نصر: نهم اردیبهشت، سالروز تشکیل سازمان نظام روان‌شناسی و مشاوره کشور، در تقویم رسمی ایران، به عنوان روز روانشناس نام‌گذاری شده و یادآور جایگاهی است که سلامت روان در زندگیفردی و اجتماعی ما دارد. بی‌شک دلیل این نام‌گذاری را می‌توان علاوه بر تقدیر از روانشناسان، توجه به نیاز واقعی جامعه به سلامت روان و تمرکز بر اهمیت بهداشت روان قلمداد کرد. جامعه امروز بیش از هر زمانی نیاز دارد تا این موضوع را از حاشیه به متن زندگی روزمره مردم بیاورد. 

به گزارش نصر، روانشناسی، از علوم نوپای جهان به‌شمار می‌رود و در مقایسه با بسیاری از حوزه‌های علمی در ایران نیز عمر طولانی ندارد؛ دانشی جوان که همین جوانی، آن را بیش از سایر حوزه‌ها در معرض نفوذ شبه‌علم، سوگیری‌های عمومی و برداشت‌های نادقیققرار می‌دهد.
به مناسبت روز روانشناس و به منظور بررسی جایگاه امروز اینعلم در میان مردم، همچنین شناخت چالش‌ها و موانع مراجعه به خدمات روانشناختی، گفت‌وگویی داشتیم با یاشار رضائی‌پور؛روانشناس، مدرس دانشگاه و عضو کمیته استانی سند ملیپیشگیری از خشونت.
رضائی‌پور با اشاره به اینکه رسالت خدمات روانشناختی تنها محدود به درمان اختلالات نیست، گفت: هدف اصلی روانشناسیعلاوه بر درمان، کمک به بهبود کیفیت زندگی افراد است؛ اما در جامعه ما کمتر به این بعد توجه شده و بسیاری از مردم تصور می‌کنند فقط زمانی باید به روانشناس مراجعه کنند که دچار مشکل جدی شده باشند.
وی با اشاره به نتایج پیمایش ملی سلامت روان در سال ۱۴۰۰ افزود: بر اساس این مطالعه که در گروه سنی ۱۵ تا ۶۵ سال انجام شده، حدود ۲۵ درصد مردم از مشکلات روانشناختی رنج می‌برند که ۱۳ درصد این آمار مربوط به اختلال افسردگی است. این در حالی است که درصد ابتلا به مشکلات روانشناختی در بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته حدود ۷ درصد گزارش می‌شود.
به گفته او، یکی از نکات قابل توجه این پژوهش آن است که تنها حدود یک‌سوم افرادی که با مشکلات روانشناختی مواجه هستند برای دریافت خدمات روانشناسی، روانپزشکی یا درمانی اقدام می‌کنند.
 
چالش‌های مراجعه به روانشناس
این روانشناس در تشریح عوامل موثر در عدم مراجعه مردم خدمات روانشناسی، به چند مورد اشاره می‌کند که اولین و مهم‌ترین آنها، مربوط به مشکلات خود این حوزه است. کمبود نظرات‌های کمی و کیفی که گاه در روند آموزش دانشگاهی و فارغ‌التحصیلی و فرآیندهای حرفه‌ای مشاهده می‌شود در کنار پدیده مخلی تحت عنوان روانشناس‌نماها مشکلاتی هستند که روی اعتماد مردم تأثیر می‌گذارند. 
رضائی‌پور در تشریح این پدیده می‌افزاید: امروز با افرادی روبه‌رو هستیم که در فضای مجازی و حقیقی فعالیت دارند و گاه حتیمخاطبان میلیونی دارند. این افراد بدون پشتوانه و صلاحیت علمیبه ارائه مشاوره و راهکارهای روانشناختی می‌پردازند. طبیعیاست که به مرور زمان و با افشای پشت‌پرده چنین فعالیت‌هایی،اعتماد عمومی به روانشناسی نیز آسیب می‌بیند.
وی در همین راستا به اقدام مثبت و شایسته تداوم سازمان نظام روانشناسی در انتشار فهرستی از افراد فاقد مجوز رسمی در وب سایت سازمان اشاره کرد و از مردم خواست تا پیش از مراجعه، از اعتبار متخصصان مطلع شوند.
رضائی‌پور همچنین با اشاره به ویژگی‌های تخصصی، روشی برای تشخیص روانشناس حرفه‌‌ای و تمایز آن از ناروانشناسان ارائه داد. 
این روانشناس یکی از نشانه‌های مشاوره‌های غیرحرفه‌ای را تکیهصرف بر توصیه‌های انگیزشی دانست و گفت: روانشناس کسینیست که فقط به افراد انگیزه بدهد، به‌ویژه انگیزه‌هایغیرواقع‌بینانه. برخی افراد با تکیه بر توصیه‌های سطحی و انگیزشی تلاش می‌کنند مخاطبان را جذب کنند. این توصیه‌ها تمام مسئولیت موفقیت یا شکست را بر دوش فرد می‌گذارند و صرفاً برخواستن و تلاش تأکید می‌کنند، اما روشن و بدیهی است کهدستاوردهای زندگی فقط نتیجه تلاش فردی نیست و شرایطمحیطی، امکانات و موقعیت‌ها در آن نقش موثری دارند.
