به گزارش نصر، کتاب «اسناد مطبوعات آذربایجان- اواخر قاجار تا اوایل پهلوی دوم» در ۴۶۹ صفحه با جلد شومیز با شمارگان ۵۰۰ جلد به زیور طبع آراسته شده و مولف آن، اسناد مطبوعاتی منتشر نشده مربوط به ۳۷ نشریه در فاصله زمانی ۱۲۹۵ تا ۱۳۲۵ شمسی را چاپ و بررسی کرده است.
نکته جالب توجه در چاپ و انتشار این کتاب، ارایه اسنادی است که برای نخستین بار در دسترس علاقه مندان و پژوهندگان تاریخ به طور عام و تاریخ مطبوعات آذربایجان، به عنوان یکی از خاستگاه های اصلی مطبوعه نویسی در ایران، به طور خاص قرار می گیرد.
نکته قابل توجه اینکه بیشتر از یک سوم اسناد ارایه شده در کتاب مربوط به نشریاتی است که نام شان برای نخستین بار در کتب تاریخ مطبوعات کشورمان می آید و همین ویژگی، اهمیت انتشار این اثر جدید را دو چندان می کند.
متن اسناد ارایه شده در این اثر، ابتدا خوانش و به شیوه یکدست و مستند در کتاب، درج و سپس تصویر اصل سند برای اعتبارسنجی و امکان بررسی، ارائه شده و به دلیل محدودیت‌های دسترسی، ممکن است برخی اسناد و مکاتبات مرتبط در مجموعه حاضر موجود نباشند که امید است در چاپ‌ها و ویرایش‌های بعدی خلاء برطرف شود.
امید است مجموعه حاضر با ارائه این اسناد آرشیوی منحصر به فرد به عنوان منبع معتبر برای پژوهشگران تاریخ دانشجویان و علاقمندان به تاریخ فرهنگی اجتماعی و مطبوعات آذربایجان مورد استفاده قرار گیرد و بستری علمی و مستند برای مطالعات آتی در حوزه تاریخ مطبوعات تاریخ اداری و تاریخ فرهنگ منطقه فراهم سازد.
امیر چهره گشا، مولف کتاب «اسناد مطبوعات آذربایجان- اواخر قاجار تا اوایل پهلوی دوم» درباره هدف از انتشار این اثر به خبرنگار ایرنا گفت: بازسازی و تحلیل گذشته بدون اتکا به منابع و اسناد معتبر از منظر روش شناسی تاریخ نگاری همواره ناقص و آسیب پذیر خواهد بود؛ اسناد تاریخی، به ویژه آن دسته که در جریان طبیعی حیات اجتماعی و فرایندهای نهادی، تولید شده اند، از ارکان اصلی پژوهش علمی تاریخ محسوب می‌شوند؛ این منابع با وجود محدودیت‌ها و کاستی‌های ذاتی، بازتاب مستقیمی از مناسبات اجتماعی، ساختارهای اداری و جریان‌های فکری دوره مورد مطالعه‌اند و پژوهشگر را از اتکاء صرف به فرضیه‌ها و گمانه‌زنی‌های فاقد پشتوانه مستند بی‌نیاز می‌کنند.
چهره گشا افزود: مطالعه دقیق این اسناد امکان بازسازی تحولات سیاسی اجتماعی فرهنگی و اقتصادی بر پایه شواهد مستند و قابل استناد را فراهم می‌آورد و چهارچوبی محکم برای تحلیل تاریخی ارائه می‌کند؛ در حوزه مطالعات مطبوعات، اصطلاح «اسناد مطبوعات» به طور مشخص شامل مکاتبات اداری، درخواست‌ها، نامه‌ها و پاسخ‌های نهادهای ذرببط برای صدور مجوز انتشار است و نه صرفاً خود نشریات منتشر شده. بسیاری از این اسناد به نشریاتی تعلق دارند که به دلایل مختلف از جمله عدم صدور مجوز توسط وزارت فرهنگ هرگز منتشر نشده‌اند، با این حال همین اسناد به عنوان داده‌های آرشیوی ارزشمند، فرایندهای نهادی، محدودیت‌های قانونی، سیاست‌های فرهنگی و اجتماعی آن دوره را وشن می‌سازند و امکان تحلیل تاریخ اداری، روزنامه نگاری و شبکه‌های فکری زمانی را فراهم می‌آورند.
