در این گزارش، CNN با استناد به منابع ناشناس مدعی شده است که اسرائیل در جریان جنگ با ایران از شبکه‌ای از پایگاه‌ها و امکانات مخفی در منطقه، از جمله در جنوب آذربایجان، برای عملیات اطلاعاتی و پشتیبانی استفاده کرده است.
این ادعا در حالی مطرح شد که دولت آذربایجان پیش از انتشار گزارش نیز آن را رد کرده بود و پس از انتشار، وزارت امور خارجه آذربایجان رسما گزارش را «بی‌اساس» توصیف و خواستار عذرخواهی شبکه CNN شد.
نکته اصلی صرفاً صحت یا عدم صحت این ادعا نیست، بلکه آثار سیاسی و امنیتی انتشار آن است. در فضای پس از جنگ ایران و اسرائیل، هرگونه معرفی یک کشور ثالث به عنوان بستر عملیات علیه ایران، می‌تواند آن کشور را ناخواسته وارد معادلات امنیتی جنگ کند. گزارش CNN دقیقاً از همین منظر حساسیت‌برانگیز است؛ زیرا آذربایجان را نه به عنوان یک بازیگر بی‌طرف، بلکه به عنوان بخشی از زیرساخت عملیاتی اسرائیل در مجاورت مرزهای ایران تصویر می‌کند.
از منظر امنیت منطقه‌ای، چنین روایتی می‌تواند دو پیامد مهم داشته باشد. نخست، افزایش بی‌اعتمادی میان تهران و باکو در مقطعی که دو کشور در حال مدیریت اختلافات و توسعه روابط اقتصادی و ترانزیتی هستند.
دوم، انتقال بخشی از تنش‌های خاورمیانه به قفقاز جنوبی؛ منطقه‌ای که هم‌اکنون نیز با رقابت قدرت‌های منطقه‌ای و بین‌المللی، روند صلح شکننده میان ارمنستان و آذربایجان و رقابت روسیه و غرب مواجه است.
زمان‌بندی انتشار گزارش نیز قابل توجه است. این گزارش در شرایطی منتشر شده که فضای سیاسی قفقاز جنوبی تحت تأثیر تحولات ارمنستان، رقابت روسیه و غرب و پیامدهای جنگ ایران و اسرائیل قرار دارد. در چنین فضایی، طرح ادعای استفاده از خاک آذربایجان علیه ایران، خواه مبتنی بر واقعیت باشد یا نباشد، ظرفیت تبدیل شدن به یک عامل تنش‌زا را دارد.
نکته دیگر آن است که گزارش CNN عمدتاً بر منابع ناشناس تکیه دارد و تاکنون شواهد علنی و قابل راستی‌آزمایی برای افکار عمومی منتشر نشده است.
همین مسئله باعث شده منتقدان، گزارش را نمونه‌ای از روزنامه‌نگاری مبتنی بر منابع غیرقابل ارزیابی بدانند و درباره پیامدهای انتشار چنین ادعاهایی هشدار دهند.
بر این اساس، می‌توان استدلال کرد که حتی اگر هدف CNN صرفاً انتشار یک گزارش خبری بوده باشد، نتیجه عملی آن می‌تواند گسترش فضای تقابل ایران و اسرائیل به حوزه قفقاز جنوبی باشد.
به بیان دیگر، اهمیت این گزارش نه فقط در محتوای آن، بلکه در اثر سیاسی آن بر ادراکات امنیتی منطقه نهفته است.
از این منظر، گزارش مذکور می‌تواند به عنوان روایتی تلقی شود که ناخواسته یا آگاهانه، ظرفیت امنیتی‌سازی قفقاز جنوبی و پیوند زدن آن با جنگ خاورمیانه را افزایش دهد.

به قلم هادی دادگر
انتهای پیام/