به گزارش نصر، حتی برای ما ایرانیانی که توفیق رفیق‌مان نبوده تا طعم واقعی اینترنت پرسرعت و با کیفیت مردمان کشورهای توسعه یافته را بچشیم اما همین اتصال و ارتباط نیم‌بند هم تمام ابعاد زندگی ما را معطوف به خود کرده است. از روزمره‌ترین نیاز مانند سفارش غذا و مشاوره آنلاین و مسیریابی گرفته تا ارتباطات کاری و مراودات تجاری و بازرگانی و علمی همگی بر بستر اینترنت امکان‌پذیر شده است.
حالا قریب به چهل روز است که کاربران با اختلالات اینترنتی دست و پنجه نرم می‌کنند، نتیجه اینکه افراد در تکاپوی یافتن راهی برای اتصال، به هر تخته پاره‌ای چنگ می‌زنند.
به گزارش نصر و به نقل از آمارهای رسمی اعلام شده، دانلود فیلترشکن در ایران حداقل 7 برابر افزایش داشته است. فعالان حوزه فناوری می‌گویند این افزایش تقاضا برای استفاده از ابزارهای دور زدن محدودیت نه‌تنها دسترسی کاربران را پیچیده‌تر کرده، بلکه سطح ریسک امنیتی را نیز به طور محسوسی بالا برده است.
 
«اختلال» یا تغییر معماری؟ 
صداقتی متخصص امنیت و شبکه در گفت‌وگو با نصرنیوز عنوان کرد، آنچه امروز رخ می‌دهد صرفاً اختلال مقطعی نیست. به گفته او، «تغییراتی که در روتینگ و نحوه مدیریت ترافیک دیده می‌شود نشان‌دهنده تغییر معماری اینترنت است. به‌نظر می‌رسد از ابزارهای پیشرفته و حتی هوش مصنوعی برای شناسایی الگوهای ترافیکی استفاده می‌شود؛ به‌گونه‌ای که هر راه ارتباطی تازه در مدت کوتاهی شناسایی و مسدود می‌شود.»
 به گفته این کارشناس، تفاوت مهم امروز با گذشته در حرکت از مدل «بلک‌لیست» به سمت «وایت‌لیست» است؛ یعنی به جای مسدود بودن برخی سایت‌ها، اکنون تنها سایت‌های مشخصی امکان دسترسی دارند. وی این رویکرد را پرهزینه و پیچیده توصیف می‌کند و معتقد است اجرای آن در بلندمدت با چالش‌های فنی و اجتماعی همراه خواهد بود. بخش نگران‌کننده‌ی ماجرا این است که به نظر می‌رسد این گذر از فیلتر به تغییر پارادایم، یک روند پایدار و همیشگی شود و حتی بعد از رفع تشنج‌ها و ناآرامی‌های اجتماعی وضعیت به همین منوال باقی بماند؛ شاید حتی محدودتر.
 
اینترنت طبقاتی اجرایی می‌شود؟
همزمان، بحث «اینترنت طبقاتی» مجدداً در بین مردم مطرح شده است؛ مدلی که در آن برخی گروه‌ها مانند دانشجویان، شرکت‌ها یا نهادهای خاص دسترسی بازتر خواهند داشت و سایر کاربران محدود می‌مانند.
صداقتی معتقد است اجرای چنین مدلی از نظر فنی بسیار پیچیده است: «جامعه دانشگاهی، شرکت‌های فنی و بخش قابل توجهی از جمعیت به اینترنت بین‌الملل نیاز دارند. تفکیک این گروه‌ها از سایر مردم، هم هزینه مدیریتی بالایی دارد و هم می‌تواند تبعات اجتماعی ایجاد کند.»
به گفته وی، مدیریت و کنترل دائمی این سطح‌بندی، خود به یک چالش بزرگ تبدیل خواهد شد.
 
کفه‌ی سنگین زیرساخت در چین
در دفاع از محدودسازی اینترنت، گاه به تجربه چین اشاره می‌شود. اما فعالان فناوری می‌گویند مقایسه ساده، گمراه‌کننده است. در چین، پلتفرم‌های بومی قدرتمند، دیتاسنترهای گسترده و زیرساخت‌های سرمایه‌گذاری‌شده طی سال‌ها شکل گرفته‌اند. در حالی که به گفته کارشناسان داخلی، بسیاری از زیرساخت‌های ارتباطی و بانکی کشور نیازمند به‌روزرسانی جدی هستند.
یک جمله‌ کلیدی در این گفتگوها قابل تأمل بود: «فیلترینگ ما با به‌روزترین تکنولوژی انجام می‌شود، اما زیرساخت‌هایمان نه.»
 
