پربازدیدترین ها
جدیدترین اخبار پربیننده ترین اخبار

کد خبر :   98151  | تاریخ خبر : 1397/11/15  | ساعت : 13:22

یادداشت/

مارلیک و یادی از دکتر عزت الله نگهبان


نصر: نام "مارلیک" برای دوستداران و علاقمندان به فرهنگ و تمدن ایران و آثار تاریخی این سرزمین تداعی گر تصویری از جام زرین موسوم به " جام مارلیک " کشف شده از تپه باستانی معروف به " تپه مارلیک"  در استان گیلان است که هم اکنون در موزه ملی ایران نگهداری می شود .

برای مشاهده عکس در ابعاد اصلی ، بر علامت ذره بین روی تصویر کلیک نمایید

پروژه باستانشناسی مارلیک بدون شک یکی از شاخص ترین و تاثیر گذارترین کاوشهای تاریخ باستان شناسی ایران محسوب می شود و از جنبه های مختلف حائز اهمیت است . اقدامات مادگار دکتر عزت الله نگهبان در طی این پروژه  را می توان نقطه عطفی در تاریخ باستان شناسی ایران دانست . شانزدهم بهمن ماه مصادف است با دهمین سالگرد در گذشت دکتر نگهبان  باستان شناس شهیر ایرانی که به" پدر باستان شناسی ایران"  ملقب گردیده و نوشتار حاضر نیز  به همین مناسبت تنظیم یافته است

 عزت الله نگهبان  درسال  1305هجری شمسی در اهواز متولد شد. تحصیلات ابتدایی را در مدرسه «جمشید جم» و متوسطه را در مدراس «فیروزبهرام» و «صنعتی آلمانی» در تهران گذراند. وی تحصیلات عالی را در دانشگاه تهران در رشته باستان‌شناسی دنبال کرد و در 1328 لیسانس گرفت. در 1329 وارد مؤسسه شرق‌شناسی دانشگاه شیکاگو شد و در 1333 موفق به اخذ درجه فوق لیسانس گردید. عنوان رساله وی «سیر سفال نخودی رنگ در خوزستان» بود که با راهنمایی دونالد مک کان انجام یافت. نگهبان پس از بازگشت به وطن، با درجه دانشیاری به استخدام دانشگاه تهران درآمد و در آنجا مشغول تدریس شد.

نگهبان در سال 1340 اولین حفاری مشترک دانشگاه تهران و اداره کل باستان شناسی را در تپه مارلیک سرپرستی کرد و در 1341سال نمایشگاهی از آثار به دست آمده از این حفاری را در ساختمان موزه ایران باستان ترتیب داد.

عزت الله نگهبان ، مارلیک سال 1340

وی  با اخذ دکترای افتخاری از دانشگاه تهران در 1345سال  به درجه استادی ارتقاء یافت، درسال 1354 به ریاست دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران منصوب شد و در سال 1357بازنشسته گردید. نگهبان علاوه بر مشاغل دانشگاهي، معاون فني اداره كل باستان‌شناسي و  مشاور عالي سازمان ملي حفاظت آثار باستاني ايران نیز بود. او در پنجمین کنگره بین‌المللی باستان‌شناسی و هنر ایران در سال 1347 نقش اساسی در تصویب قطعنامه‌ای در محکوم کردن قاچاق و فروش اشیای عتیقه داشت. افزون بر این، در سمت مشاور فنی باستان‎‌شناسی در اداره باستان‌شناسی وقت، سهم عمده‌ای در جلوگیری از برخی فعالیت‌های غیر قانونی در زمینه خرید و فروش و قاچاق اشیای باستانی به خود اختصاص داد. دکتر نگهبان  پس از بازنشستگی، به فيلادلفياي امريكا رفت و به چاپ گزارش نهايي فعاليت‌هاي باستان شناختي خود مشغول شد و مدتی در بخش موزه دانشگاه پنسيلوانيا به کار پرداخت. او در طول حیات خود جوایز و نشان‌های متعددی دریافت کرد که از آن جمله می‌توان به  بزرگ‌ترين جايزه فرهنگي باستان شناسي از سوي سازمان ميراث فرهنگي در ارديبهشت سال1377  به مناسبت افتتاح نمايشگاه گنجينه مارليك در موزه ملي ايران اشاره کرد. از کارهای ماندگار وی در زمینه باستان‌شناسی حفاري‌هاي وی در مارليك و هفت تپه  بود.