وی اضافه کرد: دوره زمانی مورد مطالعه در این کتاب، سال‌های ۱۲۹۵ تا ۱۳۲۵ هجری شمسی، مقطعی حساس و تعیین کننده در تاریخ معاصر ایران و ایالت آذربایجان را نمایندگی می‌کند؛ بازه میان واپسین سال‌های سلطنت قاجار و آغازین سال‌های حکومت پهلوی دوم. این دوره با تحولات گسترده سیاسی، اجتماعی و اقتصادی همراه و با رویدادهای بزرگ جهانی از جمله دو جنگ جهانی، تغییرات اقتصادی و بحران‌های سیاسی منطقه‌ای مقارن بود. پیامدهای این تحولات جهانی به شکل مستقیم و غیر مستقیم بر شرایط داخلی ایران تاثیر گذاشت و آگاهی عمومی مردم را نسبت به مسائل داخلی و بین‌المللی افزایش داد. همزمان فعالیت جریان‌های سیاسی، گروه‌های فرهنگی و فعالان رسانه پیچیده تر شد و تلاش‌های آنها برای شکل دهی افکار عمومی و تاثیرگذاری بر تصمیم گیری‌های اداری و سیاسی شدت یافت.
وی ادامه داد: بسیاری از روزنامه نگاران نویسندگان و فعالان فرهنگی آذربایجان تنها از خلال همین مطبوعات شناخته می‌شوند و اسناد این نشریات، بخش مهمی از حافظه تاریخی منطقه را تشکیل می‌دهد. اسناد مطبوعات این دوره، بازتاب تلاش نخبگان فرهنگی و سیاسی برای نفوذ به عرصه رسانه و تاثیرگذاری بر جامعه است؛ حتی در مواردی که مجوز انتشار به دلایل اداری یا سیاسی صادر نشده است، این اسناد نشان دهنده پیگیری مستمر جریان‌های فرهنگی، سیاسی و اجتماعی برای ابراز دیدگاه‌ها، مطالبه حقوق و ورود به بحث‌های عمومی است.
مولف کتاب «اسناد مطبوعات آذربایجان - اواخر قاجار تا اوایل پهلوی دوم» معتقد است که مطالعه اسناد ارایه شده در این اثر، امکان تحلیل نحوه تعامل میان دولت، نهادهای نظارتی و نخبگان فرهنگی و سیاسی و همچنین محدودیت‌ها و چالش‌های ناشی از قوانین مقررات آن زمان را فراهم می‌آورد و بازخوانی این اسناد علاوه بر ارائه داده‌های کمی و کیفی درباره فرایند صدور مجوز، زمینه را برای تحلیل شبکه‌های فکری، گروه‌های فرهنگی و جریان‌های سیاسی فعال در آذربایجان فراهم می‌کند و می‌تواند نشان دهد چگونه این جریان‌ها با شرایط محلی و تحولات جهانی تعامل داشته‌اند و تاثیر آنها بر شکل‌گیری افکار عمومی و سیاستگذاری‌های منطقه‌ای چگونه بوده است.
وی بیان کرد:‌ مطالعه اسناد مطبوعاتی همچنین به پژوهشگران امکان می‌دهد تا روندهای فرهنگی، سیاسی و اجتماعی مرتبط با روزنامه نگاری و نشر مطالب را درک کنند و نقاط طلاقی میان سیاست، فرهنگ و جامعه را مطالعه کنند. اسناد گردآوری شده در این کتاب از آرشیو سازمان اسناد ملی ایران و مرکز اسناد شمال غرب کشور در تبریز، تامین و تصاویر برخی نشریات با همکاری بخش مطبوعات کتابخانه مرکزی تبریز تهیه شده اند.
انتهای پیام/