در این دیدگاه، تاب آوری فرآیندی پویا ست که طی آن، سیستم (اعم از فردی، اجتماعی یا زیرساختی) از طریق یادگیری و
نوآوری در میانه بحران، نه تنها به وضعیت تعادل پیشین بازمی گردد، بلکه با ارتقای سطح آمادگی خود، به بلوغ و تکامل ساختاری جدیدی دست می یابد.
به بیانی دقیق تر، این مفهوم بر توانایی جهش به جلو تأکید دارد؛ به گونه ای که تهدیدهای محیطی به محرک هایی برای دگرگونی مثبت و تقویت بنیان های دفاعی تبدیل شوند.
موضوع تاب آوری (Resilience) مصرف آب در شرایط جنگی یکی از حیاتی ترین مباحث در پدافند غیرعامل و مدیریت بحران است. در شرایط منازعه، زیرساخت های حیاتی (تصفیه خانه ها، خطوط انتقال و ایستگاه های پمپاژ) به دلیل حملات مستقیم یا قطع شریان های انرژی (برق) دچار اختلال می شوند.
 تحلیل آسیب پذیری زیرساخت ها در زمان جنگ:
در گام نخست باید دانست که سیستم های آبرسانی شهری به شدت متمرکز هستند و این تمرکز، نقطه ضعف بزرگی محسوب می شود.
1.وابستگی متقابل (Interdependency): قطع برق به معنای توقف پمپاژ آب است. تاب آوری ایجاب می کند که منابع انرژی جایگزین (دیزل ژنراتورهای استراتژیک یا پنل های خورشیدی مجزا) در محل تأسیسات مستقر باشند.
2.حملات سایبری: در جنگ های نوین، نفوذ به سیستم هایSCADA(کنترل نظارتی و گردآوری داده ها) می تواند منجر به تخلیه مخازن یا تغییر دوز مواد شیمیایی تصفیه شود.
 استراتژی های مدیریتی برای افزایش تاب آوری دولت ها و نهادهای متولی باید پروتکل های تداوم خدمات را اجرا کنند:
1.تمرکززدایی از منابع تأمین: استفاده از چاه های درون شهری (که در زمان صلح ممکن است به دلیل کیفیت پایین تر استفاده نشوند) به عنوان منابع جایگزین اضطراری.
2.زون بندی و جداسازی شبکه: شبکه بندی هوشمند که امکان ایزوله کردن بخش های آسیب دیده را بدون قطع کل شهر فراهم کند.
3.ذخیره سازی استراتژیک: ایجاد مخازن مدفون و مقاوم در برابر لرزه و انفجار در نقاط مختلف شهر برای تأمین حداقل نیاز حیاتی (۵تا۱۵لیتر برای هر نفر در روز).
 مدیریت مصرف و پروتکل های خانگی (تخصصی) در زمان جنگ:
الگوی مصرف باید از رفاهی به بقاء تغییر یابد:
الف) اولویت بندی بیولوژیک مصرف:
آشامیدن: بالاترین اولویت (حداقل۳لیتر برای هر بزرگسال).
بهداشت فردی ضروری: پیشگیری از بیماری های اپیدمیک (مانند وبا) که در جنگ ها شایع می شوند.
شستشوی ظروف و لباس: در پایین ترین اولویت.
ب) بازچرخانی خاکستری (Greywater Reuse:)
تاب آوری خانگی یعنی استفاده چندباره از یک قطره آب. برای مثال، آبی که برای شستشوی دست یا سبزیجات
(بدون مواد شیمیایی قوی) استفاده شده، باید برای فلش تانک توالت یا نظافت محیطی نگهداری شود.
ج) روش های گندزدایی اضطراری:
در صورت خروج تصفیه خانه ها از مدار، شهروندان باید با متدهای ساده آشنا باشند:
جوشاندن: حداقل۱تا۳دقیقه جوشاندن ترکیبی.
روشSODIS: استفاده از اشعهUV خورشید با قرار دادن آب در بطری های شفافPETبه مدت۶ساعت در معرض آفتاب شدید.
کلرزنی دستی: استفاده از قطره های کلر مادر یا قرص های تصفیه آب که باید در بسته های بقای خانگی موجود باشد.
پدافند غیرعامل و آمادگی روانیتابآوری تنها جنبه فنی ندارد:
انبارداری هوشمند: نگهداری ذخیره آب برای حداقل۷۲ساعت (۳روز طالیی).
کاهش تقاضای القایی: آموزش جامعه برای پرهیز از هجوم به فروشگاه ها برای خرید آب معدنی که باعث شکست زنجیره تأمین می شود.
خلاصه راهبردی:
تاب آوری آب در جنگ یعنی تبدیل یک سیستم شکننده و متمرکزبه یک سیستم منعطف و توزیع شده. هرچه وابستگی به شبکه سراسری کمتر و توانایی تصفیه و ذخیره سازی محلی (در سطح محله یا خانه) بیشتر باشد، ضریب پایداری ملی در برابر فشارهای نظامی افزایش می یابد.
در شرایطی که زیرساخت های حیاتی کشور تحت فشارهای فرامرزی قرار گرفته اند، تاب آوری اجتماعی فراتر از یک واژه ی
اخلاقی، به عنوان یک دکترین امنیتی و زیستی قلمداد می شود. پایداری یک جامعه در برابر تلاطم های ناگهانی، بیش از آنکه وابسته به استحکام سازه های بتنی باشد، مرهون انضباط مصرف، هوشیاری مطالعاتی و همبستگی افقی میان شهروندان است.
در این دوران، هر شهروند به مثابه یک مدیر بحران در مقیاس خرد عمل می کند. تقلیل داوطلبانه بار مصرفی بر شبکه های
انرژی و آب، نه تنها فشارهای فنی بر سیستم های توزیع را می کاهد، بلکه فرصت بازسازی و بازتوزیع عادلانه منابع را برای
بخش های حیاتی و عملیاتی فراهم می آورد. ما نیازمند عبور از الگوی مصرف رفاهی به سمت الگوی بقای هوشمندانه هستیم؛ فرآیندی که در آن صیانت از منابع موجود، بزرگترین سد دفاعی در برابر استراتژی های فرسایشی دشمن است.

دکتر زیبا بهشتی - محیط زیست و ارزیابی سرزمین

انتهای پیام/