 بطوریکه گفته شد دکتر عزت الله نگهبان در سال 1340 پروژه حفاری علمی " تپه مارلیک"در گیلان را سرپرستی کرد ، وی در کتاب ارزشمند " مروری بر پنجاه سال باستان شناسی ایران"  درباره وجه تسمیه نام "مارلیک" می نویسد : زارعین اعتقاد داشتند که گنجینه ها بوسیله مارهای خطرناک و دیوها محافظت می شود و به همین علت نام این تپه در قدیم مارلیک یعنی در اصطلاح بومی ، محل مار بوده است ، پس از خریداری محل بوسیله مالک سابقش که بنام چراغعلی بوده آن را "چراغعلی تپه" نامیده اند  . وی در بخشی از همین کتاب در باره اولین مواجهه خویش با این تپه باستانی و تاثیرات آن در عرصه باستان شناسی کشور می نویسد:

هنگامی که در جلوی قهوه خانه [ قهوه خانه کتله بر سر راه رودبار به تپه چراغعلی یا  همان تپه مارلیک ] ایستاده بودم و قهوه چی مسیر راه را نشان می داد ، تپه کاملا برجسته و عظیمی را که در دره گوهر رود با شکوه خاصی در میان باغات و مزارع قرار گرفته بود ، مشاهده کردم.قهوه چی تپه را با دست نشان داده و اظهار داشت : یکی از آنها چراغعلی تپه و دیگری پیله قلعه است و دهکده بالاتر از آن دهکده نصفی است . وقتی که آنجا ایستاده و به تپه مارلیک نگاه می کردم  هیچ گاه به خاطرم خطور نمی نمود که این تپه چه نقشی مهمی در سرنوشت نگارنده ، در موفقیت و ناکامی ، مشکلات و راحتی و پیروزی و شکست من در آینده داشته و جزء لایتجزای وجود من خواهد گردید . از همان نگاه اول علاقه خاصی نسبت به آن احساس نمودم و اینک  که بیش از بیست سال از آن لحظه می گذرد [ دهه شصت و زمان تدوین کتاب] و سخت در بوته این سرنوشت غوطه ور گردیدم ، با مشکلات عدیده ای در این رهگذر روبرو شده و در ضمن موفقیتهایی نیز داشته ام ، اما از این بازی سرنوشت گلایه و شکایتی نداشته و از آن نادم نیستم.اینک که به گذشته می نگرم ، متوجه می شوم که حفاری مارلیک مشکلات زیادی را که  در راه شروع حفاری های مستقل ملی باستان شناسی در ایران وجود داشت مرتفع نمود ، حفاریهای باستان شناسی را که تا آن وقت در کشور به وسیله هیاتهای خارجی انجام می گردید ، از انحصار آنان خارج نمود و راه را برای پیشرفت حفاریهای هیاتهای ایرانی هموار نمود . پس از آن دستگاه باستان شناسی کشور در این زمینه فعالیت دامنه داری را آغاز نمود و هیاتهای حفاری متعددی که کلیه اعضای آن را ایرانیان تشکیل می دادند ، در سراسر کشور شروع بکار نموده و نتایج مفید و قابل توجهی در زمینه روشن شدن تاریخ ، تمدن و گذشته این مرز و بوم به وجود آمد . ناگفته نماند که از آن پس ، از شهرت فوق العاده مارلیک و نیروی فوق العاده سرشار این حفاری برای رفع مشکلاتی که در رهگذر پیشرفت باستان شناسی ایران بوده بارها استفاده نموده و غالبا نیز مثمر ثمر واقع  می گردید "

بطوریکه اشاره شد ، دکتر عزت الله نگهبان علاوه بر سرپرستی کاوشهای متعدد و تاثیر گزار باستان شناسی در سطح کشور خدمات شایان توجهی به سامان یافتن باستان شناسی کشور نمود ، طرح ایده "تدوین نقشه باستان شناسی کشور" و ایجاد "موسسه باستان شناسی دانشگاه تهران"  از آن جمله اند ، روحش قرین رحمت الهی باد .    

 

مهدی بزازدستفروش

عضو کمیته ملی موزه های ایران

انتهای پیام/

مطالب مرتبط

نظرات (0)

 

استفاده از مطالب پورتال با ذکر منبع بلامانع است