آذربایجان شرقی، این سرزمین ریشه‌دار و باشکوه، تنها مجموعه‌ای از شهرها، کارخانه‌ها، معادن و جاده‌ها نیست؛ خانه ارس است، خانه ارسباران است، خانه سهند است، خانه دشت‌ها، باغ‌ها، مراتع، روستاها و مردمانی است که زندگی‌شان با آب، خاک، هوا و طبیعت پیوند خورده است. اما امروز باید صادقانه بپرسیم: با این خانه چه کرده‌ایم؟
رود ارس، این شریان حیاتی شمال‌غرب کشور، سال‌هاست که دغدغه آلودگی را با خود حمل می‌کند. آلودگی‌های ورودی از بالادست، نگرانی‌های زیست‌محیطی ناشی از فعالیت‌های صنعتی و معدنی در آن سوی مرزها، به‌ویژه مباحث مربوط به کاوش‌های معدنی، پسماندهای صنعتی و تهدیدهای احتمالی برای کیفیت آب، موضوعی نیست که بتوان با سکوت از کنار آن عبور کرد. ارس فقط یک رودخانه نیست؛ ارس منبع حیات، امنیت غذایی، کشاورزی، سلامت و آینده منطقه است.
در کنار آن، نام‌هایی چون کاوه سودا، کلرپارس، چرم‌سازی‌ها، صنایع آبکاری و واحدهای صنعتی آلاینده، هر کدام ما را به یک پرسش جدی می‌رسانند: آیا توسعه صنعتی بدون رعایت ملاحظات محیط زیستی، واقعاً توسعه است؟ صنعتی که آب را آلوده کند، خاک را فرسوده کند، هوا را سنگین کند و سلامت مردم را به خطر بیندازد، دیر یا زود هزینه خود را از جامعه خواهد گرفت؛ آن هم نه فقط در قالب عدد و گزارش، بلکه در قالب بیماری، مهاجرت، نابودی منابع و بی‌اعتمادی عمومی.
آلودگی هوا نیز زخمی دیگر بر پیکره شهرهای استان است. تبریز و شهرهای صنعتی اطراف آن بارها و بارها سنگینی نفس‌گیر ذرات معلق، دود، سوخت‌های آلاینده، ترافیک، صنایع و وارونگی هوا را تجربه کرده‌اند. هوایی که باید حق طبیعی کودکان، سالمندان، بیماران و همه شهروندان باشد، نباید به کالایی کمیاب تبدیل شود. نفس کشیدن حق مردم است، نه امتیازی وابسته به باد و باران.
پساب‌ها و پسماندها نیز قصه تلخ دیگری دارند. پساب‌های صنعتی، فاضلاب‌های شهری، زباله‌های رهاشده، شیرابه‌ها، پسماندهای خطرناک و دفن غیراصولی زباله، آرام‌آرام خاک و آب را آلوده می‌کنند. گاهی آلودگی دیده نمی‌شود، اما در عمق زمین، در آب‌های زیرزمینی، در محصولات کشاورزی و در زنجیره غذایی، اثر خود را باقی می‌گذارد. محیط زیست با تأخیر واکنش نشان می‌دهد، اما وقتی واکنش نشان دهد، جبران آن بسیار دشوار خواهد بود.
معادن نیز، اگرچه بخشی از ظرفیت اقتصادی استان هستند، اما وقتی بدون پیوست جدی محیط زیستی، بدون بازسازی عرصه‌های تخریب‌شده، بدون مدیریت پسماند و بدون نظارت سختگیرانه فعالیت کنند، به تهدیدی جدی برای آب، خاک، پوشش گیاهی و سلامت جوامع محلی تبدیل می‌شوند. ورزقان، زرین‌داغ، سونگون،انجرد و پهنه‌های معدنی استان نباید قربانی برداشت‌های بی‌ضابطه شوند. معدن باید در خدمت توسعه باشد، نه در تقابل با زندگی.
امروز وقت آن است که با صدای بلند بگوییم: محیط زیست آذربایجان شرقی دیگر ظرفیت تعارف، گزارش‌سازی و وعده‌های بی‌سرانجام را ندارد. ما به پایش مستمر، شفافیت اطلاعات، برخورد قانونی با آلاینده‌ها، احیای رودخانه‌ها، کنترل پساب‌ها، ساماندهی پسماندها، نظارت بر معادن، نوسازی صنایع آلاینده و مشارکت واقعی مردم نیاز داریم.
محیط زیست موضوعی تشریفاتی نیست؛ مسئله امنیت، سلامت، اقتصاد، کشاورزی و آینده فرزندان ماست. اگر امروز از ارس، ارسباران، سهند، هوا، خاک و آب دفاع نکنیم، فردا باید هزینه سنگین‌تری برای بازگرداندن چیزی بپردازیم که شاید دیگر قابل بازگشت نباشد.
روز جهانی محیط زیست یادآور این حقیقت است که طبیعت، بی‌صدا اما دقیق، رفتار ما را ثبت می‌کند.
آذربایجان شرقی سزاوار هوای پاک، رودخانه‌های سالم، صنایع مسئول، معادن پاسخگو و مدیریتی شجاع، علمی و آینده‌نگر است.
محیط زیست را نباید فقط در شعار دوست داشت؛
باید در تصمیم‌ها، مجوزها، نظارت‌ها، بودجه‌ها و رفتار روزانه از آن دفاع کرد.

احمد بایبوردی
انتهای پیام/