وی افزود: وقتی فرد با این توصیه‌ها یک تصویر آرمانی از خود می‌سازد اما در عمل به اهدافش نمی‌رسد، ممکن است دچار احساس بی‌کفایتی و ناتوانی شود.
این روانشناس در ادامه به خلط مبحث و کاربرد اشتباه برخی مفاهیم روانشناسی مانند تاب‌آوری اشاره کرده و می‌افزاید: مفهوم تاب‌آوری گاهی به‌درستی در جامعه تبیین نمی‌شود. تاب‌آوریزمانی معنا دارد که فرد در یک موقعیت دشوار اما موقتی قرار گرفته باشد و بداند پس از مدتی شرایط تغییر خواهد کرد. اما وقتی فشارها مزمن و ادامه‌دار باشد، مسئله دیگر تاب‌آوری نیستبلکه فرسودگی روانی پیش می‌آید.
او تأکید می‌کند: تشویق افراد به تحمل شرایط دشوار بدون توجه به زمینه‌های اجتماعی و محیطی به نوعی بی‌توجهی به مشکلات واقعی و اجحاف در حق‌شان باشد. وظیفه روانشناس این است که به افراد کمک کند تا مشکلات خود را بشناسند و در ادامه به همراه خود فرد برای حل آنها تلاش کند.
انکار مشکلات و القای حال خوش تصنعی، کارکردی مختص مواد مخدر است، نه یک متخصص. 
رضائی‌پور ترس از انگ اجتماعی را از دیگر موانع مهم مراجعه به روانشناس دانسته و می‌گوید: در جامعه هنوز این تصور وجود دارد که کسی که به روانشناس مراجعه می‌کند حتماً مشکل جدیدارد. صراحتاً می‌توان گفت افرادی که به روانشناس مراجعه می ‌کنند لزوما افرادی نیستند که مشکلات بیشتری دارند، اما قطعاًافرادی هستند که نسبت به مشکلات خود آگاهی دارند و به دنبال ارتقای کیفیت زندگی‌شان هستند.
وی مشکلات مالی را اصلی‌ترین عامل بازدارنده در استفاده مردماز خدمات روانشناختی دانسته و اذعان می‌کند که این هزینه‌ها در کنار سایر مخارج زندگی می‌تواند برای بسیاری از خانواده‌هامشکل‌ساز باشد. 
گرچه ارائه خدمات روانشناختی رایگان توسط برخی نهادها و سازمان‌ها اقدامی موثر و امکانی برای کاهش بار مالی و روانی مردم محسوب می‌شود، اما این روانشناس در خصوص یکی از آسیب‌های بالقوه چنین فعالیت‌هایی هشدار می‌دهد: روانشناسان بسیار مجربی در این مراکز فعالیت می‌کنند اما باید مراقب بود که روانشناسان فعال در این حوزه دچار مسئله سازمان‌زدگی نشده و رویکرد کارمندی پیدا نکنند و از روند حرفه ای روانشناسی فاصله نگیرند. 
گفتنی است عدم تخصیص بیمه‌ به خدمات روانشناسی یکی دیگر از مشکلات جدی این حوزه است که متخصصان و مراجعان را با چالش روبرو می‌کند. 
عضو کارگروه استانی سند ملی پیشگیری از خشونت با اشاره به رتبه نخست استان آذربایجان شرقی در خشونت به نقش رسانه، نهادهای آموزشی و سیاست‌گذاری‌های کلان در شکل‌گیری آگاهیعمومی درباره سلامت روان و مهارت‌های روانی تأکید کرده و معتقد است جامعه ما به یک مهندسی فرهنگی در حوزه سلامت روان نیاز دارد.  
با توجه به آمارهای رسمی که از شیوع قابل توجه اختلالات روان‌شناختی و بروز خشونت در جامعه حکایت دارند، به نظر می‌رسد پرداختن به سلامت روان دیگر صرفاً یک مسئله فردی یاخانوادگی نیست. شاید مناسبت‌هایی مانند روز روانشناس فرصت مناسبی برای طرح این پرسش باشد که آیا زمان آن نرسیده است سلامت روان به اولویتی جدی برای نهادهای مرتبط تبدیل شود و اقدامات مؤثرتری در این زمینه صورت گیرد؟
در چنین شرایطی، پایش سلامت روان و انجام برخی ارزیابی‌ها و تست‌های روانشناختی برای اخذ مجوز برخی فعالیت‌هایاجتماعی مانند رانندگی، دریافت پروانه‌های فعالیت حرفه‌ای،ازدواج و موارد مشابه، می‌تواند همانند آزمایش‌های سلامت جسمی در تضمین آرامش و سلامت پایدار جامعه نقش‌آفرین باشد.
انتهای پیام/