پیشینه تاریخی دانشگاه تبریز و زمینه اجتماعی شهر
دانشگاه تبریز، به عنوان یکی از قدیمی‌ترین و معتبرترین مراکز آموزش عالی ایران، از همان آغاز تأسیس خود نقش علمی، فرهنگی و اجتماعی مهمی در آذربایجان و کشور ایفا کرده است. تبریز پیش از انقلاب نیز شهری دارای پویایی اجتماعی و تاریخی بالا و نقش‌آفرین در تحولات مهمی مثل مشروطه بود؛ فرهنگی سرشار از روحیه استقلال‌طلبی، عدالت‌خواهی و مبارزه با ظلم که در کالبد جامعه دانشجویی آن نیز جلوه یافت. 
 
فضای دانشگاه‌های ایران و تبریز پیش از انقلاب
در دهه ۱۳۵۰، فضای دانشگاه‌ها در سراسر ایران به محل تجمع فکری و اعتراض علیه رژیم پهلوی تبدیل شد. این فضا، به ویژه در دانشگاه‌های بزرگ مانند دانشگاه تبریز، گرایش به نقد وضع موجود، آشنایی با اندیشه‌های اسلامی انقلابی و انسجام میان دانشجویان مسلمان پدید آورد. این روند همزمان با افزایش فعالیت روحانیون و استقبال جوانان نسبت به خط امام (ره) بود که دانشگاه‌ها را به یکی از مراکز اصلی مبارزه سیاسی علیه استبداد پهلوی تبدیل کرد.  

جنبش دانشجویی دانشگاه تبریز؛ آغاز مبارزات منسجم
جنبش دانشجویی دانشگاه تبریز در سال‌های پیش از انقلاب بسیار فعال بود و دانشجویان مسلمان با حفظ هویت اسلامی خود، توانستند مبارزات سیاسی خود را از دیگر جریان‌ها جدا کنند و جهت‌گیری مشخصی در مبارزه اتخاذ کنند. آنان در برهه‌های حساس، با حضور در تظاهرات و اعتراض‌ها، به حرکت مردمی پیوستند و نقش تأثیرگذاری در روند انقلاب داشتند.  
بر اساس مستندات تاریخی و کتاب جنبش دانشجویی تبریز نوشته مرحوم رحیم نیکبخت، دو حرکت برجسته در سال‌های ۱۳۵۶ و ۱۳۵۷ در تبریز به‌ویژه در دانشگاه تبریز قابل توجه است:

۱. حضور در قیام تاریخی ۲۹ بهمن سال ۱۳۵۶ تبریز در اعتراض به سرکوب مردم قم
۲. حرکت ۱۸ اردیبهشت ۱۳۵۷ که به لحاظ اهمیت، کمتر از ۱۶ آذر ۱۳۳۲ نیست.

 واقعه ۱۸ اردیبهشت ۱۳۵۷؛ نقطه عطف دانشگاه تبریز
روز ۱۸ اردیبهشت ۱۳۵۷ نقطه عطف مبارزات دانشجویی در تبریز بود. در این روز، دانشجویان همراه با مردم تبریز علیه رژیم پهلوی تجمع کردند و درگیری‌هایی میان نیروهای امنیتی و دانشجویان رخ داد که منجر به شهادت چند تن از دانشجویان شد. از جمله این شهدا می‌توان به محمد غلامی، پرویز میرزایی اشاره کرد که با خون خود پیام اعتراض و ایستادگی را به نسل‌های آینده رساندند.  این واقعه که معمولاً در تاریخ جنبش دانشجویی تبریز به‌عنوان نمادی از فداکاری و ایثار ثبت می‌شود، تأثیر گسترده‌ای در تب و تاب مبارزات مردمی داشت و دانشگاه تبریز را به صحنه‌ای فعال در مبارزه با استبداد پهلوی تبدیل کرد. پس از این واقعه، تا پیروزی انقلاب، دانشگاه به‌طور رسمی فعالیت آموزشی نداشت و بخش عمده دانشجویان و اساتید در صفوف مبارزات مردمی علیه پهلوی قرار گرفتند.  

نقش اساتید و دانشجویان در تداوم مبارزات
اساتید و دانشجویان دانشگاه تبریز نه‌فقط در تظاهرات، بلکه در فعالیت‌های آگاهی‌بخشی، تحصن، تشکیل جلسات بحث و انتشار اعلامیه‌ها نقش اساسی ایفا کردند. این فعالیت‌ها به تقویت روحیه مقاومت در میان نسل جوان، افزون بر عموم جامعه، کمک کرد و دانشگاه را به یکی از مراکز کلیدی جنبش دانشجویی تبدیل نمود. 

دانشگاه تبریز و تحولات پس از پیروزی انقلاب
پس از پیروزی انقلاب اسلامی، دانشگاه تبریز مانند دیگر دانشگاه‌های کشور در بازسازی فرهنگی و آموزشی جامعه نقش مؤثری داشته است. دانشجویان و فارغ‌التحصیلان این دانشگاه در مسئولیت‌های مختلف علمی، اجرایی و فرهنگی کشور حضور یافتند و در تبیین هویت انقلاب و حفظ دستاوردهای آن مشارکت کرده‌اند.  
مقام معظم رهبری در یکی از سخنرانی هایشان با اشاره به سابقه انقلابی مردم تبریز، تحرکات روشنفکرانه دینی و انقلابی این شهر را افتخارآمیز دانستند و فرمودند: زمانی که دشمن به آذربایجان امید زیادی بسته بود، مردم تبریز و توده‌های مؤمن و غیور آذربایجان به دهان دشمن و ایادی او کوبیدند و آنها را آنچنان مأیوس کردند که بنده نظیر آن را در هیچ جای کشور سراغ ندارم. شعارهای مردم آذربایجان همیشه حاکی از یک روح حماسی و فهم دقیق زمان و موقعیت بوده‌است و آگاهی و ایمان، دو خصوصیت بارزی است که آذربایجان و مردم این خطه را بیمه کرده است.
جمع‌بندی
دانشگاه تبریز، با قرار گرفتن در شهری با پیشینه مبارزاتی و فرهنگی قوی، از ابتدای دهه ۱۳۵۰ تا پیروزی انقلاب اسلامی، نقش فعال و تأثیرگذاری در جنبش دانشجویی ایران ایفا کرد. حضور چشمگیر اساتید و دانشجویان در تظاهرات، وقایع مهمی مانند ۱۸ اردیبهشت ۱۳۵۷، و فداکاری شهدای دانشجو، نشان‌دهنده نقش محوری این مجموعه دانشگاهی در مسیر انقلاب است. این نقش نه‌فقط در قیام علیه رژیم پهلوی، بلکه در تداوم ارزش‌های انقلابی در سال‌های پس از پیروزی نیز ادامه یافته و دانشگاه تبریز را به یکی از نمادهای مقاومت و پیشرفت علمی و فرهنگی در ایران معاصر تبدیل کرده است.
انتهای پیام/