ادامه با مفهوم فقدان مواجه می‌شویم. فردی که چیزی را از دست داده یا از دست دادن آن را محتمل می‌داند، معمولاً زودتر دچار عصبانیت می‌شود.
وی با اشاره به ضعف آموزش مهارت‌های هیجانی در جامعه گفت: ما در مدارس، خانواده‌ها، دانشگاه‌ها و سایر نهادهای تربیتی، افرادی را پرورش می‌دهیم که از مهارت‌های لازم برای مدیریت هیجانات برخوردار نیستند. در حوزه هیجانات، حفظ تعادل ضروری است. اگر فرد بخواهد هیجانات خود را صرفاً کنترل و سرکوب کند، بدن به این وضعیت پاسخ خواهد داد که نتیجه آن بروز بیماری‌های روان‌تنی یا سایکوسوماتیک است.
عزیزی تصریح کرد: غرایز را نمی‌توان کنترل کرد، بلکه باید آن‌ها را مدیریت کرد. به همین دلیل بهتر است به جای اصطلاح «کنترل خشم» از «مدیریت خشم» استفاده کنیم. مدیریت خشم نیازمند برخورداری از مجموعه‌ای از مهارت‌هاست و بدون این مهارت‌ها فرد قادر به مدیریت صحیح هیجان خود نخواهد بود.
این روانشناس با بیان اینکه خشم و پرخاشگری آفت عشق هستند، ادامه داد: پرخاشگری به دو شکل کلامی و عملی بروز پیدا می‌کند و برخی افراد متأسفانه هر دو نوع را به طور همزمان نشان می‌دهند. حتی غیبت کردن نیز نوعی پرخاشگری کلامی غیرمستقیم محسوب می‌شود.
این روانشناس تأکید کرد: خشم و پرخاشگری بر روابط زوجین نیز تأثیر می‌گذارد. برای مثال، ایراد گرفتن از پوشش، رفتارها، غذا یا سایر مسائل، نوعی پرخاشگری کلامی است. در مقابل، بی‌محلی کردن نیز هرچند با کلام همراه نیست، اما نوعی رفتار پرخاشگرانه به شمار می‌رود.
عزیزی با اشاره به نقش خانواده در شکل‌گیری رفتارهای هیجانی کودکان گفت: کودکان پرخاشگری را یاد می‌گیرند و والدین باید بدانند هنگام عصبانیت چگونه رفتار کنند. عصبی شدن امری طبیعی است و همه افراد آن را تجربه می‌کنند، اما شیوه بروز و ابراز آن اهمیت دارد.
وی افزود: فرو خوردن خشم برای یک یا دو بار مشکل‌ساز نیست، اما اگر فرد به طور مداوم خشم خود را سرکوب کند، در آینده ممکن است با بیماری‌های روان‌تنی از جمله آسم، زخم معده و تیک‌های عصبی مواجه شود.
این روانشناس درباره شیوه‌های ابراز خشم اظهار کرد: برای نشان دادن خشم سه روش وجود دارد، روش قاطعانه، منفعلانه و پرخاشگرانه. بهترین شیوه، روش قاطعانه است و لازم است والدین ابتدا خود این الگو را به کار بگیرند تا کودکان نیز آن را بیاموزند.
عزیزی ادامه داد: هر فرد باید متناسب با شخصیت خود خشمگین شود. کسی که مدعی شعور، عقلانیت، منطق و تحصیلات است، نباید هنگام عصبانیت از الفاظ نامناسب استفاده کند، زیرا زبان هر فرد ویترین شعور اوست.
وی نخستین گام در مدیریت خشم را خودآگاهی هیجانی دانست و گفت: زمانی که خشم به سراغ فرد می‌آید، ابتدا باید از آن آگاه باشد و علائم خشم را در خود بشناسد.
این روانشناس با اشاره به دشواری اجرای راهکارهای مدیریت خشم در شرایط واقعی افزود: صبوری یکی از فضایل اخلاقی است، اما این به معنای فرو خوردن دائمی خشم نیست و چنین رویکردی توصیه نمی‌شود. برای ابراز بهتر خشم، باید از مهارت‌های مدیریت آن استفاده کرد.
عزیزی خاطرنشان کرد: کل فرایند مدیریت خشم بین سه تا ۱۰ ثانیه زمان نیاز دارد. نوشیدن آب یا شمارش معکوس از جمله تکنیک‌هایی است که می‌تواند به فرد کمک کند تا به جای فعال شدن بخش هیجانی مغز، بخش تفکر و منطق را به کار گیرد.
وی در تشریح تکنیک «آب، خاک، فریاد و فرار» گفت: در زمان عصبانیت ابتدا آب بنوشید. اگر ایستاده هستید، بنشینید و به اصطلاح به سمت خاک بروید. اگر این روش مؤثر نبود، صدای خود را بلند کنید، اما مراقب باشید چه کلماتی را به کار می‌برید. در صورتی که این روش‌ها نیز مؤثر واقع نشد، برای چند ثانیه محل را ترک کنید. این اقدام به معنای عقب‌نشینی یا کم آوردن نیست، بلکه جلوگیری بزرگوارانه از وقوع یک فاجعه است.
این روانشناس با تأکید دوباره بر نقش والدین در آموزش هیجانات به کودکان گفت: کودکان نحوه ابراز عصبانیت را از والدین خود یاد می‌گیرند. زمانی که والدین یکدیگر را سرزنش می‌کنند، عیب‌جویی می‌کنند یا در حضور فرزندان با یکدیگر مشاجره دارند، در واقع الگوی نامناسبی از ابراز خشم را به کودکان آموزش می‌دهند.
عزیزی اظهار کرد: هنگامی که کودکی عصبانی می‌شود، نباید به او گفت فریاد نزن یا حرف نزن. بهتر است او را در آغوش گرفت و پرسید چه چیزی او را ناراحت کرده است. همچنین باید از کودک خواست برای هیجانی که تجربه می‌کند نامی انتخاب کند. از سوی دیگر، تلاش برای اصلاح رفتار فرد در همان لحظه عصبانیت اقدامی نادرست است و نتیجه مطلوبی به همراه نخواهد داشت.
انتهای پیام/