انفجار بازار فیلترشکن‌ها
بر اساس اظهارات کارشناسان، میزان دانلود فیلترشکن‌ها چند برابر شده و کاربران برای پیدا کردن یک اتصال پایدار، نرم‌افزارها و لینک‌های مختلف را از منابع مختلف و ناشناس امتحان می‌کنند. همین تغییر مکرر IP موجب مسدود شدن برخی حساب‌های کاربری در سرویس‌های بین‌المللی، از جمله حساب‌های کاربری اپلیکیشن‌ها و شبکه‌های اجتماعی می‌شود.
 
بدافزار؛ تهدید پنهان در دل لینک‌ها
اما نگرانی اصلی فراتر از مسدود شدن حساب‌هاست. به گفته متخصصان امنیت، بخشی از فیلترشکن‌های رایگان یا لینک‌هایی که در کانال‌ها دست به دست می‌شود، می‌تواند حاوی بدافزار باشد. 
صداقتی در این باره هشدار می‌دهد: «برخی از این اپلیکیشن‌ها امکان دسترسی به داده‌های محرمانه، رمزها و حتی اطلاعات بانکی کاربران را دارند. کاربران معمولاً از مجوزهایی که هنگام نصب می‌دهند آگاه نیستند. سرعت پایین برخی فیلترشکن‌ها نیز می‌تواند ناشی از انتقال اطلاعات کاربر به سرورهای ناشناس باشد.» 
او تأکید می‌کند بدافزارهای جدید، به‌ویژه آنهایی که با فناوری‌های هوشمند ترکیب شده‌اند، قادرند محتوای ذخیره‌شده در گوشی از جمله تصاویر و فایل‌ها را تحلیل و ارسال کنند. به گفته او، «گستردگی نصب این اپلیکیشن‌ها در تلفن‌های همراه می‌تواند ریسک امنیتی جمعی ایجاد کند.»
 
آسیب‌پذیری بانکی و راه‌حل‌های کوتاه‌مدت
در کنار تهدیدهای فردی، موضوع امنیت بانکی نیز مطرح است. برخی کارشناسان معتقدند به جای به‌روزرسانی و تقویت زیرساخت‌های بانکی، گاه ساده‌ترین راه یعنی محدود کردن دسترسی خارجی انتخاب می‌شود. این رویکرد، اگرچه ممکن است در کوتاه‌مدت سطح حملات را کاهش دهد، اما راهکاری پایدار محسوب نمی‌شود و می‌تواند به اختلال در ارتباطات بین‌المللی و فعالیت‌های مالی مشروع منجر شود.
 
استارلینک؛ گزینه‌ای گران و پرابهام
در چنین شرایطی، برخی کاربران به استفاده از اینترنت ماهواره‌ای روی آورده‌اند. سرویس اینترنت ماهواره‌ای Starlink که توسط شرکت SpaceX ارائه می‌شود، از جمله گزینه‌هایی است که نام آن بیش از گذشته شنیده می‌شود. 
کارشناسان می‌گویند هزینه بالای تجهیزات و اشتراک ماهانه، استفاده از این سرویس را به گزینه‌ای محدود برای اقلیتی از کاربران تبدیل می‌کند. افزون بر آن، ابهام‌های حقوقی و نگرانی‌های امنیتی نیز درباره استفاده گسترده از آن مطرح است. با این حال، افزایش تمایل به چنین سرویس‌هایی نشان می‌دهد نیاز به ارتباط پایدار همچنان پابرجاست و محدودیت‌های داخلی، تقاضا را به سمت مسیرهای جایگزین و پرریسک سوق می‌دهد.
جمع‌بندی دیدگاه فعالان حوزه فناوری نشان می‌دهد محدودسازی دسترسی، نیاز به ارتباط را از بین نمی‌برد؛ بلکه آن را به بازار غیررسمی و پرریسک منتقل می‌کند. از افزایش دانلود فیلترشکن‌ها و گسترش بدافزارها گرفته تا رشد استفاده از سرویس‌های ماهواره‌ای، همگی نشانه‌هایی از تغییر مسیر تقاضاست.
کارشناسان هشدار می‌دهند در صورت تداوم این روند، علاوه بر چالش‌های فنی، باید منتظر تبعات گسترده‌تری در حوزه امنیت داده، اعتماد کاربران و پایداری اکوسیستم دیجیتال بود؛ مسائلی که مدیریت آن‌ها به‌مراتب پیچیده‌تر از محدودسازی اولیه خواهد بود.

گزارش از سئویل محدث
انتهای پیام/